JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
51
51
O‘QUV-MASHQ BOSQICHIDAGI TOG‘ CHANG‘ICHILARNI
JISMONIY TAYYORGARLIGINI OSHIRISH SAMARADORLIGI
ЭФФЕКТИВНОСТЬ ПОВЫШЕНИЯ ФИЗИЧЕСКОЙ ПОДГОТОВКИ
ЛЫЖНИКОВ НА УЧЕБНО-ТРЕНИРОВОЧНОМ ЭТАПЕ
Jo‘rayev Ibroxim Boxodir o‘g‘li
O‘zbekiston davlat jismoniy tarbiya va sport universiteti,
Qishki va murakkab-texnik sport turlari nazariyasi
va uslubiyati kafedrasi dotsenti
Annotatsiya
Maqolada tog‘ chang‘ichilarining jismoniy tayyorgarligini
oshirishning samarali usullari va metodikasi tahlil qilinadi. O‘quv-mashq bosqichida
sportchilarning chidamlilik, tezkorlik, muvozanat va koordinatsiya qobiliyatlarini
rivojlantirish bo‘yicha zamonaviy yondashuvlar keltirilgan. Tadqiqotda statistik
ma’lumotlar asosida jismoniy tayyorgarlik dasturining samaradorligi tahlil qilinadi va
amaliy tavsiyalar beriladi.
Аннотация
В статье анализируются эффективные методы и методики
повышения физической подготовки горнолыжников. Приведены современные
подходы к развитию выносливости, скорости, равновесия и координации
спортсменов на этапе учебно-тренировочного процесса. В исследовании
проводится анализ эффективности программы физической подготовки на основе
статистических данных и даются практические рекомендации.
Kalit so‘zlar
: tog‘ chang‘isi, jismoniy tayyorgarlik, o‘quv-mashq bosqichi,
chidamlilik, tezkorlik, koordinatsiya.
Ключевые слова
: горные лыжи, физическая подготовка, учебно-
тренировочный этап, выносливость, скорость, координация.
Tog‘ chang‘isi sportida yuqori natijalarga erishish uchun sportchilarning jismoniy
tayyorgarligi katta ahamiyatga ega. Xususan, o‘quv-mashq bosqichida sportchilarning
umumiy va maxsus jismoniy tayyorgarligini oshirishga alohida e’tibor qaratilishi
lozim. Bugungi kunda zamonaviy metodikalar va innovatsion texnologiyalar
sportchilarning tayyorgarlik jarayonini samarali tashkil etishga yordam bermoqda.
Tog‘ chang‘ichilarining jismoniy tayyorgarligi tarkibiy qismlari
Jismoniy tayyorgarlik quyidagi asosiy jihatlarni o‘z ichiga oladi:
Chidamlilik
– uzoq vaqt davomida yuqori jismoniy yuklamalarni bardoshli
bajarish qobiliyati.
Tezkorlik
– sportchining tezkor qaror qabul qilish va harakat qilish ko‘nikmasi.
Muvozanat va koordinatsiya
– tog‘ chang‘isi harakatlari uchun muhim bo‘lgan
asosiy omillar.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
52
52
Kuch va moslashuvchanlik
– mushaklar kuchini oshirish va bo‘g‘imlarning
moslashuvchanligini rivojlantirish.
O‘quv-mashq bosqichida qo‘llaniladigan mashg‘ulot usullari
O‘quv-mashq bosqichida sportchilarning jismoniy tayyorgarligini oshirish uchun
quyidagi metodlar qo‘llaniladi:
Davriy yuklamalar
– yuqori va past intensivlikdagi mashg‘ulotlarning
almashinuvi.
Funktsional mashg‘ulotlar
– maxsus moslashtirilgan jismoniy mashqlar
yordamida sportchilarning umumiy jismoniy holatini yaxshilash.
Texnik va taktika mashg‘ulotlari
– tog‘ chang‘ichilarning maxsus harakat
ko‘nikmalarini shakllantirish.
Statistik tahlil va natijalar
Tadqiqot doirasida 16 nafar tog‘ chang‘ichi sportchilarning jismoniy tayyorgarlik
darajasi baholandi. Quyidagi jadvalda dastlabki va nazorat o‘lchovlari ko‘rsatilgan:
Ko‘rsatkichlar
Dastlabki natijalar
Yakuniy natijalar
O‘zgarish (%)
Chidamlilik (min)
12.4
10.8
12.9
Tezkorlik (sek)
5.2
4.7
9.6
Muvozanat (sek)
28.5
32.1
12.6
Kuch (kg)
85.3
92.7
8.7
Natijalar shuni ko‘rsatadiki, dastur bo‘yicha amalga oshirilgan mashg‘ulotlar
sportchilarning barcha ko‘rsatkichlarini sezilarli darajada yaxshilagan.
Xulosa
Tog‘ chang‘ichilarining jismoniy tayyorgarligini oshirish uchun ilmiy asoslangan
metodikalardan foydalanish muhim ahamiyatga ega. Tadqiqot natijalari shuni
ko‘rsatdiki, funktsional mashqlar va davriy yuklamalar jismoniy ko‘rsatkichlarni
oshirishga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi.
Amaliy tavsiyalar
1.
Jismoniy tayyorgarlik dasturini individual sportchi xususiyatlariga mos
ravishda ishlab chiqish.
2.
Chidamlilikni oshirish uchun yugurish va nafas olish mashqlarini doimiy
ravishda bajarish.
3.
Muvozanat va koordinatsiyani rivojlantirish uchun maxsus mashqlarni
joriy etish.
4.
Sportchilarning tayyorgarlik jarayonida texnik va taktik mashg‘ulotlarga
alohida e’tibor qaratish.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–74_Issue-1_April-2025
53
53
Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Matveev, L. P. (2010).
Sport tayyorgarligi nazariyasi
. Moskva: Fizkultura i Sport.
2.
Khojiev Shokhrukh. (2023). BIOMECHANICAL CHARACTERISTICS OF
HOCKEY PLAYERS. ACADEMIC RESEARCH IN MODERN SCIENCE,
2(10), 67–71.
https://doi.org/10.5281/zenodo.7793923
3.
Хожиев Ш. (2024) Интерактивные 3D-приложения для обучения основам
игры молодых хоккеистов 10-12 лет [Электронный ресурс]// Экономика и
социум.-2024.- №12(127), 1582-1586 стр.
4.
Жўраев И. (2024) ИСПОЛЬЗОВАНИЕ СПЕЦИАЛЬНОГО ТРЕНАЖЁРА
"SKI
MACHINE"
ДЛЯ
РАЗВИТИЯ
ТЕХНИКИ
ПОВОРОТОВ
ГОРНОЛЫЖНИКОВ 10–12 ЛЕТ [Электронный ресурс]// Экономика и
социум.-2024.- №12(127), 1209-1212 стр.
5.
Жўраев, И.Б. (2022). Қишки спорт турларини оммалаштиришда тоғ
чанғичиларни жисмоний тайёргарлигини ривожлантириш самарадорлиги.
Scientific Bulletin of Namangan State University, 544-548.
6.
IBROKHIM JURAEV. (2023). IMPROVEMENT OF THE TECHNICAL
TRAINING OF SKIERS WHEN TURNING DOWN. INTERNATIONAL
BULLETIN OF APPLIED SCIENCE AND TECHNOLOGY, 3(4), 171–
173.
https://doi.org/10.5281/zenodo.7807649
7.
Хожиев, Ш. . (2023). СОВРЕМЕННЫЕ МЕТОДЫ И СРЕДСТВА
ТЕХНИЧЕСКОЙ ПОДГОТОВКИ ЮНЫХ ХОККЕИСТОВ. Евразийский
журнал технологий и инноваций, 1(5 Part 2), 70–72. извлечено от
academy.uz/index.php/ejti/article/view/15259
8.
Khojiyev, Shokhrukh. "Problems of technical training of young hockey players."
Karakalpak Scientific Journal 5.2 (2022): 1-7.
