JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
191
191
BO‘LAJAK PEDAGOG KADRLARDA KREATIV FIKRLASHNI
RIVOJLANTIRISHNING PEDAGOGIK ASOSLARI
Jamolitdinova Dilnoza Mirhojitdinovna
f.f.d., DSc, QDU professori
Raxmonova Dilobar Usmonovna
Toshkent xalqaro ta’lim universiteti magistranti
Annotatsiya:
Ushbu maqolada bo‘lajak pedagoglarning kreativ fikrlash
qobiliyatini shakllantirish va rivojlantirishning pedagogik asoslari, ta’lim jarayonida
kreativ yondashuvlarni joriy etishning ahamiyati hamda metodik vositalar yoritilgan.
Shuningdek, innovatsion pedagogik texnologiyalarning kreativ fikrlashga ta’siri tahlil
qilingan.
Kalit so‘zlar:
kreativ fikrlash, pedagogik jarayon, innovatsion texnologiya,
kreativlik, muammo yechish, ijodiy faoliyat.
KIRISH
Zamonaviy ta’lim tizimi pedagogik kadrlardan nafaqat nazariy bilim, balki
yangicha fikrlash, muammolarga ijodiy yondashish, moslashuvchanlik kabi
kompetensiyalarni talab qilmoqda. Ayniqsa, bo‘lajak pedagoglarda kreativ fikrlashni
rivojlantirish zamonaviy ta’limning dolzarb vazifalaridan biridir. Kreativ fikrlash – bu
mavjud bilimlarga asoslangan holda yangi g‘oyalar yaratish, original yondashuvlar
ishlab chiqish va samarali pedagogik faoliyatni amalga oshirish qobiliyatidir.
BO‘LAJAK PEDAGOG KADRLARDA KREATIV
FIKRLASHNI SHAKLLANTIRISH ZARURATI
Bo‘lajak o‘qituvchilar kelajak avlodni tarbiyalaydigan asosiy shaxslar sifatida,
ularning kreativ fikrlash qobiliyati jamiyatning innovatsion rivojlanishida muhim o‘rin
tutadi. Kreativ fikrlash:
o‘quvchilarda tanqidiy va analitik fikrlashni rag‘batlantiradi;
dars jarayonini qiziqarli va interaktiv qiladi;
muammolarni noan’anaviy usullar bilan hal qilish imkonini beradi.
Shu sababli, oliy pedagogik ta’lim muassasalari o‘z o‘quv dasturlarini kreativ
yondashuv asosida shakllantirishi zarur.
KREATIV FIKRLASHNI RIVOJLANTIRISHNING
PEDAGOGIK ASOSLARI
Kreativ fikrlashni rivojlantirishda quyidagi pedagogik yondashuvlar muhim
ahamiyatga ega:
Faol ta’lim metodlaridan foydalanish: “Aqliy hujum”, “Blits-so‘rov”, “Klaster”,
“Sinkveyn” kabi metodlar talabalarni fikrlashga undaydi.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
192
192
Muammoli ta’lim:
Muammoli vaziyatlar yaratish orqali talabalarni izlanishga
yo‘naltirish mumkin.
Loyiha asosida o‘qitish:
Talabalarni mustaqil ravishda tadqiqot olib borishga,
yechimlar topishga jalb qiladi.
O‘yinga asoslangan metodlar:
Ijodiy o‘yinlar va rolli mashg‘ulotlar talabalar
kreativligini oshiradi.
Refleksiya va tahlil:
Har bir darsdan so‘ng tahliliy suhbat va fikr almashish orqali
o‘z-o‘zini baholash qobiliyati rivojlanadi.
KREATIV FIKRLASHNING PSIXOLOGIK XUSUSIYATLARI
Kreativ fikrlash shaxsning psixologik holati, qiziqishlari, motivatsiyasi va
individual intellektual salohiyati bilan uzviy bog‘liqdir. Psixologlar kreativlikni
quyidagi xususiyatlar orqali tavsiflaydi:
Moslashuvchanlik (flexibility): Shaxs bir muammoni turli burchaklardan ko‘rib
chiqishga qodir bo‘ladi.
Original fikrlar yaratish: Avval hech kim ilgari surmagan g‘oyalarni ilgari surish
qobiliyati.
Assotsiativ fikrlash: Turli, ba’zida bir-biriga bog‘liq bo‘lmagan hodisa yoki
tushunchalarni birlashtira olish qobiliyati.
Muammoga ijodiy yondashish: Oddiy va stereotipik yechimlar o‘rniga
noan’anaviy fikrlashni afzal ko‘rish.
Kreativ fikrlashni rivojlantirishda muhit va emotsional holat ham muhim rol
o‘ynaydi.
Erkin fikrlash
imkonini
beruvchi,
xatolardan
qo‘rqmaslikni
rag‘batlantiruvchi pedagogik muhit — ijodiy fikrlarning erkin yuzaga chiqishiga turtki
bo‘ladi.
INNOVATSION TEXNOLOGIYALARNING O‘RNI
Raqamli texnologiyalar, virtual laboratoriyalar, interaktiv platformalar –
bularning barchasi kreativ fikrlash uchun samarali vosita bo‘la oladi. Masalan:
Padlet, Mentimeter
kabi platformalarda fikr almashish;
Simulyatsion dasturlar
orqali pedagogik vaziyatlarni modellashtirish;
Multimedia vositalari
bilan darsni jonlantirish.
XULOSA
Bo‘lajak pedagoglarda kreativ fikrlashni shakllantirish ularning professional
tayyorgarligida muhim o‘rin tutadi. Ta’lim jarayonida ijodiy yondashuvni
kuchaytirish, innovatsion metod va texnologiyalardan foydalanish orqali bu maqsadga
erishish mumkin. Har bir pedagogik ta’lim muassasasi ushbu yo‘nalishda tizimli
yondashuvni shakllantirishi zarur.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
193
193
Foydalanilgan adabiyotlar:
1. Axmedov N.A. Pedagogik innovatsiyalar. – Toshkent: O‘qituvchi, 2020.
2. Hasanboeva M.A. Ta’limda zamonaviy texnologiyalar. – Toshkent: Fan va
texnologiya, 2021.
3. Karimova N.O. Ijodiy fikrlashni shakllantirish metodikasi. – Samarqand:
SamDU nashriyoti, 2019.
4. Abduqodirov A.A. Pedagogik mahorat va kreativlik. – Toshkent: Iste’dod,
2020.
5. Yuldasheva D.A. "Kreativ fikrlash – zamonaviy pedagogning asosiy
kompetensiyasi", Ilm-fan va innovatsiyalar, 2022, №4 (37), 45–48-betlar.
6. Qodirova G. Yangi pedagogik texnologiyalar. – Buxoro: BDU nashriyoti,
2021.
7. Torrance, E.P. Creativity: A Psychological Perspective. – Norwood: Ablex
Publishing, 1995.
8. Guilford, J.P. “Creativity”, American Psychologist, 1950, Vol. 5, 444–454.
9. Runco, M.A. Creativity: Theories and Themes. – Elsevier Academic Press,
2007.
10. Anderson, L.W., Krathwohl, D.R. A Taxonomy for Learning, Teaching, and
Assessing. – New York: Longman, 2001.
11. Shavkatovna, A. M. (2023, November). BOSHLANG'ICH SINFLARDA
ERTAKLARNING TURLARI BILAN ISHLASH. In
Proceedings of International
Conference on Scientific Research in Natural and Social Sciences
(Vol. 2, No. 12, pp.
34-39).
12. Shavkatovna, A. M. (2023, November). BOSHLANG‘ICH SINF
O‘QUVCHILARIDA KITOBXONLIK MADANIYATINI SHAKLLANTIRISHDA
ERTAKLARNING TUTGAN O‘RNI. In
Proceedings of International Conference on
Educational Discoveries and Humanities
(Vol. 2, No. 12, pp. 158-162).
13. Shavkatovna, A. M. (2023, November). BOSHLANG‘ICH SINF
O‘QUVCHILARINI ERTAK JANRI BILAN TANISHTIRISH. In
Proceedings of
International Conference on Scientific Research in Natural and Social Sciences
(Vol.
2, No. 12, pp. 29-33).
14. Shavkatovna, A. M. (2023). UNUSUAL COMPOUNDS AS A FACTOR
INCREASING
THE
LINGUOPOETIC
VALUE
OF
THE
LITERARY
TEXT.
JournalNX-A Multidisciplinary Peer Reviewed Journal
,
9
(5), 311-315.
15. Shavkatovna, A. M. (2023). Unusual Compounds: Oxymoron and
Occasionalism.
Open Access Repository
,
9
(7), 148-150.
16. Shavkatovna, A. M. (2023, November). OKSYUMORON–BADIIY,
LINGVOPOETIK VOSITA. In
Proceedings of International Conference on
Educational Discoveries and Humanities
(Vol. 2, No. 12, pp. 153-157).
