Authors

  • Majidov Jasur Baxtiyarovich
  • Xolmatova Dilorom Vahobjon qizi

DOI:

https://doi.org/10.71337/inlibrary.uz.jnci.97687

Keywords:

Kalit so‘zlar:o‘smirlar o‘zaro hamkorlik hamkorlikni rivojlantirish texnologiyalari shaxs xususiyatlari ijtimoiy munosabatlar

Abstract

Annotatsiya:Ushbu maqolada o‘smirlarda o‘zaro hamkorlikni rivojlantirish texnologiyalari haqida mulohazalar yuritilgan. Shuningdek, o‘smirlarning boshqalar bilan munosabatining  tabiati va shaxslararo munosabatlarda  namoyon bo‘ladigan munosabat uslubi  K.Tomass so‘rovnomasi asosida empirik  tahlili   amalga oshirilgan.


background image

JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS

https://scientific-jl.com/new

Volume–77_Issue-2_May-2025

175

175

O‘SMIRLAR O‘RTASIDA O‘ZARO HAMKORLIKNI

RIVOJLANTIRISHNING PSIXOLOGIK USULLARI

Majidov Jasur Baxtiyarovich

Psixologiya fanlari bo‘yicha falsafa doktori (PhD)

Jizzax davlat pedagogika universiteti

Xolmatova Dilorom Vahobjon qizi

Jizzax davlat pedagogika universiteti 2-bosqich magistri

Annotatsiya:

Ushbu maqolada o‘smirlarda o‘zaro hamkorlikni rivojlantirish

texnologiyalari haqida mulohazalar yuritilgan. Shuningdek, o‘smirlarning boshqalar
bilan munosabatining tabiati va shaxslararo munosabatlarda namoyon bo‘ladigan
munosabat uslubi K.Tomass so‘rovnomasi asosida empirik tahlili amalga oshirilgan.

Kalit

so‘zlar:

o‘smirlar, o‘zaro hamkorlik, hamkorlikni rivojlantirish

texnologiyalari, shaxs xususiyatlari, ijtimoiy munosabatlar.


KIRISH.

O‘zaro hamkorlik insonlar o‘rtasidagi ijtimoiy aloqalarning eng muhim

shakllaridan biri bo‘lib, birgalikda faoliyat yuritish, maqsad sari intilish, fikr almashish
va umumiy yechim topishga qaratilgan ijtimoiy-psixologik jarayondir. Bu tushuncha
nafaqat jamoada ishlashni, balki shaxslar o‘rtasidagi muloqot, o‘zaro ishonch,
empatiya va murosaga asoslangan ijtimoiy munosabatlarni anglatadi.

O‘zaro hamkorlikning psixologik mohiyati shundaki, bu jarayon orqali shaxsning

ichki dunyosi ijtimoiy tajriba bilan boyiydi, ijtimoiy rol va vazifalar anglanadi hamda
emotsional intellekt rivojlanadi. Shaxsning jamiyatga moslashuvi va jamoada samarali
ishlay olishi bevosita o‘zaro hamkorlik madaniyatiga bog‘liq.

Zamonaviy jamiyatda o‘smirlar tarbiyasi, ularning ruhiy holati va ijtimoiy faolligi

ta’lim va tarbiyaning asosiy yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. Shu nuqtayi nazardan
qaralganda, o‘smirlarning o‘zaro hamkorlik madaniyatini shakllantirish masalasi
psixologiya va pedagogika sohalarida muhim mavzulardan biri sifatida ko‘tarilmoqda.
O‘zaro hamkorlik — bu faqatgina birgalikdagi ish emas, balki shaxsiy rivojlanish,
muloqot, murosaga kelish, fikr almashish, bir-birini tushunish va ijtimoiy ongni
boyitish vositasidir. Bu jarayon ayniqsa o‘smirlik davrida katta ahamiyat kasb etadi.
O‘zaro hamkorlikning psixologik mohiyati shundaki, bu jarayon orqali shaxsning ichki
dunyosi ijtimoiy tajriba bilan boyiydi, ijtimoiy rol va vazifalar anglanadi hamda
emotsional intellekt rivojlanadi. Shaxsning jamiyatga moslashuvi va jamoada samarali
ishlay olishi bevosita o‘zaro hamkorlik madaniyatiga bog‘liq.

Mavzuga oid adabiyotlar tahlili (Literature review).

Psixolog R. L. Gardner o‘zining «Multiple Intelligences» (1983)

1

asarida o‘zaro

1

Gardner, Howard. Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligences. Basic Books, 1983.


background image

JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS

https://scientific-jl.com/new

Volume–77_Issue-2_May-2025

176

176

hamkorlikning ahamiyatiga to‘xtalib, uning ta’kidlashicha, shaxslarning o‘zaro
faoliyatlari va hamkorlikdagi muvaffaqiyatlari nafaqat ularning aqliy salohiyatiga,
balki ularning ijtimoiy va emotsional ko‘nikmalariga ham bog‘liqdir. Gardner,
shuningdek, jamoaviy ishlarda muvaffaqiyatga erishish uchun empatiya, o‘zaro
tushunish va qo‘llab-quvvatlashning asosiy o‘rin tutishini ta’kidlaydi. U o‘zaro
hamkorlik jarayonida ijtimoiy-emotsional intellektning rolini alohida ajratib
ko‘rsatadi.

Shu bilan birga, psixolog V. H. Searle (2004) o‘zining «Collaborative Learning:

Theory and Practice»

2

asarida, o‘zaro hamkorlikning ta’lim jarayonidagi o‘rni va uning

shaxslarning rivojlanishiga ta’sirini tahlil qiladi. U, ayniqsa, o‘smirlik davrida o‘zaro
hamkorlik o‘smirlarning emotsional va ijtimoiy rivojlanishiga katta ta’sir ko‘rsatishini,
bu jarayonda guruh ishlari va ijtimoiy o‘zaro aloqalar psixologik farovonlikni oshirishi
mumkinligini qayd etadi.

Shuningdek, o‘zaro hamkorlikni shakllantirishning psixologik asoslari shaxsning

hissiy-emotsional rivojlanishini, empatiya va o‘zaro muloqotda muvaffaqiyatli bo‘lish
qobiliyatini o‘z ichiga oladi. O‘smirlar o‘rtasida bu ko‘nikmalarning rivojlanishi,
jamoaviy ishlarni bajarishda, guruhlarda ishlashda, o‘zgaruvchan muhitda to‘g‘ri
qarorlar qabul qilishda va muammolarni birgalikda hal etishda katta ahamiyatga ega.

Psixologik nuqtai nazardan, o‘zaro hamkorlikning rivojlanishi o‘smirlarning

ijtimoiy-emotsional muvozanatini yaxshilaydi. Bu, o‘z navbatida, o‘smirlar orasida
tushunmovchiliklarni kamaytiradi, konfliktlarni bartaraf etishga yordam beradi va
jamoada umumiy maqsadga erishish uchun birgalikda ishlashga olib keladi. Shunday
qilib, o‘zaro hamkorlikni shakllantirish o‘smirlarning psixologik salomatligini
yaxshilash, ijtimoiy munosabatlar va shaxsiy rivojlanish uchun muhim vosita
hisoblanadi.

O‘smirlik davri — shaxsning o‘zligini izlash, jamiyatda o‘z o‘rnini topishga

intilish davri bo‘lib, aynan shu paytda o‘zaro hamkorlik shakllanishi va rivojlanishi
psixologik jihatdan juda muhimdir. O‘zaro hamkorlikni shakllantirish jarayonida
o‘smirlarning quyidagi psixologik ko‘nikmalari rivojlanadi:

Empatiya

: O‘zaro hamkorlikni shakllantirishda empatiya — boshqa shaxslarning

hissiy holatini tushunish va unga munosabat bildirish qobiliyati katta ahamiyatga ega.
O‘smirlar bir-birining holatini anglash orqali o‘zaro munosabatlarni yaxshilaydi va
jamoaviy ishlarni samarali bajarishga qodir bo‘ladi. O‘smirlar o‘zaro hamkorlikni
shakllantirishda bir-birining holatini anglash orqali o‘zaro munosabatlarini
yaxshilaydi. Masalan, maktabda guruh ishlari o‘tkazilayotgan paytda, agar bir o‘smir
boshqalarining stressini yoki noxush holatini sezsa, unga yordam berishga harakat
qiladi. Bu o‘zaro tushunishni oshiradi va samarali jamoaviy ishni ta’minlaydi.
Empatiya o‘zaro ishonchni rivojlantiradi, bu esa ijtimoiy aloqalar va jamoaviy

2

Searle, V. H. Collaborative Learning: Theory and Practice. Routledge, 2004.


background image

JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS

https://scientific-jl.com/new

Volume–77_Issue-2_May-2025

177

177

ishlarning muvaffaqiyatli bo‘lishiga olib keladi. Psixolog D. Goleman (1995)

3

empatiyaning boshqaruv ko‘nikmalari va ijtimoiy munosabatlar uchun ahamiyatini
ta’kidlaydi. Unga ko‘ra, empatiya nafaqat shaxsiy rivojlanish uchun, balki guruh ishlari
uchun ham zarurdir.

Empatiya o‘smirlarning o‘zaro aloqalarini mustahkamlash va muloqotda

tushunmovchiliklarning oldini olish uchun zaruriy psixologik ko‘nikmadir.
Psixologiya sohasida empatiya ko‘pincha "oqilona hissiyotlar" yoki "ijtimoiy hissiy
idrok" deb ataladi.

Psixolog D. Goleman (1995) empatiyaning ijtimoiy munosabatlar

va boshqaruv ko‘nikmalarining rivojlanishida asosiy rol o‘ynashini ta’kidlaydi.

Kommunikativ ko‘nikmalar

: Muloqot orqali o‘z fikrlarini ifodalash va

boshqalarni tinglash qobiliyati o‘smirlar o‘rtasida o‘zaro hamkorlikning rivojlanishida
muhim rol o‘ynaydi. Samarali muloqot o‘zaro tushunishni ta’minlaydi va konfliktlarni
hal qilishda yordam beradi. Samarali kommunikatsiya — o‘zaro hamkorlik
jarayonining yana bir muhim jihati. Kommunikativ ko‘nikmalar o‘smirlarning
fikrlarini ifodalash va boshqalarni tinglash qobiliyatini o‘z ichiga oladi. O‘smirlar
guruhda ishlashda o‘z fikrlarini aniq ifodalash, boshqalarni tinglash va ularning
fikrlarini hurmat qilishni o‘rganishadi. Misol uchun, o‘smirlar jamoasida loyiha ustida
ishlayotgan bir guruh o‘quvchilar, o‘z fikrlarini ochiq va aniq ifodalashlari, shu bilan
birga, guruhning boshqa a’zolarining fikrlarini ham tinglashlari lozim. Bu jarayon
o‘zaro tushunishni ta’minlaydi va jamoa a’zolarining fikrini qadrlashni o‘rgatadi.
Psixolog J.P. McCarthy (2001) samarali muloqotning ijtimoiy aloqalar va
rivojlanishdagi rolini ta’kidlaydi. Muloqotdagi ochiqlik va hurmat nafaqat o‘zaro
ishonchni mustahkamlaydi, balki konfliktlarni hal qilishda ham yordam beradi.
Kommunikativ ko‘nikmalarni rivojlantirish ijtimoiy integratsiyaning asosiy qismi
bo‘lib, o‘zaro tushunishni ta’minlaydi va konfliktlarni bartaraf etishga yordam beradi.

J.P. McCarthy (2001) o‘zining "Social Communication and Development"

4

asarida

samarali muloqotning o‘sish jarayonidagi rolini batafsil tushuntiradi.

Boshqaruv va kelishuv qobiliyatlari

: O‘zaro hamkorlik shartlarida o‘smirlar

o‘zaro kelishuvga erishish, muammolarni hal qilish va guruhni boshqarish
ko‘nikmalarini rivojlantiradi. Bu ko‘nikmalar ularning jamoaviy ishlarini
muvaffaqiyatli tashkil etishda va ijtimoiy masalalarni hal qilishda yordam beradi.
Boshqaruv va kelishuv qobiliyatlari o‘zaro hamkorlikni shakllantirishda muhim rol
o‘ynaydi. Guruh ishlarida, ayniqsa, turli fikrlar va qarashlar mavjud bo‘lishi mumkin.
Boshqaruv ko‘nikmalariga ega o‘smirlar, agar guruhda kelishmovchilik yuzaga kelsa,
barcha ishtirokchilarni tinglab, muammolarni hal qilish yo‘lini topadilar. Masalan, bir
guruh o‘smirlar loyihani yakunlashda o‘zaro kelishuvga erishishlari va jamoani
muvaffaqiyatli boshqarishlari kerak. Bunday jarayonlar guruhda ijtimoiy masalalarni

3

Goleman, Daniel. Emotional Intelligence: Why It Can Matter More Than IQ. Bantam Books, 1995.

4

McCarthy, J.P. Effective Communication in Social Relationships and Development. Academic Press, 2001.


background image

JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS

https://scientific-jl.com/new

Volume–77_Issue-2_May-2025

178

178

hal qilishda o‘zaro yordamni rivojlantiradi va ijtimoiy integratsiyani ta’minlaydi.
Psixolog V. H. Searle (2004) o‘z asarida, guruh ishlarida kelishuv va muammoni hal
qilish ko‘nikmalarining ahamiyatini ta’kidlaydi. O‘smirlar bunday ko‘nikmalarni
rivojlantirgan holda, jamoada samarali hamkorlikni ta’minlash imkoniga ega
bo‘ladilar. Boshqaruv va kelishuv ko‘nikmalari, ayniqsa o‘zaro hamkorlik jarayonida,
ijtimoiy masalalarni hal qilishda muhimdir. Ular guruhda o‘zaro yordamni
rivojlantiradi va jamoaviy maqsadlarga erishishda muhim vositadir.

V. H. Searle

(2004) "Collaborative Learning: Theory and Practice"

5

asarida, guruh ishlarida

muvaffaqiyatga erishish uchun kelishuv va muammoni hal qilish ko‘nikmalarining
zarurligini ta’kidlaydi.

O‘zini anglash va o‘z-o‘zini hurmat qilish

: O‘zaro hamkorlik jarayonida

o‘smirlar o‘zlarining imkoniyatlarini va cheklovlarini tushunishga o‘rganadi. Bu, o‘z
navbatida, ularning o‘ziga bo‘lgan ishonchlarini oshiradi va o‘zaro hurmatni
rivojlantiradi. Shuningdek, o‘zini anglash va o‘z-o‘zini hurmat qilish o‘zaro
hamkorlikni shakllantirishda muhim psixologik omillardir. O‘smirlar o‘zlarining
imkoniyatlarini va cheklovlarini anglashni o‘rganadilar. Bu jarayon ularning o‘ziga
bo‘lgan ishonchini oshiradi va o‘zaro hurmatni rivojlantiradi. Masalan, bir o‘smir
o‘zining kuchli tomonlarini bilib, o‘ziga bo‘lgan ishonchni oshiradi va jamoaviy ishda
samarali qatnashadi. Shu bilan birga, boshqa o‘smirlarning imkoniyatlarini tushunish
va hurmat qilish ham zarurdir. Psixolog A. Bandura (1997) o‘zining "Self-Efficacy:
The Exercise of Control"

6

asarida o‘zini anglash va o‘z-o‘zini hurmat qilishning

ijtimoiy va shaxsiy rivojlanishdagi ahamiyatini ko‘rsatadi. O‘smirlarning o‘zini
anglash, shuningdek, o‘zlarining yutuqlari va muvaffaqiyatlarini baholashda yordam
beradi.

Tahlil va natijalar (Analysis and results)

.

Biz o‘z tadqiqotimizda o‘smirlar o‘rtasida o‘zaro hamkorlik o‘rnatishda namoyon

bo‘ladigan ijtimoiy-psixologik muammolarning namoyon bo‘lishini shaxslar arao
munosabatlarda uchraydigan ziddiyatlar asosida aniqlashga harakat qildik. Jizzax
shahridagi 30-maktab va Sharof Rashidov tumani 23-maktabning o‘smir yoshdagi
o‘quvchilarida

K.Tomassning

“Shaxslararo

munosabatlarni

o‘rganish”

so‘rovnomasidan foydalanib tadqiqot olib bordik.Tadqiqot natijalari quyidagi jadvalda
aks etgan (1jadval).

5

Searle, V.H. Collaborative Learning: Theory and Practice. Springer, 2004.

6

Bandura, A. Self-Efficacy: The Exercise of Control. W. H. Freeman, 1997.


background image

JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS

https://scientific-jl.com/new

Volume–77_Issue-2_May-2025

179

179

1-jadval

O‘smirlarda o‘zaro hamkorlik o‘rnatishda shaxslararo munosabatlarning

namoyon bo‘lishi (K.Tomass uslubi bo‘yicha)

Shkala

O‘quvchi

N

O‘rtacha

qiymat

Standard

og’ish

t

Ishonch

darajasi

Raqobat

Sh.Rashidov

59

7,3390

2,17834

2,533

,013*

Jizzax shahri

60

6,3833

1,93182

Hamkorlik

Sh.Rashidov

59

5,2203

1,64073

-,866

,388

Jizzax shahri

60

5,5000

1,87309

Murosachilik

Sh.Rashidov

59

6,3390

1,39717

2,237

,027*

Jizzax shahri

60

5,7167

1,62701

Tortishuvdan qochish

Sh.Rashidov

59

4,3220

1,90680

-

2,733

,007*

Jizzax shahri

60

5,3500

2,18489

Vaziyatga moslashish

Sh.Rashidov

59

6,2373

1,84147

-,923

,358

Jizzax shahri

60

6,5500

1,85422


K. N. Tomas tomonidan ishlab chiqilgan shaxslararo munosabatlarni o‘rganish

metodikasi asosida olib borilgan tahlil natijalariga ko‘ra, 23-maktab o‘quvchilari 30-
maktab o‘quvchilariga nisbatan nizoli vaziyatlardan chiqishda ko‘proq

raqobat

usulini

tanlashga moyil ekani aniqlandi (2,533; p>0,5). Bu holat o‘smirlar o‘rtasida o‘zaro
hamkorlikni shakllantirish va ijtimoiy-psixologik muammolarni bartaraf etishda
muhim ahamiyat kasb etadi. Raqobat usuli, odatda, nizoni yechishda shaxsiy manfaatni
ustun qo‘yish, o‘z fikr va pozitsiyasini qat’iy himoya qilish orqali namoyon bo‘ladi.
Raqobat orqali nizoni hal qilishga moyil bo‘lgan o‘smirlar o‘z nuqtai nazarini asoslab
bera olishga, qat’iyat bilan fikr bildirishga va guruhda yetakchilik qilishga intiladilar.
Bu ularning o‘zaro hamkorlik jarayonida faol ishtirok etishini ta’minlaydi, ayni paytda
ijtimoiy-psixologik muammolarni aniqlash va ularga yechim topishda muhim rol
o‘ynaydi. Xulosa qilib aytganda, 23-maktab o‘quvchilarining raqobatga moyilligi
ularning faol, qat’iyatli, liderlik qobiliyatlariga ega shaxslar ekanidan dalolat beradi va
bu sifatlar o‘zaro hamkorlikni shakllantirish hamda ijtimoiy-psixologik muammolarni
bartaraf etishda samarali vosita bo‘lib xizmat qiladi.


background image

JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS

https://scientific-jl.com/new

Volume–77_Issue-2_May-2025

180

180


Murosachilik

shkalasi bo‘yicha Sharof Rashidov tumani 23-maktab o‘quvchilari

nizoli vaziyatlardan chiqishda ushbu usulni ko‘proq tanlashlari aniqlandi (2,237;
p>0,5). Murosachilik — nizoni yechishda qarama-qarshi tomonlarning manfaatlarini
hisobga olib, o‘zaro kelishuvga intilish demakdir. Shu sababli, murosachilikka moyil
bo‘lgan o‘smirlar ijtimoiy-psixologik ziddiyatlarni keskinlashtirmasdan, hamkorlikni
rivojlantirishga yo‘naltiradilar. Bu esa guruh ichida ishonch va o‘zaro yordam muhitini
yaratib, ijtimoiy muammolarning barqaror bartaraf etilishiga imkon beradi. 23-maktab
o‘quvchilarining murosachilikka bo‘lgan moyilligi o‘zaro munosabatlarni sog‘lom
yo‘l bilan boshqarish va ijtimoiy-psixologik muammolarni samarali hal etishda muhim
vosita hisoblanadi. Bu sifatlar o‘smirlar o‘rtasida kuchli hamkorlikni rivojlantirishga
xizmat qiladi.


Shaxslararo munosabatlarni o‘rganish metodikasi natijasiga ko‘ra, 30-maktab

o‘quvchilari 23-maktab o‘quvchilariga nisbatan nizoli vaziyatlardan

tortishuvdan

53%

47%

23-maktab

30-maktab

Ряд1; 23-

maktab; 6,33

Ряд1; 30-

maktab; 5,71

23-maktab

30-maktab


background image

JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS

https://scientific-jl.com/new

Volume–77_Issue-2_May-2025

181

181

qochish

orqali chiqib ketishni ko‘proq afzal ko‘rishlari aniqlandi (-2,733; p>0,5).

Tortishuvdan qochish strategiyasi, ayniqsa, kichik nizolar yoki jiddiy bo‘lmagan
kelishmovchiliklarda, ziddiyatni kuchayishidan saqlab, vaqtinchalik tinchlikni
ta’minlashga yordam beradi. Bu yondashuv o‘smirlar orasida noqulay vaziyatlardan
qochish, stress va nizolardan himoyalanishga imkon yaratadi, shu bilan birga o‘zaro
munosabatlarni asrashga xizmat qiladi. 30-maktab o‘quvchilarining tortishuvdan
qochishga moyilligi ularni qisqa muddatda nizolardan himoya qilib, ijtimoiy muhitda
tinchlikni saqlashga yordam beradi. Ammo bu yondashuv ijtimoiy-psixologik
muammolarni barqaror bartaraf etishda samarali bo‘lishi uchun, uni faol muloqot va
murosa strategiyalari bilan birga qo‘llash muhimdir.

Xulosa va takliflar (Conclusion/Recommendations).

O‘zaro hamkorlikning mohiyati va psixologik ahamiyati haqida tahlil

qilganimizda, o‘smirlarning shaxsiy rivojlanishi va jamiyatda muvaffaqiyatli o‘z
o‘rnini topishlari uchun o‘zaro hamkorlikning zaruriyati aniqlandi. O‘zaro hamkorlik
nafaqat guruhda ishlash ko‘nikmalarini rivojlantirish, balki emotsional barqarorlikni
ta’minlashda ham muhim rol o‘ynaydi. O‘smirlar o‘rtasida hamkorlikni rivojlantirish,
ularning hissiy va intellektual salohiyatini kengaytiradi, shu bilan birga, ijtimoiy-
emotsional xavfsizlikni ta’minlaydi. Bu esa o‘smirlarning tengdoshlari va kattalar
bilan kechadigan o‘zaromunosabatlarining ijobiy ketishiga yordam beradi.

Xulosa qilib aytadigan bo‘lsak, o‘zaro hamkorlikni shakllantirish, o‘smirlarning

ijtimoiy va psixologik rivojlanishida asosiy omil bo‘lib, uning samarali bo‘lishi uchun
psixologik yondoshuvlar va metodlarni joriy etish zarur. O‘smirlar o‘rtasida o‘zaro
hamkorlikni shakllantirish, ularning ijtimoiy-emotsional salomatligini saqlashga,
guruh ichida muvaffaqiyatli ishlashga va jamiyatda o‘z o‘rnini topishga yordam beradi.


Ряд1; 23-

maktab; 4,32

Ряд1; 30-

maktab; 5,35

23-maktab

30-maktab


background image

JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS

https://scientific-jl.com/new

Volume–77_Issue-2_May-2025

182

182

FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI

(REFERENCES)

1.Gardner, Howard. Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligences. Basic

Books, 1983.

Searle, V. H. Collaborative Learning: Theory and Practice. Routledge, 2004.
2.Goleman, Daniel. Emotional Intelligence: Why It Can Matter More Than IQ.

Bantam Books, 1995.

3.

McCarthy, J.P. Effective Communication in Social Relationships and

Development. Academic Press, 2001.

4.

Searle, V.H. Collaborative Learning: Theory and Practice. Springer, 2004.

5.

Bandura, A. Self-Efficacy: The Exercise of Control. W. H. Freeman, 1997.

6.Ikramshikovna, R. I., & Nishanbayevich, D. A. (2025). Regulatory and legal

aspects of first aid in international legislation and in the republic of Uzbekistan.

The

American Journal of Management and Economics Innovations

,

7

(02), 7-16.

7.Режаметова, И. И., & Норбутаев, С. А. (2022). YETIM VA OTA-ONA

QARAMOG‘IDAN

MAHRUM

BO‘LGAN

BOLALARDA

IJTIMOIY

KOMPETENTLIKNI RIVOJLANTIRISH.

ИННОВАЦИИ В ПЕДАГОГИКЕ И

ПСИХОЛОГИИ

,

5

(3).

8.Latipovna, S. M., & Sodirzoda, S. R. (2018). Traditional and modern foreign

language teaching methods.

Вопросы науки и образования

, (10 (22)), 187-190.

9.Saipova, M. (2023). The Results Of The Research On The Perspectives Of

Family Life Of Teenagers Raised In Migrant Families.

European International Journal

of Pedagogics

,

3

(03), 16-20.

10.Saipova, M. (2023). Causes of instability of emotional experiences in modern

adolescents.

Eurasian Journal of Academic Research»(ISSN: 2181-2020)

,

3

(01).

11.Saipova, M. (2023). The Content Of The Psychologist's Work With Children

Of Labor Migrants.

American Journal Of Social Sciences And Humanity

Research

,

3

(02), 72-76.

12.Malohat Saipova, . (2023). THE CONTENT OF THE PSYCHOLOGIST’S

WORK WITH CHILDREN OF LABOR MIGRANTS. American Journal Of Social
Sciences And Humanity Research, 3(02), 72–76.

13.Majidov, J. (2021). ЁШЛАРНИНГ ОИЛАВИЙ ҲАЁТ ҲАҚИДАГИ

ТАСАВВУРЛАРИ ВА ОИЛАВИЙ ҲАЁТДАН ҚОНИҚИШ УЙҒУНЛИГИ
МАСАЛАЛАРИ.

Журнал

Педагогики

и

психологии

в

современном

образовании

,

1

(1).

14.Жасур,

М.

(2022).

ГЕНДЕР

УСТАНОВКАЛАРИ

ВА

ИЖТИМОИЙЛАШУВ ЖАРАЁНИНИНГ ЎЗИГА ХОСЛИГИ.

Involta Scientific

Journal

,

1

(6), 69-77.

15.Мажидов, Ж. Б. (2022). ГЕНДЕР УСТАНОВКАЛАРИ ВА ШАХСНИ

ЎЗИНИ-ЎЗИ

ИДРОК

ЕТИШИ

ЎРТАСИДАГИ

БОҒЛИҚЛИК

МУАММОЛАРИ.

Ученый XXI века

, (5-2 (86)), 19-24.

16.Ж.Мажидов-. (2023). ЛИДЕРЛИК СИФАТЛАРИНИНГ ГЕНДЕР

ПСИХОЛОГИК ХУСУСИЯТЛАРИ. Involta Scientific Journal, 2(4), 293–298.


References

Gardner, Howard. Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligences. Basic Books, 1983.

Searle, V. H. Collaborative Learning: Theory and Practice. Routledge, 2004.

Goleman, Daniel. Emotional Intelligence: Why It Can Matter More Than IQ. Bantam Books, 1995.

McCarthy, J.P. Effective Communication in Social Relationships and Development. Academic Press, 2001.

Searle, V.H. Collaborative Learning: Theory and Practice. Springer, 2004.

Bandura, A. Self-Efficacy: The Exercise of Control. W. H. Freeman, 1997.

Ikramshikovna, R. I., & Nishanbayevich, D. A. (2025). Regulatory and legal aspects of first aid in international legislation and in the republic of Uzbekistan. The American Journal of Management and Economics Innovations, 7(02), 7-16.

Режаметова, И. И., & Норбутаев, С. А. (2022). YETIM VA OTA-ONA QARAMOG‘IDAN MAHRUM BO‘LGAN BOLALARDA IJTIMOIY KOMPETENTLIKNI RIVOJLANTIRISH. ИННОВАЦИИ В ПЕДАГОГИКЕ И ПСИХОЛОГИИ, 5(3).

Latipovna, S. M., & Sodirzoda, S. R. (2018). Traditional and modern foreign language teaching methods. Вопросы науки и образования, (10 (22)), 187-190.

Saipova, M. (2023). The Results Of The Research On The Perspectives Of Family Life Of Teenagers Raised In Migrant Families. European International Journal of Pedagogics, 3(03), 16-20.

Saipova, M. (2023). Causes of instability of emotional experiences in modern adolescents. Eurasian Journal of Academic Research»(ISSN: 2181-2020), 3(01).

Saipova, M. (2023). The Content Of The Psychologist's Work With Children Of Labor Migrants. American Journal Of Social Sciences And Humanity Research, 3(02), 72-76.

Malohat Saipova, . (2023). THE CONTENT OF THE PSYCHOLOGIST’S WORK WITH CHILDREN OF LABOR MIGRANTS. American Journal Of Social Sciences And Humanity Research, 3(02), 72–76.

Majidov, J. (2021). ЁШЛАРНИНГ ОИЛАВИЙ ҲАЁТ ҲАҚИДАГИ ТАСАВВУРЛАРИ ВА ОИЛАВИЙ ҲАЁТДАН ҚОНИҚИШ УЙҒУНЛИГИ МАСАЛАЛАРИ. Журнал Педагогики и психологии в современном образовании, 1(1).

Жасур, М. (2022). ГЕНДЕР УСТАНОВКАЛАРИ ВА ИЖТИМОИЙЛАШУВ ЖАРАЁНИНИНГ ЎЗИГА ХОСЛИГИ. Involta Scientific Journal, 1(6), 69-77.

Мажидов, Ж. Б. (2022). ГЕНДЕР УСТАНОВКАЛАРИ ВА ШАХСНИ ЎЗИНИ-ЎЗИ ИДРОК ЕТИШИ ЎРТАСИДАГИ БОҒЛИҚЛИК МУАММОЛАРИ. Ученый XXI века, (5-2 (86)), 19-24.