JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-1_May-2025
24
24
FUNKSIONAL TALABLAR. FUNKSIONAL EMAS TALABLAR
Muallif:
Boboqulov Bahridin
Samarqand davlat universiteti Urgut filiali
Biznesni boshqarish va tabiiy fanlar fakulteti
3-bosqich talabasi
📧
bahridinboboqulov1994@gmail.com
Ilmiy rahbar:
Suyarov Akram
Samarqand iqtisodiyot va servis instituti dotsenti
📧
Annotatsiya
Ushbu maqolada dasturiy injiniring sohasida talablarni to‘g‘ri aniqlash va
tasniflash muhimligi yoritilgan. Asosan, funksional va funksional bo‘lmagan
talablarning o‘ziga xos xususiyatlari, ularning dasturiy ta’minot loyihalaridagi o‘rni,
foydalanuvchi ehtiyojlariga ta’siri tahlil qilinadi. Shuningdek, har ikki turdagi
talablarni ishlab chiqish jarayonida uchraydigan muammolar va ularni hal etish yo‘llari
ham ko‘rib chiqiladi. Maqola natijasida talablarni aniq va to‘g‘ri aniqlash dasturiy
ta’minot sifatiga bevosita ta’sir qilishi isbotlanadi.
Kalit so‘zlar:
dasturiy injiniring, funksional talablar, funksional bo‘lmagan
talablar, tizim talablari, dasturiy ta’minot sifati.
1. Kirish
Dasturiy injiniring – dasturiy ta’minotni ishlab chiqish, ishlab chiqish jarayonini
boshqarish va qo‘llab-quvvatlash bilan shug‘ullanuvchi ilmiy va amaliy sohadir. Bu
jarayonning muhim bosqichlaridan biri – bu foydalanuvchi va tizim talablari
aniqlanishidir. Talablarni to‘g‘ri belgilamasdan dasturiy mahsulotning sifatli va foydali
bo‘lishi qiyin. Talablar odatda ikki asosiy toifaga bo‘linadi: funksional va funksional
bo‘lmagan talablar. Ushbu maqola ana shu ikki turdagi talablarning mohiyati,
ahamiyati va amaliy misollar bilan tahlil qilishga bag‘ishlanadi.
2. Asosiy qism
2.1. Funksional talablar
Funksional talablar – bu dasturiy ta’minotning qanday funksiyalarni bajarishi
kerakligini belgilovchi tavsiflar hisoblanadi. Ular foydalanuvchiga yoki boshqa
tizimlarga qanday xizmatlar ko‘rsatilishini aniqlaydi.
Misollar:
-
Foydalanuvchi
login
va
parol
orqali
tizimga
kirishi
kerak.
- Ma’lumotlar bazasiga yozuv qo‘shilishi va o‘chirilishi mumkin bo‘lishi lozim.
-
Tizim
mijozga
shaklida
hisobot
yaratib
berishi
kerak.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-1_May-2025
25
25
Funksional talablar foydalanuvchining asosiy ehtiyojlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri xizmat
qiladi va dasturiy ta’minotning asosiy imkoniyatlarini tashkil etadi.
2.2. Funksional bo‘lmagan talablar
Funksional bo‘lmagan talablar esa tizim qanday ishlashi kerakligini, ya’ni
tizimning ishlash sifati, xavfsizlik, foydalanish qulayligi, ishonchlilik kabi jihatlarni
belgilaydi.
Misollar:
- Tizim 3 soniyadan kam vaqt ichida javob qaytarishi kerak.
- Ma’lumotlar shifrlangan holatda uzatilishi lozim.
-Tizim bir vaqtning o‘zida 500 ta foydalanuvchini qo‘llab-quvvatlashi kerak.
Bu talablar dasturiy ta’minot sifatini ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi va
foydalanuvchi tajribasiga kuchli ta’sir ko‘rsatadi.
2.3. Talablarni aniqlashdagi muammolar
Ko‘pchilik
dasturiy
loyihalar
aynan
noto‘g‘ri
aniqlangan
yoki
hujjatlashtirilmagan talablar tufayli muvaffaqiyatsizlikka uchraydi. Funksional va
funksional bo‘lmagan talablar o‘rtasida chalkashlik bo‘lishi, noto‘g‘ri tushunish yoki
nomuvofiqliklar katta muammolarni keltirib chiqaradi.
2
.4. Talablarni to‘g‘ri ishlab chiqish bo‘yicha tavsiyalar
- Talablarni foydalanuvchi bilan birgalikda aniqlash.
- Har bir talabga o‘lchovli va tekshiriladigan mezon qo‘yish.
- Funksional va funksional bo‘lmagan talablarni alohida hujjatlashtirish.
- Talablarni prioritetlashtirish va ularni iterativ ravishda aniqlab borish.
3. Xulosa
Funksional va funksional bo‘lmagan talablar dasturiy mahsulot sifatini
belgilovchi asosiy omillardir. Ularni to‘g‘ri aniqlash, tasniflash va hujjatlashtirish
dasturiy injiniring jarayonining ajralmas qismidir. Mazkur maqolada har ikki turdagi
talablarning asosiy xususiyatlari, farqlari va amaliy misollar ko‘rib chiqildi. Natijada,
talablarni aniqlashdagi yondashuvlar dasturiy mahsulotning muvaffaqiyatli ishlab
chiqilishida hal qiluvchi rol o‘ynashi xulosa qilindi.
4. Foydalanilgan adabiyotlar
1.
Sommerville, I. (2016). Software Engineering. 10th Edition. Pearson Education.
2.
Pressman, R. S. (2014). Software Engineering: A Practitioner's Approach.
McGraw-Hill.
3.
IEEE Std 830-1998. IEEE Recommended Practice for Software Requirements
Specifications.
4.
Ian Sommerville. (2011). “Requirements Engineering.” University of St Andrews.
5.
Jalilov, A. (2020). Dasturiy injiniring asoslari. Toshkent: TATU nashriyoti.
