MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
324
XUSUSIY MAKTABGACHA TA’LIM LOYIHALARINI DAVLAT
TOMONIDAN MOLIYAVIY RAG’BATLANTIRISH YO’NALISHLARI
(NMTM LOYIHALARI ASOSIDA)
Musurmonova Zulayho Qo’chqorboyevna
(O’zbekiston Respublikasi Bank-moliya akademiyasi magistranti,
elektron pochta manzili: zulayhomusulmonova1986@gmail.com
)
Annotatsiya:Ushbu maqolada O‘zbekistonda xususiy maktabgacha ta’lim
muassasalari qanday rivojlangani va hukumat ularni moliyaviy qo‘llab-quvvatlagani
haqida so‘z boradi. Bundan tashqari, u joriy tizim bilan bog'liq muammolarni
ta'kidlaydi va ularni tuzatish bo'yicha takliflarni taklif qiladi.
Kalit so‘zlar: soliq imtiyozlari, davlat-xususiy sheriklik, grant,
rag‘batlantirish, xususiy sektor, maktabgacha ta’lim va subsidiyalar.
Abstract:
This article discusses how private preschool institutions have
developed in Uzbekistan and how the government has provided them with financial
support. It also highlights problems with the current system and offers suggestions
for their correction.
Keywords: tax incentives, public-private partnerships, grants, incentives,
private sector, preschool education and subsidies.
KIRISH
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining ta’lim tizimini isloh qilish
to‘g‘risidagi qaror va farmonlari keyingi yillarda maktabgacha ta’lim tizimi tubdan
isloh qilinishiga olib keldi. Xususan, 2019-yil 8-apreldagi PQ-4276-sonli qaroriga
muvofiq maktabgacha ta’lim muassasalarini rag‘batlantirish va xususiylashtirishning
aniq tartiblari belgilandi.
O‘tgan yili maktabgachata’lim sohasida amalga oshirilgan islohotlar natijasi
da
Maktabgacha
ta’lim
vazirligi
va
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
325
hududiy bo‘limlar tashkil etildi. Ushbu o'zgarishlar boshqaruv samaradorli
gini oshirish, umumiy tizimni mustahkamlash
va erta bolalik dasturlariga yaxshiroq kirish va sifatini ta'minlashga qaratilgan. Tash
abbus butun mamlakat bo'ylab yosh o'quvchilar uchun tarbiyaviy muhitni yaratishga
qaratilgan sa'y-harakatlarni aks ettiradi.
2017-2021-yillarda maktabgacha
ta’lim
tizimini
takomillashtirish
va modernizatsiya qilishbo‘yicha kompleks dastur rasman tasdiqlandi. Ushbu ulug‘
vor tashabbus butun mamlakat bo‘ylab maktabgacha
ta’lim muassasalarini tizimli
tashkil etish,
qurish,
rekonstruksiya
qilishva kapital ta’mirlashga ko‘maklashishga qaratilgan edi. Asosiy maqsad yoshlik
dan rivojlanish va o'rganishni rag'batlantiradigan samaraliroq va qulayroq erta bolal
ar ta'limi muhitini yaratish edi.
Biroq, strategik rejalashtirish va resurslarni taqsimlashga qaramay, baholash
va
tahlillar
vakolatli davlat organlari tomonidan qurilish, ta’mirlash
va texnik infratuzilmani rivojlantirish bo‘yicha amalga oshirilayotgan ishlar yetarli d
arajada emasligidan dalolat bermoqda. Bu muammo, ayniqsa, infratuzilma ko'pinch
a shahar markazlaridan orqada qoladigan qishloq va kam rivojlangan joylarda yaqqo
l namoyon bo'ladi. Qolaversa, maktabgachata’lim muassasalari hududlarini obodonl
ashtirish, ularni jo‘shqin va rag‘batlantiruvchi muhit bo‘lishini ta’minlash, shuningd
ek, sanitariya va gigiyena qoidalariga rioya
qilish ishlari past
darajada davom etmoqda. Davlat maktabgacha ta'lim muassasalarining mavjud infra
tuzilmasiva texnik bazasi hali ham zamonaviy ta'lim standartlariga javob bermaydi v
a tez sur'atlar bilan o'sib borayotgan yosh bolalarni etarli darajada
qamrab ololmaydi. Bu holat barcha uchun erta bolalik davrida sifatli ta'lim berish im
koniyatini cheklaydi, adolatli rivojlanish va kelajakdagi ijtimoiy taraqqiyot imkoniy
atlarini cheklaydi. Ushbu kamchiliklarni bartaraf etish oldinga siljish uchun muhim
vazifa bo'lib qolmoqda.
Hozirda respublikada xususiy maktabgacha ta’lim muassasalari soni 2020–
2024-yillardagiga qaraganda ancha ko‘p bo‘lgan bo‘lsa-da, ayrim hududlarda hali
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
326
ham tegishli infratuzilma mavjud emas. Cheklangan mablag‘ va davlat
rag‘batlantirish tizimining yetarli emasligi buning ikkita asosiy sababidir.
ADABIYOTLARNI TAHLILI, USLUBI VA NATIJA:
X
u
s
u
siy maktabgacha
ta'lim
muassasalari
3
yilgacha
muayyan
soliqlarni
to'lashlari
shart
emas.
Shuningdek,
ular
o'rganish
u
ch
u
n
zarur
bo'lgan
kitoblar,
o'yinchoqlar
yoki
maxs
u
s jihozlar kabi
narsalarni
import
qilishda
qo'shimcha
soliq
to'lashlari
shart
emas.
Ba'zan
davlat x
u
s
u
siy
maktabgacha
ta'lim
muassasalariga
ularning
yaxshi
ishlashi
u
ch
u
n
pul
beradi.
Masal
an,
ayrim h
u
d
u
dlarda maktabgacha ta’lim
muassasasidagi
har bir bola
u
ch
u
n
oyiga
100-150
ming
so‘mdan
pul
beradilar.
Bu
pul
davlat
by
u
djetidan
kelib
tushadi
vamaktabgacha
ta'lim
muassasasiga
narsalarni
to'lashga
yo
rdam
beradi.
Ba'zida
davlat va
x
u
s
u
siy
kompaniyalar
birgalikda
ishlaydi.
Hukumat
x
u
s
u
siy
kompaniyalarga
bo'sh
b
inolar
yoki
yerlar
berishi
mumkin,
kompaniyalar
esa
ularni
ta'mirlab,
u
erda
maktab
gacha
ta'lim
muassasalari
ni
ishga
tushirishi
m
u
mkin.
Bu
ning
evaziga
ular
binolardan
u
zoq
vaqt
foydalanishlari
va
hukumatdan
qo'shimcha
yorda
m
olishlari
m
u
mkin.
Atrof-
muhitga
yordam
berish
yoki
barchani
o'z
ichiga
olgan
m
u
him
ishlarni
bajaradigan
x
u
s
u
siy maktabgacha
ta'lim
muassasalari
UNICEF
yoki
BMTTD
kabi
xalqaro
tashkilotlardan
maxs
u
s
mablag'lar
yoki
grantlar
olishlari
m
u
mkin.
Bu
ularni
ng
o'sishi
va
yaxshilanishiga
yordam
beradigan
pul
sovg'alari
kabi.
Hukumat
x
u
s
u
si
y maktabgacha
ta'lim
muassasalariga
past foizli
kreditlar
berish
orqali
qarz
olishga
yordam
beradi.
Bu
shuni
anglatadiki,
ular
vaqt
o't
ishi
bilan
kamroq
pul
to'laydilar.
Ba'zan
bu
kreditlar davlat
tomonidan
kafolatlanadi,
bu
esa
maktabgacha
ta'lim
muassasalariga
kerakli
mablag'ni
olishni
osonlashtiradi.
Hukum
at
x
u
s
u
siy
maktabgacha
ta'lim
muassasalariga
ko'proq
bolalar
qiziqarli
va
yaxshi
o'qish
joyiga
ega
bo'lishlari
u
ch
u
n
shunday
yordam
beradi!
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
327
2. Mavjud muammolar
Tizimdagi ijobiy natijalarga qaramay, bir qator muammolar mavjud:
Subsidiya mablag‘larining kechikib ajratilishi;
Kreditlar olishdagi yuqori talablar;
Yangi bino qurish yoki yer ajratishdagi byurokratik to‘siqlar;
Mahalliy hokimiyatlar tomonidan DXXS mexanizmlaridan yetarli
foydalanilmasligi.
3. Taklif va tavsiyalar
Xususiy maktabgacha taʼlim muassasalarini yanada samarali qo‘llab-
quvvatlash uchun quyidagilarni taklif qilamiz:
Subsidiya
ajratish
tizimini
elektron
raqamlashtirish
orqali
avtomatlashtirish;
Kredit olish shartlarini soddalashtirish va maxsus “taʼlim kredit
liniyalari”ni tashkil etish;
DXXS shartnomalarining namunaviy shakllarini ishlab chiqish va joriy
qilish;
Soliq imtiyozlarini viloyatlar kesimida differensiallashtirish;
Grantlar va tanlovlar haqida xususiy sektorni kengroq xabardor qilish.
Xulosa
Xususiy
maktabgacha
ta'lim
muassasalari
bolalarning
o'qish
va
o'sishiga
yordam
beradi.
Ular,
shuningdek,
kattalar
uchun
ish
o'rinlari
yaratadi,
yangi
korxonalarni
ochishga
yordam
beradi
va
maktablarni
yanada
raqobatbardosh
q
iladi.
Shu
sababli,
hukumat
ularni
pul
bilan
qo'llab-
quvvatlashi
juda
muhimdir.
Ushbu
maqoladagi
g'oyalar
ushbu
maktabgacha
ta'lim
muassasalarining
o'sishi
va
uzoq
vaqt
davomida
kuchli
bo'lishiga
yordam
beradi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining
2021-yil 10-dekabrdagi PQ–42-son
qarori – “2022–2026 yillarda maktabgacha va maktab ta’limini rivojlantirish
konsepsiyasini tasdiqlash to‘g‘risida”.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
328
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining
2017-yil 9-sentabrdagi PQ–3261-
son
qarori – “2017–2021 yillarda maktabgacha ta’lim tizimini tubdan isloh qilish
dasturi to‘g‘risida”.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Moliya vazirligi va Maktabgacha ta’lim
vazirligining
NMTMga subsidiya ajratish tartibi
haqidagi nizomlari (eng so‘nggi
tahrirlari bilan).
4.
“Nodavlat maktabgacha ta’lim muassasalari faoliyatini tashkil etish va
moliyalashtirish mexanizmlari” –
Toshkent moliya instituti ilmiy jurnali
, 2023,
№2.
5.
Yo‘ldoshev, A. (2022).
Xususiy sektor ishtirokini rag‘batlantirishda davlat
siyosatining iqtisodiy jihatlari
. – Toshkent: Iqtisodiyot nashriyoti.
6.
Jahon banki (World Bank) –
Uzbekistan Education Sector Analysis Report
,
2021.
7.
O‘zbekiston Respublikasi Davlat statistika qo‘mitasi –
Maktabgacha ta’lim
bo‘yicha yillik statistik to‘plamlar
, 2022.
8.
Asqarova, M. (2023).
Maktabgacha ta’limda davlat-xususiy sheriklik modeli:
tajriba va tahlillar
. – “Ijtimoiy-iqtisodiy tadqiqotlar” jurnali, №1.
9.
Xalqaro tajribalar: OECD –
Starting Strong IV: Monitoring Quality in Early
Childhood Education and Care
, 2015.
10.
O‘zbekiston Respublikasi Soliq kodeksi (amaldagi tahriri, 2024-yil holatiga
ko‘ra) – soliq imtiyozlari bo‘yicha tegishli moddalar.
