JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
100
100
MIKRO GIDRO ELEKTR STANSIYANING “MURUNTOV” KONI
ENERGIYA SAMARADORLIGINI OSHIRISHDAGI O‘RNI
Shukurov Mirjalol Madamin o‘g‘li
Navoiy davlat konchilik va texnologiyalar universiteti
konchilik fakulteti 27M-24KIEA guruh magistranti
ANNOTATSIYA
“Muruntov” kon hududidagi suv havzasiga mos tuzilishi va energetik
ko‘rsatkichlarining oshirishdagi o‘rni. Ushbu hududning energetik ko‘rsatkichlari
bilan birgalikda, iqtisodiy va energetik samaradorlikka erishi tahlili va taklifi.
Kalit so’zlar:
kon, suv havzasi, ko‘rsatkich, energetik, iqtisodiy.
ANNOTATION
Structure corresponding to the reservoir in the territory of the "Muruntau" deposit
and its role in increasing energy indicators. Analysis and proposal for achieving
economic and energy efficiency, together with the energy indicators of this region.
Keywords:
mine, reservoir, indicator, energy, economic.
O‘zbekiston Respublikasi Navoiy viloyati NKMK (Navoiy kon metallurgiya
konbinati) aksiyadorlik jamiyatining MKB (Markaziy kon boshqarmasi) tarkibiga
kiruvchi “Muruntov” konida rudani qazib olish va qayta ishlash jarayonida eng
zamonaviy texnologiyadan foydalaniladi. Muruntov koni hududidagi konlardagi ruda
tarkibi foydali kompanentlarga boyroq hisoblanadi. Muruntov koni 3,5 km uzunlik,
2,7km eni, 600metr chuqurligi bilan dunyo reytingida 2-o‘rinni egallamoqda
Kon hududlarini ochilish jarayonlarida quritilish ishlari amalga oshiriladi.
Xususan, “Muruntov” kon hududida ham ochilish davridan to hozirga qadar yirik
darajadagi suv havzasi bor hisoblanadi. Bu hudud karyer chuqurligining 4dan 1qismini
tashkil qiladi. Hozirga qadar barcha qochirilgan suvlar ushbu suv havsasiga tushadi.(1-
rasm) 1-Suv havzasi.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
101
101
Bugungi kunda “Muruntov” konida har ikkala gidravlik va elektr uskunalar
qo’llanilmoqda. Shu sababli kon hududiga yuqori quvvatli elektr ta’minoti tizimi
keltirilgan va kon hududida juda yuqori elektr istemoliga ega hisoblanadi. Shularni
hisobga olgan holda “Muruntov” koni energiya samaradorligini oshirish maqsadida
muqobil
energiya
manbalaridan
foydalanish
maqsadga
muvofiq
yechim
hisoblanadi.Muqobil energiya manbalari salohiyatidan kon hududida foydalanish
korxona uchun iqtisodiy tomondan samarador, maqbul yechim hisoblanadi. Bugungi
kunda dunyo tajribasida keng foydalaniladigan mikro “GES” muqobil energiya
manbalarining asosiy turi hisoblanilib keng ko’lamda foydalanib kelinmoqda, ya’ni:
suv oqimining energiyasidan foydalanilgan holatda elektr energiyaga o‘tkazuvchi
qurilmadan.
Mikro “GES”ning ishlashi va tuzilishiga ko‘ra tasniflanishi.(1-jadval)Quyosh
elektr stansiyasi bu quyosh panellari orqali elektr energiya ishlab chiqarishi
hisoblanadi. Bugungi kunda kon hududida quyosh elektr stansiyasidan
foydalanilmoqda. Bu stansiya (quyosh panellari) orqali elektr energiyani ma’lum
miqdorda tejashga erishilmoqda. Lekin quyosh energiyasida korxona hududida keng
foydalanish imkoniyatiga ega emas Sababi kon hududida burg`ilash portlatish ishlari
uzluksiz amalga oshiriladi va ob’yekt o’tachangli hudud hisoblanadi. Shu bilan
birgalikda, Muruntov koni hududi suv havzasi joylashgan hududda mikro “GES”
foydalanish unumli hisoblanadi
Hudud uchun mos lapalar.(2-rasm)
Қия-оқимли Тюрго турбинаси
Пелтон турбинаси
Френсис радиал турбинаси
Кўндаланг-оқимли Банки турбинаси
Ўқий парракли Каплан турбинаси
а) Пелтон турбинаси суюқлик оқими
баландлиги Н›40 м
б) Тюрго турбинаси суюқлик оқими
баландлиги Н=30-400 м
в) Френсис турбинаси суюқлик оқими
баландлиги Н=30-250 м
г) Банки турбинаси суюқлик оқими баландлиги
Н = 2-100 м
д) Каплан турбинаси суюқлик оқими баландлиги
Н=1-30 м
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
102
102
Hudud parametrlari bilan dasturiy natijalar(3-rasm)
Xulosa
Xulosa qilib aytganda, “Muruntov” koni hududida energiya samaradorligiga
erishish uchun suv havzasida muqobil energiya manbasi hisoblangan mikro “GES”dan
foydalanish energetik ko‘rsatgichlarni oshishiga va iqtisodiy tomondan samarador
yechim ekanligini yuqoridagi faktlardan ko’rishimiz mumkin.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Кажинский Б.Б. Гидроэлектрические и ветроэлектрические станции малой
мощности. М.: Госпланиздат, 2002г., 157стр.
2.
O’zbekiston respublikasi Prezidentining 2019 yil 22 avgustdagi PQ-4422
sonliqarori.
3.
Зохидов О.У., Меркулов М.В. Исследование потенциала и эффективности
применения возобновляемой энергии на горных предприятиях Республики
Узбекистан. Международная научно-практическая конференция. Москва 1-2
апреля, 2021 г.
