“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
383
O’ZBEKISTON MOLIYA BOZORIGA RAQAMLI
TEXNOLOGIYALARINING KIRIB KELISHI BOZORNI UNGA
MOSLASHTIRISHI VA UNI TAKOMILLASHTIRISH YO’LLARI
Nazarova Umida Mamadali qizi
Uzsanoatqurilishbank” ATB Yashnobod BXM
Annotatsiya:
Jahon moliya bozorlarida raqamli texnologiyalarning tez
sur’atlarda rivojlanishi O‘zbekiston moliya tizimiga ham o‘z ta’sirini ko‘rsatmoqda.
Raqamli texnologiyalarning kirib kelishi moliya bozorining samaradorligini
oshirish, yangi xizmatlarni yaratish va moliyaviy inklyuziyani kengaytirish
imkoniyatlarini yaratadi. Biroq, bu jarayon bilan bog‘liq muammolar va tahdidlar
ham mavjud. Mazkur maqolada O‘zbekiston moliya bozoriga raqamli
texnologiyalarning ta’siri, bozorning unga moslashishi va uni takomillashtirish
yo‘llari tahlil qilinadi.
Kalit so’zlar:
Moliya bozor, raqamli texnologiyalar, xalqaro standartlar,
zamonaviy innovatsion, ta’lim, moliya xizmati,
integratsiyalar.
O'zbekiston moliya bozorida raqamli texnologiyalarning kirib kelishi va uning
rivojlanishi bir qator muhim o'zgarishlarni keltirib chiqarmoqda. Ushbu jarayonni
quyidagi jihatlar orqali ko'rib chiqishimiz mumkin:
1. Raqamli xizmatlar o'sishi: 2024-yilga kelib, O'zbekistonda raqamli xizmatlar
hajmi 21 trillion so'mga (taxminan 1.66 milliard dollar) yetdi va yil oxiriga borib 43
trillion so'mga (3.4 milliard dollar) yetishi kutilmoqda. Bu raqamlar raqamli
texnologiyalarning moliya bozorida qanday tez sur'atlar bilan rivojlanayotganini
ko'rsatadi.
2. Fintech va raqamli aktivlar bozori: O'zbekistonda fintech sohasidagi raqamli
aktivlar bozori 2024-2025-yillarda 17.02% o'sishi kutilmoqda. Bu, moliya
xizmatlarining raqamli shakllarini qabul qilish va innovatsion yechimlarni joriy etish
orqali amalga oshirilmoqda.
3. Xalqaro standartlar va hamkorlik: O'zbekiston moliya bozorida xalqaro
raqamli texnologiyalar va fintech standartlarini integratsiya qilishga qaratilgan
tashabbuslar mavjud. Bu, moliya bozorini global tendentsiyalarga moslashtirish va
raqobatbardoshligini oshirish uchun muhimdir.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
384
4. Ta'lim va malaka oshirish: Raqamli texnologiyalarni muvaffaqiyatli joriy
etish uchun malakali kadrlar tayyorlash va ta'lim tizimini yangilash zarur. Bu,
moliya sohasidagi mutaxassislarning raqamli texnologiyalarni samarali qo'llashiga
yordam beradi.
5. Innovatsion yechimlar va platformalar: O'zbekistonda moliya xizmatlarini
raqamlashtirish uchun innovatsion platformalar va yechimlar ishlab chiqilmoqda.
Bu, foydalanuvchilarga qulaylik yaratish va xizmatlarni tezkor yetkazib berish
imkonini beradi.
O'zbekiston moliya bozorining raqamli texnologiyalar bilan integratsiyasi,
nafaqat
iqtisodiy
o'sishni
ta'minlaydi,
balki
xalqaro
moliya
tizimiga
integratsiyalashish imkoniyatlarini ham kengaytiradi. Buning uchun davlat va
xususiy sektor o'rtasida samarali hamkorlik o'rnatish muhim ahamiyatga ega.
O'zbekistonda raqamli moliya texnologiyalari (fintech) sohasida bir qator
muhim o'zgarishlar va rivojlanishlar sodir bo'lmoqda. Quyida bu rivojlanishlarning
asosiy yo'nalishlari keltirilgan:
1. Mobil banking va raqamli to'lov tizimlari: O'zbekistonda mobil banking
xizmatlari kengaymoqda. Banklar va moliya institutlari mobil ilovalar orqali
mijozlarga to'lovlarni amalga oshirish, hisoblarni boshqarish va boshqa moliya
xizmatlarini taqdim etmoqda. Masalan, "Click", "Payme" va "Uzcard" kabi to'lov
tizimlari keng tarqalgan.
2. Fintech startaplarining ko'payishi: O'zbekistonda fintech startaplari soni
oshmoqda. Ular innovatsion yechimlar, masalan, raqamli kreditlar, investitsiya
platformalari va moliyaviy maslahat xizmatlarini taklif qilmoqda. Bu startaplar
moliya bozorida raqobatni oshirishga va xizmatlarni yaxshilashga yordam
bermoqda.
3. Blokcheyn va kriptovalyutalar: O'zbekistonda blokcheyn texnologiyalari va
kriptovalyutalar bilan bog'liq loyihalar rivojlanmoqda. Hukumat tomonidan
kriptovalyutalar va raqamli aktivlar bo'yicha qonunchilikni ishlab chiqish jarayoni
davom etmoqda, bu esa ushbu sohani tartibga solishga va rivojlantirishga yordam
beradi.
4. Xalqaro hamkorlik: O'zbekiston fintech sohasida xalqaro kompaniyalar bilan
hamkorlikni rivojlantirmoqda. Bu, yangi texnologiyalar va tajribalarni mamlakatga
olib kelishga yordam beradi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
385
5. Moliyaviy inklyuziya: Raqamli moliya texnologiyalari orqali moliyaviy
xizmatlarga kirish imkoniyati kengaymoqda. Qishloq joylarda ham odamlar mobil
ilovalar va raqamli to'lov tizimlari orqali moliya xizmatlaridan foydalanish
imkoniyatiga ega bo'lmoqda.
6. Ta'lim va malaka oshirish: O'zbekistonda fintech sohasida ta'lim va malaka
oshirish dasturlari rivojlanmoqda. Universitetlar va ta'lim muassasalari moliya
texnologiyalari bo'yicha kurslar va dasturlarni taklif qilmoqda, bu esa yangi
mutaxassislarni tayyorlashga yordam beradi.
7. Davlat tomonidan qo'llab-quvvatlash: O'zbekiston hukumati raqamli
iqtisodiyot va fintech sohasini rivojlantirishga qaratilgan dasturlarni amalga
oshirmoqda. Bu, moliya bozorining raqamli transformatsiyasini tezlashtirishga
yordam beradi.
Umuman olganda, O'zbekistonda raqamli moliya texnologiyalari sohasida
rivojlanishlar davom etmoqda va bu jarayon iqtisodiy o'sish, moliyaviy inklyuziya
va
xalqaro
hamkorlikni
kuchaytirishga
xizmat
qilmoqda.Raqamli
texnologiyalarning moliya bozoriga kirib kelishi quyidagi o‘zgarishlarga olib
kelmoqda:
• Onlayn to‘lov tizimlarining rivojlanishi: Click, Payme kabi onlayn to‘lov
tizimlarining keng tarqalishi naqd pul muomalasini kamaytirish va to‘lovlarni
amalga oshirishni osonlashtirmoqda.
• Mobil bankingdan foydalanishning oshishi: Mijozlar o‘z hisobvaraqlarini
boshqarish, to‘lovlarni amalga oshirish va boshqa moliyaviy xizmatlardan mobil
telefonlari orqali foydalana oladilar.
• Elektron tijoratning rivojlanishi: Elektron tijoratning keng tarqalishi
moliyaviy operatsiyalar sonini ko‘paytirmoqda va onlayn to‘lov tizimlarining
ahamiyatini oshirmoqda.
• Fintech kompaniyalarining paydo bo‘lishi: Yangi Fintech kompaniyalari
moliya bozoriga innovasion moliyaviy xizmatlarni taqdim etmoqda.
• Ma’lumotlar tahlili va prognozlashning ahamiyatini oshishi: Raqamli
texnologiyalar yig‘ilgan ma’lumotlarni tahlil qilish va moliya bozoridagi
tendensiyalarni prognozlash imkonini beradi.
O‘zbekiston moliya bozori raqamli texnologiyalarga moslashish jarayonida
bo‘lib, bunda quyidagi muammolar mavjud:
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
386
• Infratuzilmaning yetarli darajada rivojlanmaganligi: Yuqori tezlikli internetga
kirish imkoniyati hali hamma joyda yo‘q.
• Raqamli savodxonlikning past darajasi: Aholining raqamli texnologiyalardan
foydalanish darajasi past.
• Kiberxavfsizlikning yetarli darajada ta’minlanmaganligi: Raqamli moliyaviy
xizmatlardan foydalanishda kiberjinoyatchilik xavfi mavjud.
• Qonunchilik bazasining nomukammalligi: Raqamli moliyaviy xizmatlarni
tartibga solishga oid qonunchilik bazasi hali ham takomillashtirilishi kerak.
O‘zbekiston moliya bozorini raqamli texnologiyalar asosida takomillashtirish
uchun quyidagi choralarni ko‘rish zarur:
• Raqamli infratuzilmani rivojlantirish: Yuqori tezlikli internetga kirishni
kengaytirish va raqamli texnologiyalarni rivojlantirish.
• Raqamli savodxonlikni oshirish: Aholining raqamli texnologiyalardan
foydalanish ko‘nikmalarini oshirish uchun ta’lim dasturlarini joriy etish.
• Kiberxavfsizlikni ta’minlash: Raqamli moliyaviy xizmatlarning xavfsizligini
ta’minlash uchun zamonaviy kiberxavfsizlik tizimlarini joriy etish.
• Qonunchilik bazasini takomillashtirish: Raqamli moliyaviy xizmatlarni
tartibga solishga oid qonunchilik bazasini takomillashtirish va Fintech
kompaniyalarining faoliyatini qo‘llab-quvvatlash.
• Xalqaro hamkorlikni rivojlantirish: Rivojlangan mamlakatlarning tajribasini
o‘rganish va xalqaro tashkilotlar bilan hamkorlikni rivojlantirish.
Xulosa qilib aytganda Raqamli texnologiyalarning O‘zbekiston moliya
bozoriga kirib kelishi katta imkoniyatlar yaratadi, biroq bu jarayon bilan bog‘liq
muammolarni hal qilish va bozorni unga moslashtirish uchun kompleks choralarni
ko‘rish zarur. Yuqorida keltirilgan takliflar moliya bozorining samaradorligini
oshirish, yangi xizmatlarni yaratish va moliyaviy inklyuziyani kengaytirishga
xizmat qiladi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
387
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Абдикаримова Д.Р. Банк кредитлари гаров таъминотини баҳолаш.
Монография. – Т.: «Иқтисод-Молия», 2016. – 168 б.
2.
Абдикаримова Д.Р. Банклар гаров таъминотини баҳолаш
зарурлиги ва Асосий тамойиллари.// «Молия» журнали. – Тошкент, 2015. - №4.
– Б. 58-63. (08.00.00; №12)
3.
Абдикаримова Д.Р. Ўзбекистонда баҳолаш институтининг
шаклланиш ва Ривожланиш босқичлари.// «Молия» журнали. – Тошкент, 2016.
- №1. – Б. 93-98. (08.00.00; №12).
