JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–76_Issue-1_May-2025
291
291
291
291
JISMONIY TARBIYA FANINING MAQSAD VA VAZIFALARI
Abduraxmonov Asqarali Abduvaliyevich
Annotatsiya:
Ushbu maqolada Jismoniy tarbiya fanining mazmuni va ahamiyati,
asosiy maqsadi, sog‘lom turmush tarzini shakllantirishdagi o‘rni, ta’limiy vazifalari,
tarbiyaviy vazifalari, rivojlantiruvchi vazifalari, sport mashg‘ulotlarining roli, jismoniy
tarbiya vositalari va shakllari, jismoniy faollik madaniyatini shakllantirish,haqidagi
fikr va mulohazalar keng tarzda yoritilgan.
Абстрактный:
В статье подробно рассматриваются содержание и значение
физического воспитания, его основная цель, роль в формировании здорового
образа жизни, воспитательные задачи, образовательные задачи, развивающие
задачи, роль физкультурно-спортивной деятельности, средства и формы
физического воспитания, а также идеи и соображения по формированию
культуры двигательной активности.
Abstract:
This article broadly covers the content and importance of physical
education, its main purpose, its role in forming a healthy lifestyle, educational tasks,
educational tasks, developmental tasks, the role of sports activities, means and forms
of physical education, and ideas and considerations on the formation of a culture of
physical activity.
Kalit so'zlar
: Jismoniy tarbiya, sog‘lom turmush, salomatlik, harakat, mashqlar,
sport, ta’limiy vazifa, tarbiyaviy vazifa, rivojlantiruvchi vazifa, sifatlar, sog‘lom avlod,
raqobatbardoshlik, iroda, intizom, faollik, sport o‘yinlari, jamoaviylik, maqsad,
sog‘lom fikr, kelajak poydevori.
“Bugungi kunda har tomonlama sog‘lom, jismonan baquvvat va ruhan bardavom
avlodni voyaga yetkazish — mamlakatimiz taraqqiyoti va kelajagi uchun eng muhim
omillardan biridir. Chunki sog‘lom avlod – bu yurtning tayanchi, millatning faxri va
ertangi kunning ishonchli poydevoridir. Shu boisdan ham jismoniy tarbiya va sport
masalasi davlat siyosatining ustuvor yo‘nalishlaridan biri sifatida e’tirof
etilmoqda.”Jismoniy tarbiya inson salomatligini mustahkamlash, jismoniy sifatlarini
rivojlantirish va sog‘lom turmush tarzini shakllantirishga xizmat qiluvchi muhim fan
hisoblanadi. U nafaqat tana harakatlari, balki insonning ruhiy holati, irodasi, fe’l-atvori
va jamoada o‘zini tutish madaniyatini ham tarbiyalaydi. Jismoniy tarbiyaning asosiy
maqsadi — sog‘lom, baquvvat, bardam hamda har tomonlama yetuk avlodni voyaga
yetkazishdir. Bu fan orqali inson o‘z salomatligi haqida qayg‘uradi, muntazam
mashqlar orqali o‘zini doimo tetik saqlashga intiladi. Ayniqsa, yosh avlodda sog‘lom
turmush tarziga bo‘lgan qiziqishni kuchaytirish jismoniy tarbiyaning muhim
vazifalaridan biridir.Jismoniy tarbiya ta’limiy, tarbiyaviy va rivojlantiruvchi
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–76_Issue-1_May-2025
292
292
292
292
vazifalarni bajaradi. Ta’limiy vazifasi orqali inson harakatlarni to‘g‘ri bajarishni, sport
turlarining qoidalari va texnikasini o‘zlashtiradi. Tarbiyaviy vazifasi esa insonda iroda,
sabr-toqat, jamoada ishlash, raqobatbardoshlik kabi fazilatlarni shakllantiradi.
Rivojlantiruvchi vazifasi orqali esa kuch, epchillik, tezlik, chidamlilik kabi jismoniy
sifatlar rivojlanadi. Sport mashg‘ulotlari bu fan doirasida asosiy vosita hisoblanadi.
Ular o‘quvchilarda ijobiy raqobat muhitini yaratib, o‘z ustida ishlashga undaydi. Shu
bilan birga, jismoniy tarbiyada turli vositalar — harakatli o‘yinlar, gimnastika, yengil
atletika, suv sporti va boshqa mashqlar orqali o‘quvchilarda harakat madaniyati,
sportga muhabbat shakllanadi.Jismoniy tarbiya — bu faqat tanani rivojlantirish emas,
balki insonning ruhiy, ijtimoiy va intellektual jihatlarini ham shakllantirishga
qaratilgan muhim jarayondir. Har bir inson uchun sog‘lom turmush tarzini yaratish,
jismoniy faollikni kundalik hayotga kiritish zarur. Jismoniy tarbiya fani esa bu yo‘lda
bizga eng muhim yordamchimizdir, chunki u nafaqat tanamizni kuchaytiradi, balki
irodamizni mustahkamlaydi va intizomli bo‘lishni o‘rgatadi.
Bu fan orqali inson jismoniy sifatlarini, ya’ni kuch, tezlik, chidamlilik va
epchillikni rivojlantiradi. Jismoniy mashqlar nafaqat tanani shakllantiradi, balki
irodani mustahkamlash, sabr-toqatni oshirish kabi ruhiy fazilatlarni ham shakllantiradi.
Jismoniy tarbiya shuningdek, jamoaviy ishlashni o‘rgatadi, musobaqalar orqali esa
raqobatbardoshlikni rivojlantiradi. Har bir g‘alaba va mag‘lubiyat insonni yangi
maqsadlar sari harakat qilishga undaydi.Prezidentimiz Shavkat Mirziyoyevning
“Sog‘lom avlod — yurt tayanchi, kelajak poydevoridir”
degan so‘zlari jismoniy
tarbiyaning mamlakatimiz taraqqiyotidagi o‘rnini yana bir bor ta’kidlaydi. Sog‘lom va
baquvvat avlod nafaqat o‘z hayotini yaxshilaydi, balki jamiyatni ham
rivojlantiradi.O‘zbekistonda jismoniy tarbiya qadimdan xalq hayotining ajralmas
qismi hisoblanadi. Mahmud Koshg‘ariyning
“Devonu lug‘otit turk”
asarida turli xalq
o‘yinlari va sport turlari haqida ko‘plab ma’lumotlar keltirilgan. Bu asarda 100 dan
ortiq xalq o‘yinlari va mashqlarining tafsilotlari ta’riflangan. Xalq qahramonlik eposi
“Alpomish”
da ham jismoniy tarbiya va jangovar mashqlar, kuchlilik va sabr-toqatni
sinash holatlari aks etadi. Alisher Navoiyning
“Farhod va Shirin”,
Zayniddin
Vosifiyning
“Badoye ul-vaqoye”
asarlarida ham sport va jismoniy faollikning o‘rni
alohida ta’kidlanadi. Boburning “
Boburnoma
” asarida esa jangovar mashqlar,
jangovar ko‘nikmalar va jismoniy tarbiya muhim ahamiyat kasb etadi.
Mustaqillikdan so‘ng, jismoniy tarbiya va sportni rivojlantirish davlat siyosati
darajasiga ko‘tarildi. 1992-yilda
"Jismoniy tarbiya va sport to‘g‘risida"
gi qonun
qabul qilindi, 2000-yilda esa u yangilandi. 1993-yilda
“Sog‘lom avlod”
davlat dasturi
ishlab chiqilib, jismoniy tarbiyaning rivojlanishi uchun zarur huquqiy asoslar yaratildi.
1999-yilda esa
“O‘zbekistonda jismoniy tarbiya va sportni yanada rivojlantirish
chora-tadbirlari to‘g‘risida”
gi qaror qabul qilindi.
Xulosa qilib aytganda, Jismoniy tarbiya va sport O‘zbekistonda milliy
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–76_Issue-1_May-2025
293
293
293
293
madaniyat, sog‘lom avlodni tarbiyalash va davlatning ijtimoiy-iqtisodiy
rivojlanishining muhim bir qismini tashkil etadi. Tarixan, qadimgi davrlarda jismoniy
mashqlar va sport xalq hayotining ajralmas qismi bo‘lgan bo‘lib, bu an’analar
mustaqillik yillarida yangicha rivojlanish va davlat siyosati darajasiga ko‘tarildi.
O‘zbekistonda jismoniy tarbiya tizimi ta’limning barcha bosqichlarini o‘z ichiga oladi
va yoshlarni jismoniy faoliyatga jalb qilishda katta ahamiyatga ega. Shuningdek,
jismoniy tarbiyaning ommalashuvi uchun yaratilgan turli musobaqalar va testlar,
yoshlarni sportga bo‘lgan qiziqishini oshirib, sog‘lom va barkamol avlodni
shakllantirishga xizmat qilmoqda.
Shu bilan birga, jismoniy tarbiya va sportning rivojlanishi davlatning xalqaro
maydondagi obro‘-e’tiborini oshirib, milliy birlikni mustahkamlashda ham o‘z o‘rnini
topmoqda. U nafaqat jismoniy salomatlikni, balki ijtimoiy birlashish va madaniy
o‘sishni ta’minlashning muhim vositasi sifatida xizmat qilmoqda. Jismoniy tarbiya va
sportni
rivojlantirishda
davlatning
faol
ishtiroki,
xalqning
salomatligini
mustahkamlashda yana bir muhim qadam bo‘ladi
Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati:.
I.
O‘zbekiston Respublikasi Vazirlar Mahkamasi. (2020). Jismoniy tarbiya va sportni
rivojlantirish bo‘yicha chora-tadbirlar. Toshkent: O‘zbekiston Respublikasi
Vazirlar Mahkamasi.
II.
Jismoniy tarbiya va sport sohasidagi o‘zgarishlar va istiqbollar. (2022).
O‘zbekiston ilmiy-texnikaviy va sport jurnali. Toshkent: O‘zbekiston.
III.
O‘zbekiston Respublikasi. (2023). Sog‘lom avlod va jismoniy tarbiya. Toshkent:
Sog‘liqni saqlash vazirligi.
IV.
Mahmudov, S. (2022). O‘zbekiston sporti: tarixi, bugungi holati va kelajak
istiqbollari. Toshkent: Fan.
V.
Sodiqov, X. (2023). Sport va jismoniy tarbiya pedagogikasi. Toshkent: O‘qituvchi.
VI.
Shukurov, R. (2020). O‘zbek xalq sporti va an'analari. Toshkent: Sharq.
VII.
O‘zbekiston Milliy Universiteti. (2022). Jismoniy tarbiya va sportda
innovatsiyalar. Toshkent: O‘zbekiston Milliy Universiteti.
