JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
171
171
MATEMATIKA FANINI O‘QITISHDA 4K MODELINING AFZALLIKLARI
ADVANTAGES OF THE 4K MODEL IN TEACHING MATHEMATICS
ПРЕИМУЩЕСТВА МОДЕЛИ 4К В ОБУЧЕНИИ МАТЕМАТИКИ
Yunusova Sabo Abdulxamidovna
Oliy toifali matematika fani o‘qituvchisi
Annotatsiya:
Mazkur maqolada matematika fanini o‘qitishda 4K modeli –
kreativlik, tanqidiy fikrlash, hamkorlikda ishlash va kommunikativlik ko‘nikmalarini
shakllantirish vositasi sifatida tahlil qilinadi. Tadqiqotda 4K modelining dars
jarayoniga ta’siri, o‘quvchilarning fanga bo‘lgan qiziqishini oshirishdagi roli va o‘quv
jarayonidagi samaradorligi ko‘rib chiqiladi. Empirik kuzatuvlar asosida modelning
afzalliklari aniqlanadi.
Kalit so‘zlar:
4K modeli, matematika ta’limi, kreativlik, tanqidiy fikrlash,
hamkorlik, kommunikatsiya, zamonaviy ta’lim.
Abstract:
This article explores the use of the 4C model in teaching mathematics
as a tool for developing key competencies — creativity, critical thinking, collaboration,
and communication. The study highlights the impact of the 4C approach on classroom
engagement, student interest in mathematics, and the overall effectiveness of the
learning process through empirical observation.
Keywords:
4K model, mathematics education, creativity, critical thinking,
collaboration, communication, modern education.
Аннотация:
В данной статье рассматривается применение модели 4К в
преподавании математики как эффективного инструмента формирования
ключевых компетенций — креативности, критического мышления, умения
работать в команде и коммуникации. Исследование освещает влияние модели 4К
на учебный процесс, рост интереса учащихся к предмету и повышение качества
обучения.
Ключевые слова:
Модель 4К, преподавание математики, креативность,
критическое мышление, командная работа, коммуникация, современное
образование.
I.
KIRISH
Zamonaviy ta'lim tizimi innovatsion yondashuvlarni talab qilmoqda. Ayniqsa,
matematika kabi analitik fikrlashni rivojlantiradigan fanlarni o‘qitishda interfaol va
kompetensiyalarga asoslangan metodlar muhim o‘rin tutadi. So‘nggi yillarda 4K
modeli — kreativlik (kreativ fikrlash), tanqidiy fikrlash, hamkorlikda ishlash va
kommunikativlik ko‘nikmalariga asoslangan o‘qitish tizimi — ta'limda keng qo‘llanila
boshlandi. Ushbu maqolada matematika fanini o‘qitishda 4K modelining afzalliklari
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
172
172
yoritiladi va uning samaradorligini oshirishdagi roli tahlil qilinadi.
II.
METODOLOGIYA
Ushbu tadqiqotda 4K modelining matematika fanini o‘qitishdagi samaradorligini
aniqlash va baholash uchun quyidagi metodlardan foydalandi:
1. Tahliliy metod (Analytical Method)
Dastlabki bosqichda mavjud ilmiy adabiyotlar, maqolalar, darsliklar va 4K
modeliga oid xorijiy va mahalliy manbalar o‘rganildi. Ushbu adabiyotlar orqali 4K
modelining nazariy asoslari, tarixiy shakllanishi va ta’lim tizimidagi qo‘llanish doirasi
tahlil qilindi. Ayniqsa, matematik ta’limda kreativlik, tanqidiy fikrlash, hamkorlik va
kommunikatsiyaning alohida roli aniqlashtirildi.
2. Empirik kuzatuv (Empirical Observation)
Farg‘ona viloyatidagi uchta umumiy o‘rta ta’lim maktabining 8–9-sinf
matematika darslarida 4K modelining joriy etilishi kuzatildi. Har bir maktabda 2
haftalik kuzatuv olib borildi. Kuzatuvlar davomida:
O‘qituvchilarning interfaol uslublardan foydalanishi,
O‘quvchilarning darsdagi ishtiroki,
Jamoaviy ishlash samarasi,
Masalaga kreativ yondashuv holatlari tahlil qilindi.
3. So‘rovnoma usuli (Survey Method)
O‘qituvchilar va o‘quvchilar orasida 4K modelining foydaliligi va darsga ta’siri
haqida so‘rovnoma o‘tkazildi. So‘rovnomada quyidagi savollar berildi:
4K modelining qaysi elementi siz uchun eng foydali?
Ushbu metod sizning fikrlash tarzingizga qanday ta’sir ko‘rsatdi?
Darslarda
ko‘proq
jamoaviy
ishni
xohlaysizmi?
Jami 60 nafar o‘quvchi va 12 nafar matematika o‘qituvchisi qatnashdi. Javoblar
statistik tahlil qilindi.
4. Intervyu usuli (Interview Method)
Tadqiqotda chuqur tahlilni ta’minlash maqsadida 6 nafar tajribali matematika
o‘qituvchisi bilan yuzma-yuz intervyu o‘tkazildi. Savollar ochiq turdagi bo‘lib, 4K
modelini amaliyotda qo‘llashdagi muvaffaqiyatlar va muammolarni aniqlashga
qaratildi. O‘qituvchilarning tajribalari asosida modelni takomillashtirish bo‘yicha
tavsiyalar ishlab chiqildi.
5. Taqqoslash (Comparative Method)
An’anaviy dars uslublari bilan 4K modeli asosidagi darslar taqqoslab tahlil
qilindi. Ikki guruhga bo‘lingan sinflarda bir xil mavzular ikki xil uslubda o‘tilib,
natijalar (test baholari, faol ishtirok, o‘zlashtirish darajasi) solishtirildi. Statistik
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
173
173
ko‘rsatkichlar orqali farq aniqlandi.
III.
NATIJALAR
Tadqiqot natijalari quyidagicha bo‘ldi:
1.
Kreativlik – 4K modeliga asoslangan topshiriqlar o‘quvchilarning
mustaqil fikrlash va muammoli vazifalarni yechish qobiliyatini oshirdi.
2.
Tanqidiy fikrlash – matematik masalalarni tahlil qilish va muqobil
yechimlar topishga e’tibor kuchaydi.
3.
Hamkorlikda ishlash – guruhlarda ishlash orqali o‘quvchilar bir-biridan
o‘rganishdi, jamoaviy fikrlash rivojlandi.
4.
Kommunikativlik – o‘quvchilar o‘z fikrlarini ochiq bayon qilish,
matematik izoh berish ko‘nikmalarini mustahkamlashdi.
O‘qituvchilar ham 4K modelidan foydalanish dars samaradorligini oshirishini
ta’kidlashdi.
IV.
MUNOZARA
Tadqiqot shuni ko‘rsatadiki, 4K modeli matematika ta'limini yanada samarali
qilish uchun qulay metod hisoblanadi. An'anaviy yondashuvdan farqli ravishda, bu
model o‘quvchini passiv tinglovchidan faol ishtirokchiga aylantiradi. Shuningdek, bu
yondashuv matematikani faqat formulalar yodlash emas, balki fikrlashni o‘rgatuvchi
fan sifatida qarashga imkon beradi. Biroq, bu modelni muvaffaqiyatli joriy etish uchun
o‘qituvchilarning metodik salohiyatini oshirish, darsliklarni yangilash va mos muhit
yaratish lozim.
V.
XULOSA
Yuqorida olib borilgan tahlillar va amaliy kuzatuvlar asosida aniqlanishicha, 4K
modeli – kreativlik, tanqidiy fikrlash, hamkorlikda ishlash va samarali
kommunikatsiya – matematika fanini o‘qitishda o‘quvchilarning bilim olish jarayoniga
sifat jihatidan yangicha yondashuvni olib kiradi. Bu model o‘quvchilarni passiv bilim
oluvchidan faol bilim yaratuvchiga aylantiradi.4K modeli o‘quvchilarning matematik
savodxonligini oshirish, mustaqil fikrlash ko‘nikmalarini shakllantirish, real hayotiy
masalalarni tahlil qilish va ularga yechim topishda faol bo‘lishiga yordam beradi.
Guruhlarda ishlash orqali ijtimoiylashuv kuchayadi, o‘zaro hurmat, fikr almashish va
liderlik fazilatlari rivojlanadi. Ayniqsa, dars jarayonida o‘quvchilarning faolligi,
qiziqishi va natijaviyligi sezilarli darajada oshgani kuzatildi.Biroq, modelning
muvaffaqiyatli joriy etilishi o‘qituvchining metodik saviyasi, darslarni
rejalashtirishdagi puxtalik, hamda o‘quv muhiti bilan bevosita bog‘liq. Shu boisdan,
4K modelini amaliyotga tatbiq etish uchun o‘qituvchilarga doimiy malaka oshirish
kurslari, metodik qo‘llanmalar va darsliklarni yangilash muhim ahamiyatga ega.
JOURNAL OF NEW CENTURY INNOVATIONS
Volume–77_Issue-2_May-2025
174
174
Umuman olganda, 4K modeli matematika ta’limida nafaqat fanga bo‘lgan
qiziqishni kuchaytiradi, balki XXI asr kompetensiyalarini shakllantirish orqali
o‘quvchilarni hayotga, kasbiy faoliyatga va mustaqil qaror qabul qilishga tayyorlaydi.
Shu sababli, ushbu modelni barcha umumta’lim maktablarida keng joriy etish dolzarb
va istiqbolli yo‘nalish hisoblanadi.
Foydalanilgan adabiyotlar (References):
1.
Qodirova, M. (2021). "Zamonaviy ta’limda 4K modelining ahamiyati".
Pedagogika va psixologiya jurnali, №2, 34–38.
2.
Turakulova, N. (2022). "Matematika fanida innovatsion metodlardan
foydalanish". Ta’lim innovatsiyalari, №4, 12–18.
3.
Partnership for 21st Century Skills (P21). (2019). Framework for 21st Century
Learning.
4.
Djamolov, B. (2020). "Interfaol metodlar asosida o‘qitishda kreativlikni
rivojlantirish". Uzbek Journal of Educational Research, №1, 45–50.
5.
Trilling, B. & Fadel, C. (2009). 21st Century Skills: Learning for Life in Our
Times. Jossey-Bass.
