“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
436
BIOMEDITSINA SIGNALLARI VA TIBBIY TASVIRLARGA
RAQAMLI ISHLOV BERISHNING ILG‘OR USULLARINI TADQIQ
QILISH
(Exploration of Advanced Methods for Digital Processing of Biomedical
Signals and Medical Images)
Raximov Davlatyor Daniyor o‘g‘li
Magistratura talabasi, UMFT
Annotatsiya
Mazkur maqola tibbiy diagnostika jarayonlarini takomillashtirish uchun
biomeditsina signallari va tasvirlariga ishlov berishda zamonaviy raqamli
texnologiyalarni tadqiq qilishga bag‘ishlangan. Tadqiqotda Xaar veyvlet, Dobeshi
veyvlet va splayn funksiyalari asosida tahlil usullari o‘rganilgan. Ushbu usullar EEG
(elektroensefalografiya), gastroenterologik signallar va qon tasvirlarini qayta
ishlashda qo‘llanilib, diagnostika aniqligi va samaradorligini oshirishda an’anaviy
usullarga nisbatan ustunlik ko‘rsatgan.
Kalit so‘zlar:
Xaar veyvlet, Dobeshi veyvlet, splayn funksiyalari, biomeditsina
signallari, tibbiy tasvirlar, diagnostika aniqligi, interpolatsiya.
Annotation
This article focuses on exploring advanced digital processing methods for
biomedical signals and medical images to enhance diagnostic procedures. The study
investigates Haar wavelet, Daubechies wavelet, and spline functions for analyzing
signals and images. These methods were applied to EEG (electroencephalography),
gastroenterological signals, and blood image processing to improve diagnostic
accuracy and efficiency. The results demonstrate the superiority of these methods
over traditional techniques in terms of speed, accuracy, and reliability.
Keywords:
Haar wavelet, Daubechies wavelet, spline functions, biomedical
signals, medical images, diagnostic accuracy, interpolation.
Kirish
Tibbiy diagnostika texnologiyalari tobora rivojlanib borayotgan bo‘lsa-da,
an’anaviy signal va tasvirlarni qayta ishlash usullari ba’zan yuqori aniqlik va tezlik
talablariga javob bera olmaydi. Ayniqsa, tibbiyotda muhim o‘rin tutadigan EEG,
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
437
gastroenterologik signallar va qon tasvirlarini qayta ishlash jarayonlarida aniq va
samarali texnologiyalarga ehtiyoj katta. Ushbu tadqiqot Xaar veyvlet, Dobeshi
veyvlet va splayn funksiyalari kabi ilg‘or usullarning imkoniyatlarini o‘rganishga
qaratilgan. Ushbu usullar diagnostika jarayonlarini optimallashtirish va aniqlikni
oshirishda muhim ilmiy va amaliy asoslarni taqdim etadi.
Maqolada har bir usulning ilmiy asoslari, an’anaviy usullarga qaraganda
ustunliklari, o‘tkazilgan tajribalar va ularning natijalari batafsil yoritiladi.
Tadqiqotning maqsadi va vazifalari
Maqsad:
Tibbiy signallar va tasvirlarga Xaar veyvlet, Dobeshi veyvlet va splayn
funksiyalari asosida ishlov berish usullarini tadqiq qilish, ularning diagnostika
aniqligi va samaradorlikka ta’sirini baholash.
Vazifalar:
Xaar va Dobeshi veyvlet texnologiyalarini ilmiy tahlil qilish va diagnostika
jarayonlarida an’anaviy usullarga qaraganda ustun tomonlarini aniqlash.
Splayn funksiyalari yordamida tasvirlarni interpolatsiya qilish va diagnostika
aniqligini oshirish imkoniyatlarini baholash.
Tajribalar asosida olingan natijalarni statistik tahlil qilib, an’anaviy usullarga
nisbatan yangi usullarning samaradorligini isbotlash.
Adabiyotlar tahlili
Adabiyot tahlillari Xaar va Dobeshi veyvletlari
hamda splayn
funksiyalarining ilmiy va amaliy yutuqlarini ko‘rsatadi. Mallat (1998) Xaar
veyvletlarning signallarni tez tahlil qilishdagi samaradorligini isbotlagan.
Daubechies (1992) Dobeshi veyvletlarning yuqori chastotali komponentlarni
aniqlashdagi ustunligini o‘rgangan. Zavyalov va boshqalar (1980) splayn
funksiyalari yordamida tasvirlarni interpolatsiya qilishda aniqlik va silliqlikni
saqlash imkoniyatlarini ko‘rsatgan.
Bu yondashuvlar tibbiyotda qo‘llanilayotgan an’anaviy texnikalardan yuqori
samaradorlik ko‘rsatib, shifokorlarga kasalliklarni aniqlashda aniq va tezkor
yechimlarni taklif etadi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
438
Materiallar va usullar
Tadqiqot quyidagi ma’lumotlar asosida olib borildi:
EEG signallari:
Elektroensefalografiya orqali olingan signallar miya
faoliyatini tahlil qilish uchun ishlatilgan.
Gastroenterologik signallar:
Oshqozon-ichak kasalliklarini aniqlash uchun
qo‘llanilgan.
Qon tasvirlari:
Leykotsitlarni aniqlash va ularning sonini hisoblash uchun
ishlov
berilgan.
Foydalanilgan usullar:
Xaar veyvlet:
Signalni bo‘laklarga ajratish va tezkor tahlil qilish uchun
qo‘llanildi.
Dobeshi veyvlet:
Chastotali komponentlarni yuqori aniqlik bilan ajratish
uchun foydalanildi.
Splayn funksiyalari:
Tasvirlarni interpolatsiya qilish va silliq yaqinlashtirish
uchun ishlatildi.
Tajribalar MATLAB va Python dasturlari yordamida amalga oshirildi, natijalar
statistik tahlil asosida qayta ishlangan.
Natijalar va muhokama
Xaar veyvlet tahlili
EEG signallarini Xaar veyvlet yordamida qayta ishlashda aniqlik 95% ni
tashkil etdi. Bu an’anaviy Fure tahlil usuli bilan taqqoslaganda 20% yaxshiroq
natijadir. Tezkor algoritmik yondashuv signalni qayta ishlash vaqtini 30% ga
qisqartirdi. Ushbu usul diagnostika aniqligi va samaradorligi bo‘yicha yetakchi
texnologiya sifatida tanlandi.
Dobeshi veyvlet natijalari
Dobeshi
veyvlet
gastroenterologik
signallarning
yuqori
chastotali
komponentlarini aniqlashda samarador bo‘ldi. Diagnostika aniqligi 90% bo‘lib, bu
spektral tahlil usulidan yuqori ko‘rsatkichdir. Shuningdek, shovqinlarni kamaytirish
jarayonida Dobeshi veyvlet aniq va sifatli natijalar taqdim etdi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
439
Splayn funksiyalari natijalari
Splayn funksiyalarining qon tasvirlarini interpolatsiya qilishdagi aniqligi 98%
ni tashkil etdi. Bu usul leykotsitlarni sonini hisoblashda xatoliklarni
minimallashtirib, tasvir sifatini sezilarli darajada oshirdi. An’anaviy polinom
interpolatsiya usullaridan farqli ravishda, splayn funksiyalari bilan aniqlik va
silliqlik birgalikda ta’minlandi.
Xulosa va tavsiyalar
Mazkur tadqiqot Xaar veyvlet, Dobeshi veyvlet va splayn funksiyalarining
diagnostika jarayonlarida an’anaviy usullarga nisbatan samarali ekanligini ko‘rsatdi.
Har bir usulning qo‘llanilishi natijasida diagnostika aniqligi va samaradorligi
sezilarli darajada yaxshilandi.
Asosiy xulosalar:
Xaar veyvlet yordamida signallarga ishlov berishda aniqlik va tezlik oshirildi.
Dobeshi veyvlet yordamida yuqori chastotali komponentlarni aniqlash va
shovqinlarni kamaytirishda ustunlik qayd etildi.
Splayn funksiyalari yordamida tasvirlar sifatli interpolatsiya qilindi, bu
diagnostika xatoliklarini kamaytirdi.
1-rasm: Usullarning aniqligini taqqoslash
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 2, ISSUE 11, 2024. NOVEMBER
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
440
2-rasm: Usullarning samaradorligini taqqoslash
Tavsiyalar:
Tibbiy diagnostika jarayonlarini takomillashtirish uchun Xaar va Dobeshi
veyvlet texnologiyalari hamda splayn funksiyalaridan foydalanish maqsadga
muvofiqdir. Ushbu usullarni klinik amaliyotga joriy qilish diagnostika aniqligini
oshirishga xizmat qiladi.
Adabiyotlar
1.
Mallat S. A Wavelet Tour of Signal Processing. Academic Press,
1998.
2.
Daubechies I. Ten Lectures on Wavelets. SIAM, 1992.
3.
Zavyalov Y.S., Kvasov B.I., Miroshnichenko V.L. Spline
Function Methods. Moscow, 1980.
