“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 02, 2025. FEBRUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
354
Tibbiyotda pediatriya deontologiyasi
Saxibova Mavlyuda Djurayevna
Bolalar kasalliklari propedevtikasi va poliklinik pediatriya kafedrasi
assistenti
tel: 902102906.
Baxavadinova Zamira Muxamattairovna
Bolalar kasalliklari propedevtikasi va poliklinik pediatriya kafedrasi katta
o`qituvchisi
Tel: 90 208 05 43
zamiraxonbaxavadinova@gmail.com
Annotatsiya:
Pediatriya bolaning o'sish va rivojlanish davrlarini, bola
hayotining har bir yosh bosqichlariga xos alohida morfologik, fiziologik va
psixologik o'zgarishlarni o'rgatadi. Shu sababli bolaning klinik anatomiyasi
to'g'risidagi bilimlar o'z vaqtida tekshirish usullarini o'tkazish va olingan natijalarni
baholashga asos bo’ladi. Bundan tashqari, asosiy anatomo-fiziologik xususiyatlarni
hisobga olish, bolaning kun tartibi va hayot muhitini aniq tashkillashtirishga asos
bo’ladi. Pediatr bola va uning ota - onasi bilan doimiy muloqotda bo’ladi. Bolalar
shifokori yaxshi psixolog va pedagog bo'lishi kerak. Bu unga ota - ona va bemor
oldida o'z obro'sini ko'tarishga yordam beradi, natijada bolani tezroq tuzalishiga olib
keladi. Bola organizmi nozik bo’ladi, shuning uchun bolani parvarishlash tartibi
buzilsa, bola tez-tez kasallanadi. Bola injiq, yig'loqi bo'lib qoladi, sizga ko'rinishdan
bosh tortadi. Ammo siz bolani chuqur ko'rikdan o'tkazishingiz, to'g'ri tashhis
qo'yishingiz va davolashingiz shart.
Kalit so`zlar:
Pediatrlar tayyorlash, sub'ektiv va ob'ektiv turlar,Tekshirishning
obektiv, Bolalar salomatli, kasalliklarning oldini olinishi.
Shifokor va bemor o'rtasidagi o'zaro munosabat faqatgina bemorning
individual xususiyatiga bog'liq bo'lmasdan, balki uning ruhiyatiga, shaxsi va
shifokorni o'zini tutishi, umumiy va professional madaniyati, etika va deontologiya
usullariga rioya qilishga ham bog'liqdir. Etika - deontologiya usullarining
shakllanishi, bo'lajak shifokor dunyo qarashi va uning kasbiy bilimlari asoslari,
tibbiyot oliygohiga kirgandan boshlanadi. Deontologiya - bu tibbiyot xodimining
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 02, 2025. FEBRUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
355
bemorga nisbatan bolgan professional (kasbiy) va ahloqiy majburiyatlari va tibbiy
xodimning huquqlari to'g'risidagi ta'limotdir. Bemor bilan muloqot aniq psixologik
holatni talab qiladi. Shifokorning professional faoliyati, shifokorni bemor bilan
bo'lgan professional muloqoti, tibbiyot va san'at o'rtasidagi o'zaro bog'liqlikdan
dalolat beradi. Bemor bilan uchrashganda avval salomlashish kerak va
suhbatlashishga ruxsat so'rash kerak. Har doim shifokor o'zini tanishtirishi lozim.
Bemorni muloqotga kirishishiga yo’rdamlashishi va bemorga yogimli tarzda suhbat
o'tkazishi kerak (bemordan nimadan shikoyatlari borligi; o'zini his qilishi; ishtahasi;
uyqu ritmi haqida so'rash lozim). Ko'proq eshitish, doimo ochiq suhbatlashishga
moyillik tug'diradi. Bolajak tibbiyot xodimi bemorni eshitish san'atiga ega bo'lishi
kerak. Shifokor - bemor - ota-ona - shaxslararo munosabatning o'ziga xos
uchburchagini hosil qiladi. Bu uchburchak bir xil tenglikga ega emas, uning uchlari
bir xil belgili munosabatlarda joylashmagan. Shifokor kasal bolaga nisbatan katta
javobgarlikga ega, uning kasallanishi qo'rquv, bezovtalik, ota - onasining doimiy
zo'riqishi, kasalning tez xafa bo'lib qolishi oddiygina ta'sirlarga xam reaksiya
ko'rsatishi mumkin. Bola doimo oq xalatlilarga nisbatan qo'rquv bilan qaraydi,
chunki oq xalat unda og'riq xissini eslatadi. Shifokor ko'rigidan avval, bola bilan
muloqot topish kerak, uni o'ziga o'rgatish, diqqatini chalg'itish lozim.
O‘zbekistonda pediatriya sohasida bir qancha muhim ishlar amalga
oshirilmoqda. Bular orasida:
1.
Pediatrlar tayyorlash va malakasini oshirish
: O‘zbekistonda
pediatrlar va tibbiyot xodimlari uchun maxsus kurslar va treninglar tashkil
etilgan. Tibbiyot oliy o‘quv yurtlarida pediatriya bo‘yicha ta'limning sifatini
oshirishga qaratilgan chora-tadbirlar amalga oshirilmoqda.
2.
Bolalar uchun sog‘liqni saqlash xizmatlarini kengaytirish
:
Pediatrik klinikalar va kasalxonalarning moddiy-texnik bazasini yaxshilash,
yangi tibbiy asbob-uskunalar bilan ta'minlash. Ayniqsa, maxsus bolalar uchun
reabilitatsiya
markazlari
va
onkologiya
bo‘limlarining
qurilishi
kuchaymoqda.
3.
Bolalar o‘limi va kasalliklarni kamaytirish
: Bolalar o‘limi
darajasini kamaytirish uchun profilaktika tadbirlari, vaksinasiyalar va
sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilishga alohida e'tibor qaratilmoqda. Erta
diagnostika va tibbiy yordamni samarali taqdim etish muhim o‘rinda turadi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 02, 2025. FEBRUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
356
4.
Pediatriya bo‘yicha tibbiy yordamning raqamlashtirilishi
:
Raqamli texnologiyalar yordamida pediatriya sohasida onlayn maslahatlar,
elektron sog‘liqni saqlash tizimlari joriy qilinmoqda. Bu o‘z navbatida
bolalarning tibbiy yordamga tez va oson kirishini ta'minlashga yordam
bermoqda.
5.
Onkologiya va nevrologiya sohasidagi innovatsiyalar
: Bolalar
orasidagi qiyin kasalliklarni, xususan onkologik va nevrologik kasalliklarni
davolash uchun yangi usullar, dori vositalari va innovatsion tibbiyot
texnologiyalarini joriy etish.
6.
Bolalar salomatligini yaxshilashga qaratilgan davlat
dasturlari
: Davlatning bolalar salomatligini saqlashga qaratilgan maxsus
dasturlari, shu jumladan, bolalar shifokorlarini va tibbiyot xodimlarini doimiy
ravishda qayta o‘qitish va qayta sertifikatlash tadbirlari.
Pediatriya sohasida bu kabi chora-tadbirlar bolalarning salomatligini saqlash,
kasalliklarning oldini olish va davolashda samarali natijalarga erishishga yordam
bermoqda.
Fizikal tekshiruv usullariga quyidagilar kiradi: so'rab - surishtirish, ko'rish,
palpatsiya, perkussiya va auskultatsiya. Bolalarda ham ushbu usullar asosiy
hisoblanadi. Qo'shimcha tekshiruv usullariga: laborator va instrumental tekshirish
usullari kiradi. Asosiy tekshiruv usullari sub'ektiv va ob'ektiv turlarga bo'linadi.
Kasalni subektiv tekshiruv usuli bolaga o'z kasalligining boshlanishi, qanday
boshlanganligi haqida ma'lumot beruvchi subekt sifatida qarash hisoblanadi. Bemor
yoki uning ota - onasi kasallik to'g'risida, hayoti to'g'risida bergan ma'lumotlari
ularning bu muammoga bo'lgan sub'ektiv qarashlarini bildiradi. Kasal haqida
sub'ektiv ma'lumotlarni shifokor so'rab - surishtirish (con stitution) usuli bilan oladi.
Tekshirishning obektiv (fizikal) usullari bemorni tekshirish ob'ekti deb qaraydi,
bunda shifokor o'z sezgi a'zolari va amaliy ko'nikmalarni qo'llay olishiga asoslangan
holda ish yuritadi. Ob'ektiv usullarga quyidagilar kiradi:
bemordan so'rash yoki
anamnez (yunoncha "anamnesis" eslash).
ko'rish (inspectio)
paypaslash
(palpatio)
tukullatish (percussion)
eshitish (auscultation) Bemorning yoshi va
oilaviy sharoitiga qarab, sizning bemorni so'rab - surishtirishingiz o'zgaradi va siz
so'rab - surishtirishga o'zgartirish kiritishingizga to'g'ri keladi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 02, 2025. FEBRUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
357
O‘zbekistonning
pediatriya
sohasida so‘nggi yillarda bir qator muhim ishlar
va yangiliklar amalga oshirilmoqda. Quyida ulardan ba'zilarini keltiraman:
1. Shifoxonalarning modernizatsiyasi va yangi inshootlar qurilishi
O‘zbekistonning turli viloyatlarida yangi
pediatrik shifoxonalar
qurilmoqda yoki mavjudlarining moddiy-texnik bazasi yaxshilanmoqda. Bu,
bolalar uchun sifatli tibbiy yordam ko‘rsatish imkoniyatlarini oshiradi.
Maxsus bolalar reabilitatsiya markazlari
va
onkologiya
bo‘limlari
tashkil etilmoqda. Bu markazlar, ayniqsa, og‘ir kasalliklar bilan
kurashayotgan bolalar uchun zarur bo‘lgan davolash va reabilitatsiya
xizmatlarini taqdim etadi.
2. Bolalar uchun yuqori texnologiyali tibbiy uskunalar
Pediatriyada
yuqori texnologiyali uskunalar
joriy qilinmoqda,
masalan,
rentgen apparatlari
,
kompyuter tomografiya (KT)
,
ultratovush
tekshiruvi (US)
va boshqa diagnostika uskunalari. Bu bolalarni tezda va aniq
tashxislash imkonini beradi.
Neyrologiya
va
kardiologiya
kabi ixtisoslashgan bo‘limlarda yangi
apparatlar
yordamida
davolash
jarayonlarini
samarali
boshqarish
imkoniyatlari paydo bo‘lgan.
3. Pediatriyada raqamli tizimlar va telemeditsina
Elektron tibbiy kartalar
va
raqamli sog‘liqni saqlash tizimlari
joriy
qilinmoqda. Bu tizimlar bolalar bilan bog‘liq barcha ma'lumotlarni tez va
samarali tarzda kuzatib borishga yordam beradi.
Telemeditsina
xizmatlari
rivojlanmoqda.
Xususan,
tibbiy
maslahatlarga onlayn tarzda murojaat qilish, masofaviy konsultatsiyalarni
tashkil etish imkoniyatlari oshmoqda. Bu imkoniyat, ayniqsa, chekka
hududlardagi bolalar uchun muhim.
4. Pediatriya mutaxassislarini malakasini oshirish
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 02, 2025. FEBRUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
358
Pediatriya bo‘yicha mutaxassislar uchun
kurslar, seminarlari va
konferensiyalar
tashkil etilmoqda. Mutaxassislar, xususan, yangi
texnologiyalar va davolash usullarini o‘rganishadi.
Tibbiyot oliy ta'limi
darajasida pediatriya bo‘yicha ilmiy ishlar va
amaliyotga oid yangi o‘quv dasturlari ishlab chiqilmoqda.
5. Bolalar salomatligini yaxshilashga qaratilgan davlat dasturlari
O‘zbekistonda bolalar salomatligini yaxshilashga yo‘naltirilgan
davlat
dasturlari
amalga oshirilmoqda. Bu dasturlar doirasida, masalan,
bolalar
uchun vaksinasiyalar
,
onkologiya va nevrologiya kasalliklarini erta
aniqlash
uchun maxsus dasturlar ishlab chiqilgan.
Shuningdek,
bolalar salomatligini monitoring qilish
tizimi
kuchaytirilmoqda. Bu tizim bolalar o‘rtasida kasalliklarning oldini olish va
ularni davolashda samarali yordam beradi.
6. Bolalar o‘limi va kasalliklarni kamaytirish
Bolalar o‘limi darajasini kamaytirish
uchun maxsus chora-tadbirlar
amalga oshirilmoqda. Pediatriya sohasida sog‘liqni saqlash xizmatlari,
ayniqsa,
yangi tug‘ilgan bolalar uchun intensiv terapiya va reanimatsiya
bo‘limlari
rivojlantirilmoqda.
Kasalliklar profilaktikasi, masalan,
bolalar kasalliklarining oldini
olish
uchun tegishli tadbirlar ko‘rilmoqda, shu jumladan,
yangi vaksinalar
va
erkin dori vositalari
bolalar uchun mavjud bo‘lishi ta'minlanmoqda.
7. Innovatsiyalar va yangi davolash usullari
Bolalar kasalliklarini davolashda yangi
dori vositalari
va
innovatsion
texnologiyalar
qo‘llanilmoqda. Xususan,
gen terapiyasi
va
yangi biologik
dori vositalari
orqali bolalarda turli genetik kasalliklarni davolash
imkoniyatlari paydo bo‘lmoqda.
Bolalar uchun maxsus tayyorlangan
davolash protokollari
ishlab
chiqilmoqda, bu esa har bir bolaga individual tarzda yordam berish imkonini
beradi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 02, 2025. FEBRUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
359
8. Sog‘liqni saqlash tizimining zamonaviylashuvi
Pediatrik yordam sifatini oshirish
maqsadida, bolalar uchun tibbiy
xizmatlar
markazlashgan tizimlar
asosida tashkil etilmoqda. Bu, bolalarga
tibbiy yordamni yanada tez va samarali taqdim etish imkoniyatini beradi.
Yuqoridagi yangiliklar va chora-tadbirlar O‘zbekistonda bolalar salomatligini
saqlash va tibbiy yordam sifatini oshirishga katta hissa qo‘shmoqda. Bu boradagi
ishlar davom etib, yangi texnologiyalar va metodlarni tatbiq etishda muvaffaqiyatlar
keltirishi kutilmoqda.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. Belokon N.A., Kuberger M.B. Bolezni serdsa i sosudov u detey. M. 1987,
s.303- 338.
2. Belozerov Yu.M. Detskaya kardiologiya. M. 2004. 597 s.
3. "Bolezni detey rannego vozrasta", - rukovodstvo dlya vrachey pod redaksiey
A.A.Baranova, - Moskva-Ivanova, 1998, -s.241-257.
4. Denisov M.Yu. Prakticheskaya gastroenterologiya dlya pediatra. M., 2001.
5. Kaganov S.Yu. Bronxialnaya astma u detey i yee klassifikasiya. V kn.:
Bronxialnaya astma u detey. Pod red. S.Yu. Kaganova. M: Medisina 1999; 12-27.
6. Klinicheskaya medisina. Spravochnik prakticheskogo vracha. M., 1997, T.1,
str.497-501.
7. Lasisa O.I. , Lasisa T.S. Bronxialnaya astma v praktike semeynogo vracha.
- Kiev: ZAO "Atlant UMS". - 2001. - 263 s.
8. Moshich P.S., V.M.Sidelnikova, D.Yu.Krivchenya. "Kardiologiya detskogo
vozrasta". Moskva, 2004 god.
