JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–76_Issue-1_May-2025
286
286
286
286
PEDAGOGIK TEXNOLOGIYALAR VA ULARNING
AMALIYOTDAGI ROLI
Aburahmonov Asqarali Abduvaliyevich
Annotatsiya
Ushbu maqolada Pedagogik texnologiya tushunchasi, pedagogik texnologiya va
an’anaviy ta’lim o‘rtasidagi farq, pedagogik texnologiyalarning asosiy maqsadi, ta’lim
sifatini oshirishdagi texnologiyalarning roli, ta’lim jarayonining texnologik yondashuv
asosida tashkil etilishi, zamonaviy pedagogik texnologiyalarning turlari, modulli
o‘qitish texnologiyasi haqida tushuncha, interfaol o‘qitish texnologiyalarining
mohiyati, klaster, akvarium, insert kabi usullarning amaliy qo‘llanilishi, kasbiy
ta’limda pedagogik texnologiyalardan foydalanish, ta’lim jarayonida axborot-
kommunikatsion texnologiyalarning o‘rni, o‘quvchining faolligini oshirishda
texnologiyalarning ahamiyati, pedagogik texnologiyani loyihalash bosqichlari,
pedagogik texnologiyalarni tanlash mezonlari, pedagogik texnologiyalarning
afzalliklari va kamchiliklari, o‘qituvchining texnologik savodxonligi, ta’limda
innovatsion texnologiyalarni tatbiq etish istiqbollari,haqidagi fikr va mulohazlar keng
tarzda yoritilgan.
Абстрактный
В данной статье подробно рассматриваются понятие педагогической
технологии, отличие педагогической технологии от традиционного образования,
основное назначение педагогических технологий, роль технологий в повышении
качества образования, организация образовательного процесса на основе
технологического подхода, виды современных педагогических технологий,
понятие модульной технологии обучения, сущность интерактивных технологий
обучения, практическое применение таких методов, как кластер, аквариум,
инсерт, применение педагогических технологий в профессиональном
образовании,
роль
информационно-коммуникационных
технологий
в
образовательном процессе, значение технологий в повышении активности
учащихся, этапы проектирования педагогической технологии, критерии выбора
педагогических технологий, преимущества и недостатки педагогических
технологий, технологическая грамотность педагога, перспективы внедрения
инновационных технологий в образование.
Abstract
This article broadly covers the concept of pedagogical technology, the difference
between pedagogical technology and traditional education, the main purpose of
pedagogical technologies, the role of technologies in improving the quality of
education, the organization of the educational process based on a technological
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–76_Issue-1_May-2025
287
287
287
287
approach, types of modern pedagogical technologies, the concept of modular teaching
technology, the essence of interactive teaching technologies, the practical application
of methods such as cluster, aquarium, insert, the use of pedagogical technologies in
vocational education, the role of information and communication technologies in the
educational process, the importance of technologies in increasing student activity, the
stages of designing pedagogical technology, criteria for selecting pedagogical
technologies, the advantages and disadvantages of pedagogical technologies, the
technological literacy of the teacher, and the prospects for implementing innovative
technologies in education.
Kalit sozlar
: Pedagogik texnologiya, ta’lim sifati, innovatsion metodlar, interfaol
usullar, modulli o‘qitish, o‘quvchi faolligi, axborot texnologiyalari, metodik
yondashuv, samarali o‘qitish, klaster usuli, loyihalash bosqichlari, pedagogik mahorat,
ta’lim mazmuni, texnologik savodxonlik, dars samaradorligi.
Pedagogik texnologiya tushunchasi
.
Pedagogik texnologiya
— bu o‘quv-tarbiya jarayonini ilmiy asoslangan holda
loyihalash, uni bosqichma-bosqich tashkil etish va nazorat qilish tizimidir. Bu
tushuncha nafaqat o‘quv jarayonining shakl va metodlarini, balki natijaga erishish
uchun zarur vositalar, resurslar va o‘qituvchi bilan o‘quvchi o‘rtasidagi o‘zaro
munosabatlarni ham o‘z ichiga oladi. Pedagogik texnologiya o‘quv jarayonini yuqori
samaradorlikka olib chiqish vositasi hisoblanadi.
Pedagogik texnologiya va an’anaviy ta’lim o‘rtasidagi farq
An’anaviy ta’limda o‘qituvchi asosiy ma’lumot beruvchi, o‘quvchilar esa
eshituvchi sifatida qatnashadi. Bunda dars passiv tarzda o‘tadi. Pedagogik
texnologiyalarda esa o‘quvchi faol ishtirokchi bo‘ladi, bilimlarni o‘zi izlaydi, fikrlaydi,
muammolarni hal qiladi. Texnologik yondashuvda darslar aniq maqsadga
yo‘naltirilgan bo‘lib, har bir bosqich rejalashtiriladi va natijasi oldindan ko‘zda tutiladi.
Pedagogik texnologiyalarning asosiy maqsadi
Pedagogik texnologiyalarning bosh maqsadi — ta’lim jarayonini samarali,
mazmunli va natijador tashkil qilishdir. Bu orqali o‘quvchilarda mustaqil fikrlash,
bilimga qiziqish, amaliy ko‘nikmalar, muammo yechish qobiliyatlari shakllanadi. Shu
bilan birga, texnologiyalar o‘qituvchining ishini yengillashtiradi, darsni interfaol va
o‘quvchilarga yoqimli qiladi.
Ta’lim sifatini oshirishdagi texnologiyalarning roli
Bugungi kunda ta’lim sifatini oshirish ta’lim tizimidagi eng dolzarb masalalardan
biridir. Pedagogik texnologiyalar bu borada muhim vosita bo‘lib, ular ta’lim jarayonini
shunchaki axborot yetkazish emas, balki bilimni mustahkamlash, mustaqil fikr va
ijodiy yondashuvga asoslangan faoliyatga aylantiradi. Har bir o‘quvchi shaxsiy
qobiliyatlariga mos yondashuv orqali rivojlanadi.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–76_Issue-1_May-2025
288
288
288
288
Ta’lim jarayonining texnologik yondashuv asosida tashkil etilishi Texnologik
yondashuvda dars oldindan puxta rejalashtiriladi: maqsad aniqlanadi, kutilayotgan
natijalar belgilanadi, vosita va metodlar tanlanadi. Har bir bosqichda nimalarga
erishilishi, qanday usullar orqali buning uddalanishi aniq ko‘rsatiladi. Bu yondashuv
tizimli yondashuvga tayanadi va darsni sifatli tashkil etish imkonini beradi.
Zamonaviy pedagogik texnologiyalarning turlari
Bugungi kunda pedagogik texnologiyalar juda ko‘p: modulli o‘qitish
texnologiyasi, interfaol metodlar, muammoli o‘qitish, loyihaviy faoliyatga asoslangan
yondashuv, klaster usuli, insert texnologiyasi, axborot-kommunikatsion texnologiyalar
va boshqalar. Har biri turli yo‘nalish va yosh guruhlari uchun moslashgan.
Modulli o‘qitish texnologiyasi haqida tushuncha
Modulli o‘qitish — bu ta’limni mustaqil o‘zlashtirishga yo‘naltirilgan, kichik
blok (modul)larga asoslangan tizimdir. Har bir modul maqsadga ega bo‘ladi, unga mos
topshiriqlar, testlar, mustaqil ishlar beriladi. Bu texnologiya o‘quvchini faollashtiradi,
o‘z vaqtida o‘zini nazorat qilishga, o‘zlashtirish darajasini bilishga imkon yaratadi.
Interfaol o‘qitish texnologiyalarining mohiyati
Interfaol o‘qitish — bu o‘qituvchi va o‘quvchi o‘rtasida faol muloqot va
hamkorlik asosida o‘tadigan darsdir. Bu texnologiyada o‘quvchilar kichik guruhlarda
ishlaydi, fikr almashadi, muammoni birgalikda hal qiladi, o‘z fikrini asoslaydi. Bu
nafaqat bilimni chuqurlashtiradi, balki kommunikativ ko‘nikmalarni ham
shakllantiradi.
Klaster, akvarium, insert kabi usullarning amaliy qo‘llanilishi
Klaster — g‘oyalarni vizual tarzda tartibga solish, ularni mantiqiy aloqalar orqali
bog‘lash usuli.
Akvarium — guruhlar muhokama qilayotganda bir guruh markazda muammo
yechadi, boshqalar esa kuzatadi va tahlil qiladi.
Insert — matn bilan ishlashda belgilar orqali tushunilgan, tushunilmagan va
muhim fikrlarni ajratib olishga xizmat qiladi. Bularning barchasi darsni qiziqarli va
samarali qiladi.
Kasbiy ta’limda pedagogik texnologiyalardan foydalanish
Kasbiy ta’limda pedagogik texnologiyalar kasbga yo‘naltirilgan bilim, ko‘nikma
va malakalarni shakllantirishda keng qo‘llaniladi. Ayniqsa, amaliy mashg‘ulotlar,
simulyatsiyalar, loyihaviy topshiriqlar orqali o‘quvchilar kasbiy muhitga
yaqinlashtiriladi.
Ta’lim jarayonida axborot-kommunikatsion texnologiyalarning o‘rni
AKT — bu kompyuter, internet, elektron ta’lim resurslari, multimedia
vositalarini o‘z ichiga oladi. Ular orqali masofaviy ta’lim, video darslar, onlayn
testlar va virtual laboratoriyalar joriy etilmoqda. Bu esa zamonaviy ta’lim talablariga
javob beradi.O‘quvchining faolligini oshirishda texnologiyalarning ahamiyati .Faol
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–76_Issue-1_May-2025
289
289
289
289
ta’lim texnologiyalari o‘quvchining mustaqil fikrlashi, muammo yechishga intilishi,
jamoa bilan ishlash ko‘nikmasini shakllantiradi. O‘quvchilar darsda ishtirokchi, qaror
qabul qiluvchi, baholovchi sifatida qatnashadi. Bu esa ularning darsga qiziqishini
oshiradi.Pedagogik texnologiyani loyihalash bosqichlari. Loyihalash bosqichlariga
quyidagilar kiradi: maqsadni aniqlash, o‘quvchilar xususiyatlarini o‘rganish, metod
va vositalarni tanlash, baholash mezonlarini ishlab chiqish, darsning tuzilmasini
ishlab chiqish. Bu bosqichlar asosida sifatli texnologik dars ishlab chiqiladi.
Pedagogik texnologiyalarni tanlash mezonlari
Texnologiyani tanlashda fan xususiyati, o‘quvchilarning yoshi, bilim darajasi,
dars maqsadi, dars turi, mavjud shart-sharoitlar, o‘qituvchining tayyorgarligi e’tiborga
olinadi. Har bir holat uchun mos texnologiya tanlansa, dars samarasi oshadi.Pedagogik
texnologiyalarning afzalliklari va kamchiliklari Afzalliklari: dars interfaol bo‘ladi,
o‘quvchi faollashadi, natijadorlik oshadi, darsga qiziqish kuchayadi. Kamchiliklari:
vaqt talab qiladi, har doim har bir dars uchun tayyor texnologiya topilmaydi, AKT
vositalari har doim mavjud bo‘lmasligi mumkin.O‘qituvchining texnologik
savodxonligiZamonaviy o‘qituvchi pedagogik texnologiyalarni bilishi, ularni darsga
moslashgan holda qo‘llay olishi, AKT bilan ishlay olishi kerak. Bu savodxonlik
o‘qituvchining pedagogik mahoratining ajralmas qismidir.Ta’limda innovatsion
texnologiyalarni tatbiq etish istiqbollari.Kelajakda sun’iy intellekt, virtual haqiqat,
raqamli platformalar, adaptiv o‘qitish tizimlari keng joriy qilinishi kutilmoqda.
Innovatsion texnologiyalar yordamida individual yondashuv, sifatli monitoring va
global bilimlar bazasiga kirish imkoniyati yaratiladi.
Xulosa qilib aytganda
,
Pedagogik texnologiyalar zamonaviy ta’limning ajralmas qismi bo‘lib, o‘quv
jarayonini samarali, natijador va interfaol tashkil etish imkonini beradi. Ular orqali
o‘quvchilarning mustaqil fikrlashi, amaliy ko‘nikmalari, darsga qiziqishi va faol
ishtiroki kuchayadi. Har bir pedagogik texnologiya o‘zining maqsadga
yo‘naltirilganligi, aniq rejalashtirilganligi va natijaga yo‘naltirilganligi bilan ajralib
turadi. O‘qituvchining texnologik savodxonligi va innovatsion yondashuvi ta’lim
sifatining oshishiga xizmat qiladi. Shunday ekan, pedagogik texnologiyalardan to‘g‘ri
va samarali foydalanish har bir zamonaviy o‘qituvchining muhim vazifasidir. Ularning
amaliyotda to‘g‘ri joriy etilishi orqali nafaqat ta’lim samaradorligi, balki yosh
avlodning har tomonlama kamol topishi ham ta’minlanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar ro'yxati:
I.
Azizxo‘jaeva N.N. – Pedagogik texnologiya va pedagogik mahorat, Toshkent:
Fan, 2006.
II.
Xolmatov E. – Pedagogik texnologiyalar asoslari, Toshkent: TDPU nashriyoti,
2019.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–76_Issue-1_May-2025
290
290
290
290
III.
Jabborov A. – Zamonaviy ta’lim texnologiyalari, Toshkent: «Ilm Ziyo», 2020.
IV.
Hasanboeva O. – Pedagogik texnologiyalar va interfaol metodlar, Samarqand:
SamDU, 2018.
V.
Karimov U. – Ta’limda interfaol usullar, Toshkent: O‘qituvchi, 2017.
VI.
Abdurahmonov I. – Kasbiy pedagogika, Toshkent: Innovatsiya, 2021.
VII.
Xodjiev B.X. – Ta’limda axborot-kommunikatsiya texnologiyalari, Toshkent:
2020.
VIII.
Usmonova M. – Dars jarayonida pedagogik texnologiyalarni qo‘llash, Andijon:
2022.
IX.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining qarori – Ta’lim sifatini oshirishga doir
davlat siyosati hujjatlari, 2018–2024.
X.
www.ziyonet.uz – Pedagogik texnologiyalar bo‘yicha onlayn materiallar va
metodik tavsiyalar.
