“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 02, 2025. FEBRUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
388
Boshlang‘ich sinf o’quvchilari qobiliyatlarini rivojlantirishda qiziqarli
matematikadan foydalanishning maqsad va vazifalari
Jo`lanov Doniyor Qulmurodovich
Navoiy davlat universiteti Boshlang’ich ta’lim kafedrasi katta
o’qituvchisi
Qulmurodova Sevinch Doniyor qizi
Navoiy davlat konchilik va texnologoyalar universiteti,
iqtisod yo’nalishi 1-kurs talabasi
Annotatsiya
Ushbu maqolada boshlang’ich sinf o’quvchilarining fikrlash qobiliyatlarini
faollashtirishda qiziqarli matematika fanining ahamiyati to’g’risida so’z borgan.
Kalit so’zlar:
matematik ta’lim, matematik bilim, ijodiy faoliyat, matematik
qobiliyat, texnologiya, o’quvchi, axborot, ko’nikma, malaka
Аннотация
В данной статье обсуждается важность использования математики для
стимулирования мыслительных навыков учащихся начальной школы.
Ключевые слова:
математическое образование, математические знания,
творческая деятельность, математические способности, технология, ученик,
информация, умения, компетенции
Annotation
This article discusses the importance of interesting mathematics in activating
the thinking skills of primary school students.
Keywords:
mathematical education, mathematical knowledge, creative
activity, mathematical abilities, technology, student, information, skills, competence
Respublikamizda Xalq ta’limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish
Konsepsiyasi tasdiqlandi, yoshlar ta’lim – tarbiyasi uchun qo’shimcha sharoitlar
yaratishga qaratilgan kompleks chora – tadbirlarni o’z ichiga olgan beshta tashabbus
amaliyotga tatbiq etildi, umumiy o’rta ta’limda qiziqarli masalalar yechish orqali
boshlang’ich sinf o’quvchilarining matematik qobiliyatlarini rivojlantirishga
asoslangan davlat ta’lim standartlari hamda fan o’quv dasturlari ishlab chiqildi,
ta’lim sifatini baholash bo’yicha xalqaro tadqiqotlarda ishtirok etishning me’yoriy
asoslari yaratildi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 02, 2025. FEBRUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
389
O‘quvchiga bilim berish, har bir dars mazmunini boyitish, qiziqarli
mashg‘ulotlarni dars jarayoniga singdirishni talab qiladi. Psixologlarning
aniqlashicha bolalar o‘qituvchining oddiy tushuntirishi orqali egallab olgan
ma’lumotlarga qaraganda turli xil ruhiy kechinmalar orqali o‘zlari mulohaza yuritib
mustaqil bajargan ishlari vositasida o‘zlashtirilgan bilimlarini uzoq esda saqlab
qoladilar. Chunki, o‘quvchi mustaqil mashqlarni bajarishda faoliyat ko‘rsatib, ilgari
olgan bilimlariga tayangan holda ko‘plab o‘quv materiallarini hayolidan o‘tkazadi.
O‘xshash hodisalarni taqqoslaydi. O‘zicha mulohaza yuritib mustaqil hukm
chiqaradi. O‘qituvchilarning tayyor holda bergan ma’lumotida esa o‘quvchi fikrlash
faoliyati to‘la ishga kirishmasdan to‘g‘ri javobni o‘zlashtirib oladi. O‘xshash
hodisalarga duch kelishi bilan o‘qituvchi bergan bilimni amaliyotga taqbiq qilishda
qiynalib qoladi. Davlat ta’lim standarti va amaldagi maktab dasturlarida o‘quvchi
egallashi lozim bo‘lgan materiallar ancha murakkab bo‘lib, bolalarning bu bilimlarni
bosqichma-bosqich egallab olishlarini, kengaytirib va rivojlantirib borishlarini
taqozo etadi.
Bugungi Davlat ta’lim standarti va ta’lim tizimi o‘qituvchilar oldiga o‘ta
mas’uliyatli vazifalar yuklamoqda. Boshlang’ich sinf o’qituvchisi matematika
darslarida o’quvchilarning fikrlash qobiliyatlarini faollashtirish jarayonida unga
ijodiy yondashishi, mashg‘ulotlarni ilg‘or pedagogik texnologiyalar asosida qurishi,
darsning har bir minutidan unumli foydalanishi zarur. Mashg‘ulotlarni shunday
tashkil etish kerakki, o‘quvchi har bir dars davomida egallashi lozim bo‘lgan
bilimlar hajmini, o‘zida hosil qiladigan ko‘nikma va malakalarni oldindan belgilab
olishi lozim. Bu o‘z navbatida o‘quvchining mashg‘ulotlarga aniq maqsad bilan
qatnashishini taqozo qiladi. Chunki o‘quvchi darsning oxirida belgilangan maqsadga
erishganligini bilish imkoniyatiga ega bo‘lishi zarur.
Boshlang’ich sinf o’quvchilarining qiziqarli matematika fanini muvaffaqiyatli
o’rganishida ta’lim qaysi metodlar va vositalar bilan olib borilishiga ko’p jihatdan
bog’liqdir. Tajribaning ko’rsatishicha amaldagi dasturda va darsliklarda asos qilib
olingan g’oyalar, qiziqarli matematikani o’qitish jarayonida o’quvchilarning bilish
faolligini uyg’otish asosida emas, balki eskicha, ya’ni o’qituvchining hatto juda faol
faoliyatida bo’lsa ham, lekin o’quvchilarning passiv faoliyatida olib boriladigan
bo’lsa, o’quvchilar tomonidan keraklicha chuqurlikda o’zlashtirilmasligini
ko’rsatmoqda.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 02, 2025. FEBRUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
390
Matematik ta’limni jadallashtirishning juda muhim vositalaridan biri turli matematik
masalalarni yechish va mashqlarni bajarish jarayonida maktab o’quvchilarining
izlanish
faoliyatini
samarali
tashkil
etish
va
boshqarishdan
iborat.
Matematikani o’qitish jarayonida masalalarni yechishda matematik ta’limning
asosiy maqsadlaridan biri- matematika dasturida nazarda tutilgan va matematika
darsliklarida aks etgan matematik bilim, ko’nikma va malakalarni shakllantirishni
amalga oshirish bilan bir qatorda maktab o’quvchilarida ijodiy faollikni eng tabiiy
ravishda shakllantirishi mumkinligi ham muhim.
Darhaqiqat matematika darslarida qiiziqarli masalardan foydalanish muhim
ahamiyat kasb etadi. Quyida shunday masalalardan ba’zilarini keltiramiz.
1. Uch qishloq.
Bir mamlakatda Rostgo’ylar, yolg’onchilar hamda rostgo’y va yolg’onchilar
aralash yashaydigan aralash qishloqlari bor ekan. Mos ravishda birinchi qishloqda
faqat rostgo’ylar, ikkinchi qishloqda faqat yolg’onchilar, uchunchi qishloqda esa har
ikki toifa aralashib istiqomat qilishar ekan. To’satdan o’t o’chirish idorasiga
qo’ng’iroq bo’libdi.
-Bizning qishloqqa o’t ketdi?
-Siz qayerda yashaysiz?
-“Aralash qishloqda”.
Savol:
O’t o’chiruvchilar qaysi qishloqda yashaydi?
2.
Qirollikdagi hayvonot olami.
Qadim zamonlarda bir qirollikda hayvonot bog’i bo’lgan ekan. Bitta xonada
har xil hayvon bo’lmasligi kerar. Buni qanday joylasntirish mumkin? Tepada
o’tirgan uchta soqchilar o’ng tomonga qaraganda ham chap tomonga qaraganda ham
bir xil sondagi hayvonlarni ko‟rishi kerak.
3. Matematik necha yoshda.
Bir kuni ikki matematik uchrashib qolibdi. Hol ahvol so’rashgach birinchi
matematik do’stidan so’radi:
- Hozir necha yoshdasiz?
Ikkinchi matematik javob berdi:
-Men tug„ilganimda otam 25 yoshda edilar, hozir esa otam va mening
yoshimizni qo’shsak 89 bo’ladi.
Savol:
Matematik necha yoshda?
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 02, 2025. FEBRUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
391
4.
Zinapoyalar farqi qancha.
Uyning 9-qavatiga chiqadigan zinapoya shu uyning 3-qavatiga chiqadiga
zinopoyadan necha marta ko’p?.
5. Bozorda.
Qassob 1000 000 so’m bilan bozorga tushdi. U roppa-rosa 100 ta hayvon sotib olishi
kerak. Sotuvda sigir, g’oz va tovuq bor. Sigir 150 000 so’m, g’oz 10 000 so’m, tovuq
esa 2500 so’m turadi. U kamida har bir hayvondan bittadan olishi va barcha pulni
ishlatishi shart. Qassob nimalarni sotib olgan?
6.Narx.
Mahsulot narxi avval 50% ga oshirilib so„ng yana 50% ga kamaytirsak, narx
qanday o„zgaradi?
7.Gurux va talabalar.
Guruxda 10 ta talaba o’qiydi. Ularning har biri barcha talabalar bilan qo’l
berib ko’rishsa, qo’l berib ko’rishishlar soni nechta bo’ladi?
8.Foiz.
10
ing 5%i kattami yoki 5 ning 10%i mi?
9.Hovuzni to’ldirish
.
Hovuzni 2 ta quvur orqali suv bilan to’ldirish kerak. Agar birinchi quvurning
o’zi 5 minutda to’ldirsa, ikkinchi quvurning o’zi esa 10 minutda to’ldirsa, ikkala
quvur birgalikda shu hovuzni necha minutda to’ldiradi?
10. Eynshteyn topishmog’i.
Bir shaharda beshta uy mavjud. Har uyning rangi, uy egalarining millati,
ichadigan ichimligi, boqadigan uy hayvoni, chekadigan sigareti har xil. Bizda
ma’lum bo’lgan ma’lumotlar quyidagilar:
1. Ingliz qizil uyda yashaydi.
2. Shved kuchuk boqadi.
3. Daniyalik choy ichadi.
4. Yashil uy oq uyning chap tomonida joylashgan va .....
5. .... uning egasi kofe ichadi.
6. Pall Mall chekuvchi qush boqadi.
7. O„rtadagi uyda yashovchi sut ichadi.
8. Sariq uy egasi Dunhill chekadi
9. Norvegiyalik birinchi uyda yashaydi.
10. Marlboro chekuvchi mushuk egasini yonida yashaydi.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 02, 2025. FEBRUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
392
11. Ot egasi Dunhill chekuvchining yenida yashaydi.
12. Winfield chekuvchi pivo ichadi.
13. Norvegiyalikning uyi - ko„k uyning yonida.
14. Nemis Rothmans chekadi.
15. Marlboro chekuvchi suv ichadiganning yonida yashaydi.
Савол:
kim baliq boqadi.
11. Nim hazil.
a) Matematik non do’koniga oltita non olishga kiribdi-yu lekin olti so’zi
esidan chiqib ketibdi: qanday aytish mumkin?
- Menga yettita non berib, bittasini qaytib oling.
Variant:
- Menga beshtadan ko„p va yettitadan kam non bering!
b) Matematikdan to’rtda oyoqli stol uchun muvozanat shartlarini hisoblashni
so’rashsa, u bu masalani tezda bitta oyoqli va cheksiz ko’p oyoqli stol uchun yechib
keladi. Xayotining qolgan qismini oyoqlar soni ixtiyoriy bo’lgan hol uchun yechim
topishga sarflaydi.
12. Mo’jizalar.
Uch xonali son o’ylang. Bu sonning yoniga yana bir marta shu sonni yozib,
olti xonali son xosil qiling. Bu sonni avval 7ga, so’ng 11 ga va nihoyat 13 ga bo’ling.
Hamma vaqt natija o’ylangan songa teng bo’ladi.
Misollar:
((5+10)x5+3)x2=
((7+10)x5+3)x2=
((6+10)x5+3)x2=
Qiziqarli masalalar yechishda bolalar charchashgan paytda qiziqarli
matematik o’yinlarni o’ynash tavsiya etiladi. Qiziqarli o’yinlarga namunalar
keltiramiz.
1.
“Xo’p”
o’yini.
Matematika faniga oid juda ko’p o’yinlar mavjud. Shu o’yinlardan biri va
qiziqarlisi
“Xo’p”
o’yinidir. Bu o’yin quyidagicha o’ynaladi:
Bu o’yinda ikki o’yinchidan tortib istalgancha o’yinchi ishtirok etishi mumkin.
O’yinni boshqaruvchi qatnashchilarga shartni tushuntiradi. Bunda 1 dan boshlab
natural sonlarni sanash lozim va bunda har 3 ga karrali son kelganda bu sonni aytmay
“
Xo’p
” deyish kerak. Agar qatnashchi 3 ga karrali sonni aytib qo’ysa yoki to’xtab
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 02, 2025. FEBRUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
393
qolsa u yutqazadi va o’yinni tark etadi. Qolgan o’yinchilar o’yinni yana kelgan
sondan boshlab davom ettiradi. O’yin bitta qatnashchi qolguncha davom etadi va u
g’olib sanaladi.
Masalan:
1,2,xo’p,4,5, xo’p,7,8, xo’p,10,11, xo’p,13,14, xo’p,16, …
2.
“Matematik atamalar”
o’yini.
Bu o’yinda ham bir necha kishi ishtirok etishi mumkin. Bu o’yinda
qatnashchilar bir qator bo’lib turishadi va navbat bilan har bir qatnashchi matematika
faniga oid atamalarni aytishadi. Bunda bir qatnashchi aytgan atamani boshqa
qatnashchi aytib qo’ysa, u o’yinni tark etadi. Agar qatnashchi atama bilmay 5 soniya
to’xtab qolsa ham u o’yinni tark etadi. O’yin bitta g’olib qolguncha davom etadi.
Masalan:
Son, kesma, natural son, modul, uzunlik, qo‟shish, ayirish, bo‟lish,
ko‟paytirish, parabola, to‟g‟ri chiziq, uchburchak, to‟rtburchak, …
1-masala.
Ikki do‘st elektropoyezdning 5- vagonida sayohatga chiqishni kelishib
oldilar. Ulardan biri boshidan boshlab hisoblaganda 5-vagonga, ikkinchisi oxiridan
boshlab hisoblaganda 5- vagonga joylashdi. Agar poyezd 9 ta vagondan iborat
bo‘lsa, ular sayohatga bir vagonda ketishganmi28?
Javob:
Ha ular aynan 5-vagonda birga ketishgan. Chunki boshidan boshlab
sanalgan vaqtda 1,2,3,4,5 va oxiridan boshlab sanalgan vaqtda ham 9,8,7,6,5 har ikki
holatda ham 5- vagonga to‘g‘ri kelmoqda. Bu yerda oxiridan boshlab sanalgan
holatni oddiy arifmetik usulda ishlaydigan bo‘lsak, 9-5=4 kabi noto‘g‘ri yechimga
kelib qolamiz. Shuning uchun sanash eng to‘g‘ri yo‘l hisoblanadi.
2-masala.
Elektropoyezd 8 ta vagondan iborat. Nodira boshidan boshlab
hisoblaganda 4 - vagonda , Sarvar esa oxiridan boshlab hisoblaganda 4 - vagonda
ketmoqda. Sarvar va Nodira bitta vagondami?
Bu masalani ham huddi yuqoridagi singari sanash usuli bilan hal qilish to‘g‘ri
yo‘l hisoblanadi. Arifmetik yo‘l bilan ishlaydigan bo‘lsak, 8-4=4 bo‘lib, Sarvar ham
4- vagondaligi kelib chiqadi, bu esa noto‘g‘ri javob hisoblanadi.
3-masala.
Sardorning tug‘ilgan kuniga oyisi 4 ta ertak va she’riy kitoblarni
sovg‘a qildi. Ertak kitoblar she’riy kitoblardan ko‘pligi ma’lum bo‘lsa, Sardorda
qanchadan ertak va she’riy kitoblar bor?
Bu masala ko‘rinishidan bir nechta noma’lumli masalani ifodalasada,
shartdagi 4 soni masala yechimini bir qiymatli aniqlaydi va o‘quvchi yechim 3 ta
ertak kitob hamda 1 ta she’riy kitob ekanligini payqaydi.
4-masala.
Sonlar orasiga “+” yoki “-” ishoralarini qo‘yib, tenglikni to‘g‘ri
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 02, 2025. FEBRUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
394
tenglikka aylantiring.
a) 2 * 3 * 1 = 4; b) 2 * 3 * 1 = 6;c) 6 * 2 * 3 = 1; d) 8 * 1 * 4 = 5;
Bunday turdagi misollarda o‘quvchilarning kombinatorik fikrlashlari ildiz ota
boshlaydi. Ishoralarni o‘rnini almashtirib ko‘radi va kerakli misolni tuzib olib uni
yechimini mustaqil hal qiladi.
5-masala.
Ikki sonning yig’indisi 1877 ga teng. Agar birinchi sonni 5 marta,
ikkinchi sonni 2 marta orttirib, yig’indi hisoblansa, bu yig’indi 5401 ga teng bo’ladi.
Yechilishi.
1-chi son – x ga, 2-chi son esa – (1877-x) ga teng. Bu shartlardan
foydalanib quyidagi tenglamani hosil qilamiz.
5 ∙ 𝑥 + 2 ∙ (1877 − 𝑥) = 5401
,
5 ∙ 𝑥 + 3754 − 2 ∙ 𝑥 = 5401
3x=5401-3754, 3x=1647, x=1647:3, x=549. 1877-549=1328.
Bundan ko’rinadiki 1-chi son 549 ga, 2-chi son 1328 ga teng bo’ladi.
Javob.
Berilgan
sonlardan birinchisi 549 ga, ikkinchisi esa 1328 ga teng ekan.
6-masala.
Ikkita to’pda 40 ta daftar bor. Agar birinchi to’pdan 2 ta daftar olib,
ikkinchisiga qo’shilsa, u holda birinchi to’pda ikkinchisiga qaraganda 3 marta ko’p
daftar bo’ladi. Har bir to’pda qanchadan daftar bor edi?
Yechilishi.
1-chi to’pda – x ta, 2-chi to’pda esa – (40-x) ta daftar bor bo’lsa,
tenglamamiz quyidagi ko’rinishda bo’ladi.
𝑥 − 2 = 3 ∙ ((40 − 𝑥) + 2)
,
𝑥 − 2 = 3 ∙ (42 − 𝑥)
x-2=126-3x, 3x+x=126+2, 4x=128, x=128:4, x=32. 40-32=8.
Bundan ko’rinadiki 1-chi to’pda 32 ta, 2-chi to’pda esa 8 ta daftar bor ekan.
Javob.
Dastlab birinchi to’pda 32 ta, ikkinchi to’pda 8 ta daftar bo’lgan.
7-masala.
Ikkixonali sonning raqamli yig’indisi 11 ga teng. Agar bu songa 45 soni
qo’shilsa, berilgan son raqamlarining o’rinlarini almashtirib yozishdan hosil bo’lgan
son chiqadi. Berilgan sonni toping.
Yechilishi.
Dastlab bizga berilgan ikki xonali sonning birlar xonasidagi raqami – x
ga, o’nlar xonasidagi raqami – (11-x) ga teng bo’lsa,
𝑎𝑏
̅̅̅ = 10 ∙ 𝑎 + 𝑏
dan
foydalangan holatda quyidagi tenglamani hosil qilamiz:
10 ∙ (11 − 𝑥) + 𝑥 + 45 = 10 ∙ 𝑥 + (11 − 𝑥)
, 110-10x+x+45=10x+11-x,
155-9x=9x+11, 9x+9x=155-11, 18x=144, x=144:18, x=8. 11-8=3.
Bundan ko’rinadiki bizga berilgan ikki xonali sonning birlar xonasidagi raqami 8
ga, o’nlar xonasidagi raqami 3 ga teng bo’ladi.
Javob.
Dastlab bizga berilgan ikki xonali son 38 ga teng ekan.
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 02, 2025. FEBRUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
395
8-masala.
Madina bilan Akmal bittadan natural son o’yladi. Bu sonlar qo’shilsa,
1345 hosil bo’ladi. Agar Madina o’zi o’ylagan sonning oxiriga 3 raqamini qo’shib
yozsa, Akmal esa o’zi o’ylagan sonning oxiridan 2 raqamini o’chirib tashlasa, hosil
bo’lgan sonlar bir xil bo’ladi. O’ylangan sonlarni toping.
Yechilishi.
Madina o’ylagan son ikki xonalli, Akmal o’ylagan son to’rt xonalidir.
Agar ikkalasi o’ylagan sonning yig’indisi 1345 ga teng bo’lsa, Akmal o’ylagan to’rt
sonning birlar xonasidagi raqam 2 ga, o’nlar xonasidagi raqam 3 ga va minglar
xonasidagi raqam esa 1 ga teng bo’ladi. Agar Akmal o’ylagan sonning oxirgi raqami
ya’ni 2 raqami o’chirilsa va Madina o’ylagan sonning oxiriga 3 raqami qo’shib
yozilganda teng bo’lsa, Akmal o’ylagan sonning minglar xonasidagi raqam bilan
Madina o’ylagan sonning o’nlar xonasidagi raqam, Akmal o’ylagan sonning yuzlar
xonasidagi raqam bilan Madina o’ylagan sonning birlar xonasidagi raqam teng
ekanligi kelib chiqadi. Bundan ko’rinadiki Akmal o’ylagan son 1332 ga, Madina
o’ylagan son 13 ga teng bo’ladi.
Javob.
Akmal o’ylagan son 1332 ga, Madina o’ylagan son esa 13 ga teng ekan.
9-masala.
“ Makktabdan kelgach yeysizlar” deb ona 3 nafar o’g’liga laganda
shaftoli qoldirdi. Murod maktabdan eng avval keldi va shaftolilarning uchdan birini
olib xonadan chiqib ketdi. So’ngra Umid keldi, u ham lagandagi shaftolilarning
uchdan birini olib o’z xonasiga ketdi. Keyin Maqsud keldi va lagandagi
shaftolilarning uchtadan birini oldi. Agar Maqsud 4 dona shaftoli olgan bo’lsa, ona
laganda nechta shaftoli qoldirgan bo’ladi?
Yechilishi.
Ona bolalari uchun qoldirgan shaftolilar sonini – x ta deb olsak, u holda
Murod olgan shaftolilar soni -
𝑥
3
taga, qolgan shaftolilar soni -
(𝑥 −
𝑥
3
) =
2𝑥
3
taga
teng bo’ladi. Umid olgan shaftolilar soni -
1
3
∙
2𝑥
3
=
2𝑥
9
taga, qolgan shaftolilar soni -
(
2𝑥
3
−
2𝑥
9
) =
4𝑥
9
taga teng bo’ladi. Maqsud olgan shaftolilar soni -
1
3
∙
4𝑥
9
=
4𝑥
27
taga,
ya’ni Maqsud 4 dona shaftoli olgan bo’lsa, bundan quyidagi
4x:27=4 tenglamaga ega bo’lamiz. 4x:27=4, 4x=4
∙
27, 4x=108, x=108:4, x=27.
Javob.
Ona bolalari uchun laganda 27 dona shaftoli qoldirgan ekan.
10-masala.
Yashnar dastur yaratdi va u oʻz dasturida “*” belgini
ixtiyoriy
a
va
b
sonlar
uchun
a
*
b
=3
a
-
b
boʻladigan
qilib kiritdi. Quyidagi
tenglamani Bobur tuzgan dasturda yeching:
2*(0*(2*(0*(
x
*2024))))=13
“JOURNAL OF SCIENCE-INNOVATIVE RESEARCH IN
UZBEKISTAN” JURNALI
VOLUME 3, ISSUE 02, 2025. FEBRUARY
ResearchBib Impact Factor: 9.654/2024 ISSN 2992-8869
396
Yechilishi.
Berilgan tenglamani yechishda Bobir tuzgan dasturdan foydalanamiz:
1). x*2024=3x-2024, 2). 0*(3x-2024)=0-3x+2024=2024-3x
3). 2*(2024-3x)=6-2024+3x=3x-2018, 4). 0*(3x-2018)=0-3x+2018=2018-3x
5). 2*(2018-3x)=6-2018+3x=3x-2012
2*(0*(2*(0*(
x
*2024))))=13, 3x-2012=13, 3x=13+2012, 3x=2025, x=2025:3,
x=675.
Javob.
Bizga berilgan tenglamaning yechimi 675 ga teng ekan.
11-masala.
1&2=5, 2&3=13, 3&4=25, 4&5=41 boʻlsa, shu qonuniyat asosida 5&6
ifodaning qiymatini toping.
Yechilishi.
1
2
+2
2
=1+4=5, 2
2
+3
2
=4+9=13, 3
2
+4
2
=9+16=25, 4
2
+5
2
=16+25=41,
5
2
+6
2
=25+36=61.
Javob.
5&6=61.
Xulosa qilib aytganda o’quvchilarda masalalarni yechishga qiziqishni
shakllantirish ularda matematikaga va uni o’rganishga qiziqishni shakllantirishning
juda muhim vositasi va shu bilan birga o’quvchilarni matematikadan ijodiy o’quv
faoliyatiga jalb qilishning samarali vositasi ham bo’ladi. Bunday ishlarni faqat
darsdan tashqari vaqtda emas, balki o’quvchilarni dastur materialini bevosita
o’rganishlari davomida ham o’rganish imkoniyati bor va bunga zaruriyat mavjuddir.
Buning uchun matematikani o’qitish jarayonida matematika darsliklarida
joylashtirilgan masalalardan oson loyihalanadigan ma’lum masalalarni izchil
qo’shib borishi lozim.
Foydalanilgan adabiyotlar ro‘yxati.
1. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining2019-yil 29- apreldagi “O‘zbekiston
Respublikasi xalq ta’limi tizimini 2030-yilgacha rivojlantirish konsepsiyasini
tasdiqlash to‘g‘risida”gi PF-5712-sonli Farmoni. www.lex.uz
2. O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019- yil 30- sentyabrdagi“Xalq ta’limi
tizimidagi maktabdan tashqari ta’lim samaradorligini tubdan oshirish chora tadbirlari
to‘g‘risida”gi PQ-4467-son qarori. www.lex.uz
3. Mirziyoyev Sh.M.Buyuk kelajagimizni mard va oliyjanob xalqimiz bilan quramiz.
– Toshkent: O‘zbekiston, 2017.-488b
4. L. O‘rinboyeva [va boshq.]. Matematika. 1-sinf uchun darslik. –Toshkent:Respublika
ta’lim markazi, 2021. –160 b
5. L. O‘rinboyeva [va boshq.]. Matematika. 2-sinf uchun darslik. –Toshkent:Respublika
ta’lim markazi, 2021. –192 b.
6. Ergashev J. “Matematikani o‘qitishda interaktiv yondashuv”. T.: “Fan va
texnologiyalar” – 2016.
