JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–76_Issue-1_May-2025
548
548
548
548
TALABA YOSHLARDA SOG’LOM TURMUSH TARZINI
SHAKLLANTIRISH: MUAMMO VA YECHIMLAR
Mardiyev Nodirbek Orifjon o’g’li
Navoiy Davlat Universiteti Tabiiy fanlar fakulteti
Biologiya va qo’shimcha tabiiy fanlar yo’nalishi 4- kurs talabasi
Anotatsiya.
Maqolada bugungi kundagi talaba yoshlar o’rtasidagi asosiy
muammo sog’lom turmush tarzi shakllari, sog’lom turmush tarzining talabalarga ta’siri
haqida so’z yuritiladi. Navoiy Davlat Universiteti talabalari o’rtasida so’rovnoma
o’tkazilib, uning asosida empirik ma’lumotlar bazasi shakllantirildi.
Kalit so’zlar.
Sog’lom turmush tarzi, asosiy sog’liq muammolari,
Sog’lom turmush tarzi – bu insonga sog’lig’iga ta’sir etuvchi xafli omillarni
nazorat qilish orqali sog’liqni saqlashga qaratilgan hayot tarzidir. Bugungi kundagi
asosiy masala sog’lom turmush tarzini shakllantirishdir. Yoshlar o’rtasida
sog’lomlashtirish va rivojlanish uchun tendensiyalar amalga oshirilayotgan bo’lsada,
kundalik hayotdagi mummolar, qiyinchiliklar va zamonaviy texnologiyalar ta’siri
talaba yoshlar o’rtasida turli salomatlik muammolarini keltirib chiqarmoqda. Sog’lom
turmush tarzi talaba yoshlar hayotida muhim o’rin tutadi. Sog’lom turmush tarzi
talabalarning o’quv samaradorligiga, psixologik holatiga va umumiy hayot sifatiga
ta’siri qiladi.
Sog’lom turmush tarzi nafaqat jismoniy balki psixologik, aqliy va intellektual
rivojlanishni ham ta’minlaydigan asosiy kuchdir. Sog’lom turmush tarziga rioya qilish
va uni kunlik odatiy holga aylantirish orqali quyidagilarga erish mumkin:
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–76_Issue-1_May-2025
549
549
549
549
Talabalar o’rtasidagi asosiy sog’liq muammolariga quyidagilarni sabab sifatida
keltirish mumkin:
Uyqusizlik: uyqu rejimining buzilishi, me’yoridan ortiq gajetlardan foydalanish,
tolaqonli toliqmaganlik asoratidir.
Stress va asabiylashish: ijtimoiy muhit va o’qish bosimi, atrof muhitga nisbatan
agressivlashish va negativ fikrlar natijasida kelib chiqadi.
Samarasiz ovqatlanish: oziq ovqatning sifatiga, tarkibiga va ovqat ratsioniga
yetarli darajada e’tibor bermaslik
Kam harakatlilik: zamonaviy texnologiyani hayot tarzi bilan uzviy bog’liqligi
tufayli jismoniy faollikka vaqt ajratmaslik
Talabalarni sog’lom turmush tarziga amal qilishini aniqlash maqsadida
Navoiy davlat pedagogika instituti talabalari o’rtasida so’rovnoma olib borildi.
So’rovnomadan maqsad:
Talabalarning sog’lom turmush tarzi haqidagi tushunchasini o’rganish;
Kundalik odatlarini tahlil qilish;
Turmush tarzining hayot faoliyatiga ta’sirini aniqlash;
Olingan natijalar va ularning muhokamasi.
So’rovnoma o’tkazishda Navoiy Davlat Universiteti tabiiy fanlar fakulteti,
Biologiya va qo’shimcha tabiiy fanlar yo’nalishi talabalari ishtirok etdi. So`rovnomada
qatnashishlari orqali mavjud muammolar aniqlandi. So’rovnomada jami 75 ta talaba
qatnashdi.
Sog’lom turmush tarzini shakllantirishda jismoniy tarbiya va sportning o’rni
alohida e’tiborga ega jarayondir. Organizm sport bilan shug’ullanishi fizologik
jarayonlarning jadallashuvi, immunitetning mustahkamlanishiga sabab bo’ladi. Har bir
shaxs muntazam ravishda, muayyan darajada jismoniy qobilyatga mos keluvchi
jismoniy harakatlarni bararishga odatlanishi lozim.[1]
1- RASM. SO’ROVNOMA ICHTIROKCHILARINING SPORT BILAN
SHUG’ULLANGANLIK KO’RSATKICHI.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–76_Issue-1_May-2025
550
550
550
550
Ko’rinib turibdiki (1- rasm), qatnashchilarning asosiy qismi ya’ni 54 % sport
bilan vaqti- vaqtida shug’ullanishadi. Sport bilan doimiy shug’ullanuvchilar 35 % ni
tashkil qiladi. Qolgan 11 % esa sport bilan umuman shug’ullanmasliklarini bildirgan.
Ovqatlanish tartibiga rioya qilish sog’lom turmush garovidir. Ovqatlanish
tartibiga rioya qilish SSTning asosiy elementidir. Bugungi kunda zamonaviy turmush
tarzida oziq – ovqat mahsulotlarini tanlashda hayot uchun salbiy ta’siri haqidagi
fikrlarga e’tibor berilmaydi. Yarim tayyor mahsulotlarning marketing sohasida rivojiga
asosiy sabab mahsulotning keng tarqalganligi va arzonligidir.
To’g’ri ovqatlanish sog’lom turmush tarzini saqlashda asosiy vazifani bajaradi.
Odatda yarim tayyor va tez tayyoir bo’luvchi mahsulotlarni iste’mol qilishning bir
qancha zararli tomonlari mavjud:
Sun’y yog’larga boyligi;
Ortiqcha kaloriyaga egaligi;
Muhim ozuqa moddalarining kamligi;
Yarim tayyor mahsulotlarga bir necha bor iste’mol qilish ular tarkibidagi
konservatlar va lazzatga tabiiy ravishda odatlanishga sabab bo’ladi.
Zararli odatlar inson salomatligiga salbiy ta’sir qiluvchi omildir. Zararli odatlarga
nos, tamaki chekish, sipirtli ichimliklarni iste’mol qilish kabi holatlarni o’z ichiga
oladi. Tadqiqotimiz natijasida zararli odatlarga ruju qo’yish holatlari uchramadi.
Sog’lom turmush tarzi faol kunlik rejaga amal qilish, shaxsiy gigiyena, kunlik
badantarbiya, sog’lom ovqatlanish kabi tarkibiy qismlardan tashkil topadi. Sog’lom
turmush tarzi mehnat faoliyatining progressivlashishi sabab bo’ladi. Talaba yoshlar
sog’lom turmush tarziga amal qilish faqat sog’lik uchun emas, balki o’qish jarayonida
muvaffaqiyatga erishish, stressni kamaytirish va hayot sifatini yaxshilash uchun ham
muhimdir. Shu sababli, talabalar o’z kun tartibiga soglom turmush odatlarini kiritishi
lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Karimov I.A. Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch. – T.: Ma’naviyat, 2008. – 176
b.
2. Sog‘lom turmush tarzi asoslari. O‘quv qo‘llanma. – Toshkent: O‘zbekiston Milliy
universiteti, 2020. – 215 b.
3. Rasulov M. va boshqalar. Gigiyena va ekologiya. – T.: “Iqtisod-Moliya”, 2019. –
184 b.
4. World Health Organization. "Healthy living: what is a healthy lifestyle?" WHO,
2010.
5. Nazarov B., Xudoyberdiyev O. Sog‘liqni saqlash psixologiyasi. – T.: TDPU, 2021.
6. Allport G.W. Personality and social environment. – New York: Holt, 2018.
7. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining sog‘lom turmush tarziga oid farmon va
qarorlari (masalan, PQ–4707-sonli qaror, 2020-yil 30-oktabr).
