JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
100
100
TIJORAT BANKLARIDA TRANSFORMATSIYA ORQALI
FAOLIYAT SAMARADORLIGINI OSHIRISH YO‘LLARI
(“O‘ZMILLIYBANK” AJ MISOLIDA)
Abdugapparov Abdujabbor Shuxratovich
Bank moliya akademiya Magistranti
Kirish.
Zamonaviy iqtisodiy muhitda tijorat banklari global raqobat, texnologik
yangilanishlar va mijozlarning o‘zgaruvchan talablari sharoitida faoliyat yuritmoqda.
Ushbu murakkab sharoitlarda bank tizimining barqarorligini ta’minlash, moliyaviy
xizmatlar sifatini oshirish va iqtisodiyotni qo‘llab-quvvatlash uchun transformatsiya
jarayonlari muhim ahamiyat kasb etmoqda. Transformatsiya nafaqat ichki jarayonlarni
takomillashtirish, balki xizmat ko‘rsatishning yangi usullarini joriy etish va bankning
bozordagi mavqeini mustahkamlash imkonini beradi. Ayniqsa, O‘zbekiston kabi
rivojlanayotgan iqtisodiyotga ega mamlakatlarda bank sektorining modernizatsiyasi
nafaqat moliyaviy institutlarning o‘ziga, balki umumiy iqtisodiy rivojlanishga ham
ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
“O‘zmilliybank” aksiyadorlik jamiyati misolida transformatsiya jarayonlari bank
faoliyatida samaradorlikni oshirishning real imkoniyatlarini ko‘rsatmoqda. So‘nggi
yillarda ushbu bank tomonidan amalga oshirilgan strategik o‘zgarishlar, xususan,
raqamli texnologiyalarni joriy etish, xalqaro moliya bozorlariga chiqish va mijozlar
bilan ishlashda innovatsion yondashuvlarni qo‘llash bankning nafaqat moliyaviy
ko‘rsatkichlarini yaxshiladi, balki uning iqtisodiyotdagi rolini ham mustahkamladi.
Shu bilan birga, transformatsiya jarayonlari banklar oldida yangi chaqiriqlar – masalan,
xarajatlarni optimallashtirish, xodimlar malakasini oshirish va raqobat muhitiga
moslashish kabi vazifalarni ham qo‘ymoqda.
Transformatsiyaning asosiy yo‘nalishlari
. Tijorat banklarida transformatsiya
zamonaviy talablar va raqobat muhitiga moslashish uchun bir nechta asosiy
yo‘nalishlarni qamrab oladi. Ushbu yo‘nalishlar bank faoliyatini modernizatsiya qilish
va samaradorlikni oshirishga xizmat qiladi:
Raqamlashtirish va texnologik yangilanish.
Bank xizmatlarida raqamli
texnologiyalarni joriy etish operatsion jarayonlarni avtomatlashtirish, masofaviy
xizmatlarni rivojlantirish va mijozlar bilan muloqotni yaxshilash imkonini beradi. Bu
yo‘nalish xarajatlarni qisqartirish va xizmat ko‘rsatish tezligini oshirishga yordam
beradi.
Korporativ boshqaruvni takomillashtirish.
Boshqaruv tizimini xalqaro
standartlarga moslashtirish, shaffoflikni oshirish va risklarni samarali boshqarish
bankning moliyaviy barqarorligini mustahkamlaydi. Bu yo‘nalish investorlar
ishonchini jalb qilish va tashqi bozorlarga chiqish uchun muhimdir.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
101
101
Xizmatlar portfelini kengaytirish.
Mijozlar ehtiyojlariga mos yangi mahsulot va
xizmatlarni ishlab chiqish bankning bozordagi mavqeini mustahkamlaydi.
Diversifikatsiya mijozlar bazasini kengaytirish va iqtisodiyotning turli sektorlarini
qo‘llab-quvvatlashga xizmat qiladi.
Ushbu yo‘nalishlar transformatsiya jarayonining asosini tashkil etib, banklarning
ichki imkoniyatlarini oshirish bilan birga tashqi muhitga moslashishini ta’minlaydi.
“O‘zmilliybank” AJ misolida transformatsiya natijalari
. “O‘zmilliybank”
aksiyadorlik jamiyati O‘zbekistonning 30 dan ziyod tijorat banklari orasida yetakchi
o‘rinni egallab, transformatsiya jarayonlari orqali faoliyat samaradorligini oshirish va
milliy iqtisodiyotni qo‘llab-quvvatlashda muhim rol o‘ynamoqda. Davlat rahbari
rahnamoligida amalga oshirilayotgan keng ko‘lamli iqtisodiy islohotlarda samarali
ishtirok etgan bank yirik investitsiyaviy va ijtimoiy loyihalarni moliyalashtirish bilan
birga, mustahkam resurs bazasini shakllantirish va tavakkalchiliklarni samarali
boshqarish siyosatini davom ettirdi. 2024 yil 1 yanvar holatiga ko‘ra, bank aktivlari 18
trillion so‘mdan oshdi, kredit portfeli 95,3 trillion so‘mga, umumiy kapitali 17,7 trillion
so‘mga yetdi. Korporativ segmentda 1500 dan ortiq, kichik va o‘rta biznes segmentida
80 mingdan ziyod mijozlarning aylanmasi mos ravishda 266 trillion so‘m va 32 trillion
so‘mni tashkil etdi. Bank mamlakat iqtisodiyoti uchun strategik ahamiyatga ega
loyihalarni moliyalashtirishda doimiy ustuvorlikka ega bo‘lib, mustaqillikning ilk
kunlaridan boshlab hukumatning ishonchli tayanchi sifatida milliy iqtisodiyotni isloh
qilish va qulay investitsiyaviy muhit yaratishda faol ishtirok etmoqda. Bugungi kunda
mamlakatning eng yirik investitsiyaviy banki sifatida NBU brendi xorijda ham
tanilgan. Bank faoliyati davomida yoqilg‘i-energetika kompleksi, to‘qimachilik,
transport va kommunal xo‘jalik kabi sohalarda yirik infratuzilmaviy loyihalarni
moliyalashtirdi. Masalan, Buxoro va Qashqadaryo viloyatlarida gaz turbinali
uskunalarni xarid qilish uchun 72 million yevro ajratilib, energetika tarmog‘ining
quvvati oshirildi. Toshkentda past quvvatli elektr tarmoqlarini yangilash loyihasi
poytaxtni kuz-qish mavsumiga tayyorlashda muhim natija berdi, transformator
punktlari va qozonxonalar modernizatsiya qilinib, issiqlik energiyasi uzluksiz yetkazib
berildi.
Prezidentning
2023
yil
16
fevraldagi
qaroriga
muvofiq,
“Toshshahartransxizmat” AJ uchun 205 million dollarlik kredit ajratilib, 1000 ta
zamonaviy avtobus xarid qilinishi natijasida Toshkentda jamoat transporti xizmati
sifati oshdi, yo‘lovchi tashish ikki baravarga ko‘payib, kuniga 900 ming kishiga yetdi,
yil davomida esa 240 million yo‘lovchi tashildi. 2023 yilda bank kreditlari hisobiga
“ADM Jizzakh” avtomobil yig‘ish loyihasiga 56 million AQSh dollari, “O‘zbekiston
temir yo‘llari” AJ uchun 105 million AQSh dollari va “Tosh Travel Product” MChJ
uchun 23 milliard so‘m ajratilib, yirik investitsiya obyektlari ishga tushirildi. Chakana
biznes va jismoniy shaxslar bilan ishlashda bank 11 turdagi jozibador omonatlar taklif
etib, aholining mablag‘lari hajmini 9,5 trillion so‘mga yetkazdi. “Milliy” ilovasi orqali
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
102
102
onlayn mikroqarzlar, iste’mol kreditlari va overdraftlar joriy qilindi, 2023 yilda “Solfy”
to‘lov kartasi loyihasi 3300 dan ortiq hamkor kompaniyalar bilan 12 oygacha foizsiz
to‘lov imkonini taqdim etdi. “McKinsey & Company” bilan hamkorlikda 2021-2025
yillarga mo‘ljallangan strategiya ishlab chiqilib, 8 ta yo‘nalish bo‘yicha 32 ta tashabbus
va 77 ta loyiha amalga oshirilmoqda, Transformatsiya ofisi orqali jarayonlar
muvofiqlashtirildi. 2023 yilda xizmat ko‘rsatish sohasiga 10,4 trillion so‘m, shu
jumladan transport xizmatlariga 5,4 trillion so‘m va savdoga 3,4 trillion so‘m
yo‘naltirilib, Toshkentda 9 mingta savdo obyektlari foydalanishga topshirildi va 450
mingta yangi ish o‘rni yaratildi. Natijada, “O‘zmilliybank” transformatsiya orqali
moliyaviy barqarorlikni mustahkamladi, iqtisodiyotning real sektorini qo‘llab-
quvvatladi va mijozlarga qulay xizmatlar taqdim etishda muvaffaqiyatga erishdi, bu
tajriba bank sektorida keng qo‘llanilishi mumkin bo‘lgan model sifatida e’tirof
etilmoqda.
Transformatsiya orqali samaradorlikni oshirish yo‘llari
. Tijorat banklarida
transformatsiya faoliyat samaradorligini oshirish uchun bir nechta samarali yo‘llarni
taklif etadi. Birinchidan, biznes jarayonlarini optimallashtirish orqali operatsion
xarajatlarni kamaytirish va resurslardan unumli foydalanish mumkin. Ikkinchidan,
xodimlar malakasini oshirish va xalqaro tajribani joriy etish boshqaruv sifatini
yaxshilaydi hamda innovatsion yondashuvlarni rivojlantiradi. Uchinchidan,
iqtisodiyotning real sektorini moliyalashtirishga yo‘naltirilgan investitsiya loyihalarini
kengaytirish bankning daromadlilik bazasini mustahkamlaydi. To‘rtinchidan, raqamli
texnologiyalarni keng qo‘llash xizmat ko‘rsatish tezligini oshiradi va mijozlar bilan
samarali munosabatlarni ta’minlaydi. Ushbu yo‘llar banklarning ichki imkoniyatlarini
rivojlantirish bilan birga, ularning bozordagi raqobatbardoshligini ham oshiradi.
Xulosa
. Transformatsiya tijorat banklarining moliyaviy barqarorligini
mustahkamlash, mijozlar ishonchini oshirish va iqtisodiyotdagi rolini yuksaltirishda
muhim vosita sifatida o‘z samarasini ko‘rsatmoqda. “O‘zmilliybank” AJ misolida
amalga oshirilgan raqamlashtirish, strategik loyihalarni moliyalashtirish va boshqaruv
tizimini takomillashtirish kabi qadamlar bank faoliyatining samaradorligini sezilarli
darajada oshirdi. Bankning aktivlari, kredit portfeli va investitsiya loyihalaridagi
yutuqlari transformatsiyaning iqtisodiy va ijtimoiy sohalarga ijobiy ta’sirini
tasdiqlaydi. Shu bilan birga, ushbu jarayonlar bankning bozordagi yetakchi mavqeini
saqlab qolishiga va xalqaro standartlarga moslashishiga xizmat qildi.
Taklif sifatida, “O‘zmilliybank” tajribasidan kelib chiqib, boshqa tijorat banklari
raqamli texnologiyalarni yanada kengroq joriy etishi, xizmatlar assortimentini
diversifikatsiya qilishi va xalqaro hamkorlikni rivojlantirishi tavsiya etiladi.
Shuningdek, iqtisodiyotning kichik va o‘rta biznes kabi muhim segmentlarini
moliyalashtirishga e’tibor qaratib, xodimlar malakasini oshirishga investitsiya kiritish
banklarning uzoq muddatli barqarorligini ta’minlaydi. Ushbu yondashuv nafaqat bank
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
103
103
sektorining rivojlanishiga, balki umumiy iqtisodiy o‘sishga ham hissa qo‘shadi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni, 12.05.2020 yildagi PF-5992-
son
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining Farmoni, 28.01.2022 yildagi PF-60-son
3.
“O‘zmilliybank” AJning 2023 yilgi yillik hisoboti. 2024.
4.
5.
cbu.uz
