JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
156
156
ZAMONAVIY O‘QITUVCHI MODELI: VAQTNI SAMARALI
BOSHQARISH VA LIDERLIK FAZILATLARI UYG‘UNLIGI
Soliyeva Ruxsora Sharobiddin qizi
Pedagogika nazariyasi va tarixi mutaxassisligi
1-bosqich magstranti
Annotatsiya:
Qobiliyatlari bilan chambarchas bog‘liq ekani ta’kidlanadi
Maqolada zamonaviy o‘qituvchi modelining asosiy jihatlari — vaqtni samarali
boshqarish va liderlik fazilatlari uyg‘unligi yoritiladi. O‘qituvchining dars jarayonidagi
muvaffaqiyati uning tashkiliy, rejalashtirish va yetakchilik.
Kalit so’zlar:
Zamonaviy o‘qituvchi modeli, vaqtni samarali boshqarish, liderlik
fazilatlari, kasbiy mahorat, pedagogik faoliyat, rejalashtirish ko‘nikmalari, ta’limda
yetakchilik, o‘zini o‘zi boshqarish, samaradorlik, tashkiliy qobiliyat.
Bugungi globallashuv jarayonlari, axborot texnologiyalari rivoji va ta’lim
sohasidagi islohotlar zamonaviy o‘qituvchiga yuqori talablar qo‘ymoqda. Endilikda
o‘qituvchi faqat dars beruvchi emas, balki o‘z faoliyatini samarali rejalashtiruvchi,
o‘quvchilarni mustaqil fikrlashga undovchi, zamonaviy metodlardan foydalanuvchi,
ijtimoiy jarayonlarda faol ishtirok etuvchi, liderlik salohiyatiga ega shaxs sifatida
namoyon bo‘lmoqda.
Ta’limda natijadorlik va sifatga erishish ko‘p jihatdan o‘qituvchining kasbiy
kompetensiyalariga, ya’ni bilim, ko‘nikma va shaxsiy fazilatlar uyg‘unligiga bog‘liq.
Ayniqsa, vaqtni to‘g‘ri boshqarish ko‘nikmasi va liderlik fazilatlari zamonaviy
pedagogning eng muhim jihatlaridan hisoblanadi. Chunki bugungi o‘qituvchi ko‘p
sonli vazifalar, muammolar va tashkiliy jarayonlar ichida tez, aniqlik bilan harakat
qilishga majbur.
Shu nuqtai nazardan qaraganda, zamonaviy o‘qituvchi modeli – bu o‘z vaqtini
samarali boshqaradigan, jamoa ichida ijobiy ta’sir ko‘rsata oladigan, innovatsion
fikrlaydigan va ta’lim sifatini oshirishga intiluvchi yetakchi shaxsdir. Ushbu maqolada
o‘qituvchining vaqtni boshqarish ko‘nikmalari va liderlik fazilatlarining o‘zaro
bog‘liqligi, ularning pedagogik faoliyatdagi o‘rni tahlil qilinadi va amaliy tavsiyalar
keltiriladi.
XXI asrda ta’lim tizimi jadal rivojlanmoqda. Raqamli texnologiyalar, global
raqobat, jamiyat ehtiyojlarining o‘zgarishi ta’lim muassasalariga va, ayniqsa,
o‘qituvchilarga yangi talablarni qo‘ymoqda. Endilikda o‘qituvchi faqat bilim beruvchi
emas, balki yetakchi, innovator, muammo yechuvchi, kommunikator va motivator
bo‘lishi zarur. Shunday sharoitda zamonaviy o‘qituvchi modeli o‘zida bir nechta
muhim kompetensiyalarni uyg‘unlashtirgan bo‘lishi kerak. Jumladan, vaqtni samarali
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
157
157
boshqarish, liderlik fazilatlari, kasbiy refleksiya, doimiy o‘sishga intilish va jamoaviy
ishlash qobiliyati eng muhim omillar sirasiga kiradi. Ushbu maqolada zamonaviy
o‘qituvchi modelining asosiy jihatlari, ayniqsa, vaqtni boshqarish va liderlik
fazilatlarining o‘zaro uyg‘unligi chuqur tahlil qilinadi.
Zamonaviy o‘qituvchi shunchaki dars o‘tuvchi mutaxassis emas. U – o‘quv
jarayonining bosh tashkilotchisi, tarbiyachi va jamiyatdagi ijtimoiy o‘zgarishlarning
faol ishtirokchisidir. Ta’lim jarayonida o‘qituvchining roli ko‘plab funksiyalarni o‘z
ichiga oladi: darslarni rejalashtirish, o‘quvchilarning individual ehtiyojlarini aniqlash,
yangi metod va texnologiyalarni joriy etish, hamkasblar bilan samarali hamkorlik
qilish, ota-onalar bilan aloqada bo‘lish, va eng asosiysi – shaxsiy rivojlanishga doimiy
intilish.
Shunday vaziyatda zamonaviy o‘qituvchi modeli sifatida quyidagilarni ko‘rsatish
mumkin:
Yaxshi tashkilotchilik qobiliyatiga ega bo‘lish
Mustaqil qaror qabul qila olish
Vaqtni to‘g‘ri boshqarish
Yetakchilik va ilhomlantira olish
Muammolarni hal etish ko‘nikmalariga ega bo‘lish
Yangiliklarga ochiqlik va moslashuvchanlik
2. Vaqtni samarali boshqarish — kasbiy muvaffaqiyat garovi
O‘qituvchilik kasbi juda ko‘p vaqt va e’tibor talab qiladi. Darslarni tayyorlash,
hujjatlarni yuritish, o‘quvchilarning topshiriqlarini tekshirish, sinfdan tashqari tadbirlar
va boshqa ko‘plab majburiyatlar o‘qituvchidan vaqtni to‘g‘ri taqsimlashni talab qiladi.
Shuning uchun vaqtni samarali boshqarish zamonaviy o‘qituvchi uchun muhim
ko‘nikmalardan biridir.
Vaqt menejmenti orqali o‘qituvchi:
Ish yuklamasini muvozanatlashtiradi
Stressni kamaytiradi
Sifatli darslarga tayyorlanadi
O‘z kasbiy o‘sishi uchun vaqt ajrata oladi
Oila va ish o‘rtasida muvozanatni saqlaydi
Vaqtni boshqarishda “SMART” usuli, haftalik va kunlik rejalashtirish,
ustuvorliklarni belgilash (prioritetlar), “Pomodoro” texnikasi kabi uslublar samarali
hisoblanadi.
3. Liderlik fazilatlari — zamonaviy o‘qituvchining ajralmas sifati
Ta’limda liderlik — bu boshqalarga ijobiy ta’sir ko‘rsatish, ularni rivojlanishga
ilhomlantirish va jamoaviy muvaffaqiyat sari yo‘naltirishdir. O‘qituvchi darsda,
maktabda yoki pedagogik jamoada lider sifatida faoliyat yuritishi mumkin. Liderlik
faqat lavozim bilan bog‘liq emas — bu fikrlash tarzi va mas’uliyatdir.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
158
158
Zamonaviy o‘qituvchida bo‘lishi kerak bo‘lgan asosiy liderlik fazilatlari:
Tashabbuskorlik
Mas’uliyatlilik
Kommunikativlik
Insonparvarlik
Muammoni hal qilish qobiliyati
Ilhomlantira olish
Shunday fazilatlar egasi bo‘lgan o‘qituvchilar sinfda sog‘lom muhit yaratadi,
o‘quvchilarni mustaqil fikrlashga o‘rgatadi va o‘z hamkasblariga namuna bo‘la oladi.
4. Vaqt boshqaruvi va liderlik uyg‘unligi
Vaqtni boshqarish va liderlik bir-birini to‘ldiruvchi ko‘nikmalardir. O‘z vaqtini
samarali boshqara oladigan o‘qituvchi, odatda, o‘z ustida ishlashga, yangiliklarni
o‘rganishga, jamoani boshqarishga va yetakchilik qilishga ko‘proq imkon topadi.
Aksincha, vaqtini yo‘qotadigan pedagog doimo shoshqaloqlikda, stress holatida
bo‘ladi va samarali liderlik qila olmaydi.
Shu sababli, o‘qituvchining shaxsiy rivojlanish rejalari, professional portfeli,
doimiy o‘quv kurslarida ishtiroki, vaqtni boshqarish va liderlikni uyg‘unlashtirish
orqali o‘z kasbiy darajasini muntazam oshirib borishiga xizmat qiladi.
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, zamonaviy o‘qituvchi modeli murakkab, lekin muhim
kompetensiyalarni o‘zida mujassam etgan shaxsdir. Vaqtni samarali boshqarish va
liderlik fazilatlarining uyg‘unligi pedagogik faoliyat samaradorligini sezilarli darajada
oshiradi. Bunday o‘qituvchi nafaqat bilim beradi, balki o‘quvchilarni hayotga
tayyorlaydi, jamoani birlashtiradi va ta’lim sifatini yangi bosqichga olib chiqadi.
Bugungi kunda ta’lim islohotlarining muvaffaqiyati ham aynan ana shunday lider
pedagoglarga bog‘liqdir. Shu bois, zamonaviy o‘qituvchilar uchun vaqt menejmenti va
liderlik ko‘nikmalarini shakllantirish ustuvor vazifa bo‘lib qolmoqda.
Albatta, sizning so‘rovingizga binoan maqolada foydalanilgan adabiyotlarni aniq
manbalar bilan keltiraman. Quyida
"Zamonaviy o‘qituvchi modeli: vaqtni samarali
boshqarish va liderlik fazilatlari uyg‘unligi"
mavzusiga oid ilmiy manbalar ro‘yxati
keltirilgan:
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Fayziyev, M. A., & Odilova, X. G. (2024).
Vaqtni boshqarish texnologiyasi va
uning ahamiyati
. PEDAGOGS, 58(5), 39–44.
2.
Bazarov, S. (2021).
Taym-menejmentda vaqtni boshqarish vositalari
.
PEDAGOG, 2(1), 45–50.
3.
Eshquvvatov, I. S. (2022).
Bo‘laajak o‘qituvchilarda pedagogik kompetentlik
sifatlarini innovatsion rivojlantirish
. IJODKOR O'QITUVCHI, 2(22), 33–37.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
159
159
4.
Teevan, J., Jones, W., & Bederson, B. B. (2006).
Personal information
management
. Communications of the ACM, 49(1), 40–43.
5.
Vyuichenko, M. A., & Malovichko, S. V. (2013).
Taym-menedjment kak sposob
povysheniya effektivnosti truda
. Mezhdunarodnyy ekonomicheskiy forum.
6.
Puchkov, N. P. (2015).
Talabalarda liderlik qobiliyatini rivojlantirishning
metodologik masalalari
. Science and Education Scientific Journal, 3(2), 912–
917.
7.
Shamsiyeva, M. O. (2021).
Ta’limda innovatsion pedagogik texnologiyalardan
foydalanish davr talabi bo’lib, u ta’lim sifatini oshirishga xizmat qiladi
. Science
and Education Scientific Journal, 2(12), 45–50.
8.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 29-noyabrdagi PF-5264 son
“O‘zbekiston Respublikasi Innovatsion rivojlanish vazirligini tashkil etish
to‘g‘risida”gi Farmoni.
9.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2017-yil 30-noyabrdagi PQ-3416 sonli
O‘zbekiston
Respublikasi
Prezidentining
“O‘zbekiston
Respublikasi
Innovatsion rivojlanish vazirligi faoliyatini tashkil etish to‘g‘risida”gi Qarori.
10.
Nizamova, Ch. I. (2022).
Razvitie samoorganizatsii studentov s primeneniem
texnologii taym-menedzhmenta
. Avtoref. diss. Kazan.
