JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–76_Issue-1_May-2025
90
90
MUHANDISLIK SOHALARIDA MALAKALI KADRLARNI
TAYYORLASHDA DUAL TA’LIMNING AHAMIYATI
Mallayev Shamshod.Obidjon o‘g‘li
Qarshi davlat unversititi assistenti
(Tel)+ 99890-441-61-91
Annotatsiya:
Ushbu maqolada zamonaviy muhandislik sohasida malakli
kadrlarni shakllantirishda dual taʼlim modelining ahamiyati, afzalliklari va kelajakdagi
istiqbollari tadqiq qilinadi. Nazariy bilimlar va amaliy tajribani uygʻunlashtiruvchi
ushbu taʼlim tizimi talabalarni sanoat talablariga moslashtirish, ularga zamonaviy
texnologiyalar (masalan, CAD/CAM, robototexnika) va real loyihalarda ishlash
imkoniyatini berish orqali samaradorligi koʻrsatilgan. Maqolada Germaniya, Yaponiya
kabi mamlakatlardagi amaliy tajribalar (masalan, *Bosch* korxonasi hamkorligidagi
dasturlar) va statistik maʼlumotlar asosida dual taʼlimning ijobiy taʼsiri tahlil qilingan.
Shuningdek, Oʻzbekistonda modelni joriy qilishdagi toʻsiqlar (korxonalarning
ishtiroksizligi, moliyaviy muammolar) va ularni bartaraf etish boʻyicha takliflar (davlat
subsidiyalari, standartlashtirilgan dasturlar) keltirilgan. Tadqiqat natijalari shuni
koʻrsatadiki, dual taʼlim nafaqat kadrlar tayyorlashni yaxshilaydi, balki iqtisodiyotni
rivojlantirishda ham hal qiluvchi rol oʻynaydi.
Kalit so‘zlar:
1. Dual taʼlim , 2. muhandislik kadrlari , 3. nazariya va amaliyot
integratsiyasi , 4. sanoat hamkorligi , 5. amaliy mahorat , 6. zamonaviy texnologiyalar
(CAD/CAM, robototexnika) , 7. mentorlik tizimi , 8. taʼlim-sanoat loyihalari , 9.
global raqobatbardoshlik , 10. Oʻzbekiston taʼlim tizimi .
THE IMPORTANCE OF DUAL EDUCATION IN TRAINING
QUALIFIED PERSONNEL IN ENGINEERING FIELDS
Annotation:
This article examines the importance, advantages, and future
prospects of the dual education model in training qualified personnel in modern
engineering fields. By integrating theoretical knowledge with practical experience, this
educational system enhances students' adaptability to industry demands, equipping
them with opportunities to work with modern technologies (e.g., CAD/CAM, robotics)
and real-world projects. The study analyzes the positive impact of dual education based
on practical case studies from countries like Germany and Japan (e.g., programs in
collaboration with *Bosch*) and statistical data. Additionally, it highlights challenges
in implementing the model in Uzbekistan (e.g., lack of industry participation, financial
constraints) and proposes solutions (government subsidies, standardized programs).
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–76_Issue-1_May-2025
91
91
The research findings demonstrate that dual education not only improves workforce
training but also plays a pivotal role in driving economic development.
Keywords:
1. Dual education ,2. Engineering professionals ,3. Integration of
theory and practice ,4. Industry-academia collaboration ,5. Practical skills ,6. Modern
technologies (CAD/CAM, robotics) ,7. Mentorship system ,8. Education-industry
projects ,9. Global competitiveness ,10. Uzbekistan’s education system.
Zamonaviy texnologiyalar tez rivojlangan sharoitda muhandislik sohalarida
malakali mutaxassislarga boʻlgan talab tobora ortib bormoqda. Biroq, anʼanaviy taʼlim
tizimi koʻpincha nazariya va amaliyot oʻrtasidagi tafovutni toʻldira olmaydi. Aynan
shu muammoni hal qilishda dual taʼlim (nazariy bilimlar va ish joyida amaliy
mashgʻulotlarni birlashtirgan taʼlim modeli) muhandislik sohasida innovatsion yechim
sifatida keng qoʻllanilmoqda. Ushbu maqolada dual taʼlimning muhandislik kadrlarini
tayyorlashdagi ahamiyati, uning afzalliklari va kelajakdagi istiqbollari tahlil qilinadi.
Dual taʼlim: Muhandislik amaliyoti va nazariyaning sinergiyasi
Dual taʼlimning asosiy maqsadi — talabalarga universitetda olgan bilimlarini real
ish sharoitida qoʻllash imkoniyatini berishdir. Muhandislik sohasi, ayniqsa, quyidagi
jihatlarda dual taʼlimdan samarali foydalanadi:
- Amaliy mahoratni shakllantirish: Talabalar korxonalarda loyihalarda ishtirok
etib, CAD/CAM dasturlari, qurilish standartlari yoki robototexnika kabi sohalarda
toʻgʻridan-toʻgʻri tajriba orttirishadi.
- Zamonaviy texnologiyalarga moslashuv: Korxonalar yangi uskunalar va
innovatsion usullar bilan tanishtirish orqali talabalarni bozor talablariga tayyorlaydi.
- Mentorlik tizimi: Tajribali muhandislar bilan ishlash orqali talabalar kasbiy
koʻnikmalarni tezroq oʻzlashtiradi.
Misol: Germaniyada *Bosch* kabi kompaniyalar muhandislik yoʻnalishidagi
talabalar uchun dual dasturlarni amalga oshirib, ularni ishlab chiqarish jarayonlariga
jalb qiladi.
Sanoat va taʼlim muassasalari hamkorligi
Dual taʼlimning muvaffaqiyati universitetlar va korxonalar oʻrtasidagi
mustahham aloqaga bogʻliq. Bu hamkorlik:
- Oʻquv rejalarini yangilash: Korxonalarning texnik talablari universitet
dasturlariga aks etadi.
- Ish joylarini kafolatlash: Bitiruvchilar dual taʼlim davrida oʻzlashtirgan
koʻnikmalari tufayli ishga joylashish imkoniyatiga ega boʻladi.
- Innovatsion loyihalar: Talabalar korxonalarning haqiqiy muammolarini hal
qilish orqali ilmiy faoliyatni amaliyot bilan uygʻunlashtiradi.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–76_Issue-1_May-2025
92
92
Statistika: Yaponiyada muhandislik yoʻnalishidagi dual taʼlim dasturlarida
qatnashgan talabalarning 85% bitirgach, hamkor korxonalarda ish boshlaydi.
Qiyinchiliklar va yechimlar
Dual taʼlimni joriy qilishda quyidagi toʻsiqlar mavjud:
- Korxonalarning ishtiroksizligi: Koʻpgina korxonalar talabalarni oʻqitishga vaqt
va resurs sarflashni xohlamaydi.
- Moliya muammolari: Taʼlim muassasalari va korxonalar oʻrtasida resurslarni
taqsimlash qiyin.
Yechimlar:
- Davlat tomonidan subsidiyalar va soliq imtiyozlari joriy etish.
- Sanoat assotsiatsiyalari bilan birgalikda standartlashtirilgan dasturlarni ishlab
chiqish.
Kelajakdagi istiqbollar
Dual taʼlimni rivojlantirish orqali:
- Global raqobatbardoshlik: Mahalliy muhandislar xalqaro standartlarga
moslashadi.
- Startaplar va texnoparklar: Tajribali kadrlar yangi texnologik loyihalarni amalga
oshirishda asosiy rol oʻynaydi.
- Qayta tayyorlash dasturlari: Ishchi kadrlar yangi koʻnikmalarni dual taʼlim
orqali oson oʻzlashtirishi mumkin.
Dual taʼlim — nafaqat muhandislik, balki barcha texnik sohalar uchun malakali
kadrlar tayyorlashning eng samarali usullaridan biridir. U yoshlarni nazariy bilimlar
bilan amaliyotni uygʻunlashtirishga, korxonalarni esa yangi ixtirochilar bilan
taʼminlashga imkon beradi. Oʻzbekistonda ham bu modelni joriy qilish orqali yuqori
darajadagi muhandislarni tayyorlash va iqtisodiyotni rivojlantirish mumkin.
ADABIYOTLAR RO‘YXATI:
1.
Bo‘riev.S.S. “G‘arbiy o‘zbekistonda terrigen yura yotqiziqlarining gazlilik
istiqbollari”. Journal
of
new
century
innovations 38.1
https://newjournal.org/new/article/view/8897 (2023): 93-96.
2.
Bo‘riev.S.S. “Qatlamni Gidravlik Yorish (Qgy) ni amalga oshirishda
qo‘llaniladigan agregatlarning bog‘lanmasi”. International conferences. Vol. 1.
No. 1. 2023.
3.
Bo‘riev.S.S. “Kon sharoitida qatlam gidravlik yorilgandan keyin quduqda yuvish
ishlarinini amalga oshirish bo‘yicha ko‘rsatmalar”. Educational Research in
Universal Sciences 2.4 (2023): 582-585.
4.
Bo‘riev.S.S. “Gaz ajratgichning ish prinsipi va tuzilishini o‘rganish.”Образование
наука
и
инновационные
идеи
в
мире 34.3
https://newjournal.org/01/article/view/9782 (2023): 163-168.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–76_Issue-1_May-2025
93
93
5.
Bo‘riev.S.S, Raufov M. M. “Qatlamni sinab ko‘rish usullari. qatlamni to‘g‘ridan-
to‘g‘ri sinab ko’rish usullari. ximoya tizmasi orqali sinash.”Образование наука и
инновационные идеи в мире 34.3 https://newjournal.org/01/article/view/9783
(2023): 169-173.
6.
Bo‘riev.S.S. “Quduq tubi dvigatellari yordamida burg‘ilashda quduqni
sirkulyatsion tizimidagi bosim yo‘qotilishini hisoblash”. Образование наука и
инновационные идеи в мире 34.3 https://newjournal.org/01/article/view/9784
(2023): 174-178.
7.
Bo‘riev.S.S. “Kon shroitida qo‘llaniladigan qatlamni gidravlik yorish texnikalari
va texnologiyalarini qo‘llanilish tahlili.” Educational Research in Universal
Sciences 2.1 (2023): 54-58.
8.
Bo‘riev.S.S. “Qatlamni gidravlik yorishda qo‘llaniladigan eritmalar turini
asoslash”. Journal
of
new
century
innovations 11.1
https://newjournal.org/new/article/view/1321 (2022): 69-75.
