MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
58
MIKROMOLIYALASHNING IJTIMOIY-IQTISODIY AHAMIYATI
VA RIVOJLANISH OMILLARI
Yadarova Malika Lutpillayevna
TDIU Katta o‘qituvchi
Telefon raqami (mobil) 99890 3164400
Annotatsiya: Mikromoliyalash – bu kichik miqyosdagi moliyaviy xizmatlar
boʻlib, ayniqsa qashshoq va chetlashtirilgan aholi guruhlariga yoʻnaltirilgan. U
qashshoqlikni kamaytirish, kichik tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash, ish oʻrinlarini
yaratish va ijtimoiy tenglikni oshirish orqali iqtisodiy rivojlanishga hissa qoʻshadi.
Mazkur maqolada mikromoliyalashning ijtimoiy-iqtisodiy ahamiyati, uning
qashshoqlikni kamaytirishdagi roli, ayollar, qishloq aholisi va himoyaga muhtoj
guruhlar uchun imkoniyatlari, shuningdek, rivojlanayotgan mamlakatlarda iqtisodiy
oʻsishga taʼsiri tahlil qilinadi.
Kalit
soʻzlar: mikromoliyalash,
qashshoqlikni
kamaytirish,
kichik
tadbirkorlik, ish oʻrinlari, ijtimoiy himoya, ayollar, qishloq aholisi, iqtisodiy oʻsish.
Аннотация:
Микрофинансирование
—
это
предоставление
финансовых услуг в небольших масштабах, ориентированных главным образом
на бедные и маргинализированные слои населения. Оно способствует
экономическому развитию за счёт снижения уровня бедности, поддержки
малого предпринимательства, создания рабочих мест и повышения социальной
справедливости. В данной статье рассматривается социально-экономическое
значение микрофинансирования, его роль в сокращении бедности,
возможности для женщин, сельского населения и уязвимых групп, а также
влияние на экономический рост в развивающихся странах.
Ключевые слова: микрофинансирование, сокращение бедности, малое
предпринимательство, рабочие места, социальная защита, женщины,
сельское население, экономический рост.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
59
Annotation: Microfinance refers to small-scale financial services primarily
aimed at poor and marginalized populations. It contributes to economic development
by reducing poverty, supporting small businesses, creating jobs, and promoting social
equity. This article analyzes the socio-economic significance of microfinance, its role
in poverty alleviation, the opportunities it offers to women, rural populations, and
vulnerable groups, as well as its impact on economic growth in developing countries.
Keywords: microfinance, poverty reduction, small entrepreneurship,
employment, social protection, women, rural population, economic growth.
Kirish
Mikromoliyalash soʻnggi oʻn yilliklarda rivojlanayotgan mamlakatlarda keng
tarqalib, qashshoqlikni kamaytirish va iqtisodiy oʻsishga qoʻshgan hissasi bilan
eʼtiborni tortmoqda. Muhammad Yunus tomonidan asos solingan Grameen Bank kabi
tashkilotlar mikromoliyalash orqali ijtimoiy-iqtisodiy oʻzgarishlarni amalga
oshirishga harakat qilmoqda. Mikromoliyalashning asosiy maqsadi – moliyaviy
xizmatlardan mahrum boʻlgan aholiga kreditlar, sugʻurta va jamgʻarma
imkoniyatlarini taqdim etishdir. Bu esa, oʻz navbatida, kichik bizneslarni
rivojlantirish, ish oʻrinlarini koʻpaytirish va aholining turmush darajasini oshirishga
xizmat qiladi.
Tahlil va Muhokama
Mikromoliyalash bugungi kunda rivojlanayotgan mamlakatlarning iqtisodiy
va ijtimoiy rivojlanishida muhim rol oʻynaydi. Uning asosiy maqsadi moliyaviy
xizmatlardan mahrum boʻlgan aholiga kichik miqyosdagi kreditlar, jamgʻarma va
sugʻurta imkoniyatlarini taqdim etishdir. Bu jarayon nafaqat qashshoqlikni
kamaytirishga, balki kichik bizneslarni rivojlantirish, ish oʻrinlarini koʻpaytirish va
ijtimoiy tenglikni oshirishga ham xizmat qiladi.
Mikromoliyalash va Qashshoqlikni Kamaytirish
Qashshoqlik global miqyosda eng dolzarb muammolardan biri boʻlib, ayniqsa
rivojlanayotgan mamlakatlarda keng tarqalgan. Mikromoliyalashning eng muhim
jihatlaridan biri shundaki, u bank xizmatlaridan chetda qolgan odamlarga moliyaviy
imkoniyatlar yaratadi. Bangladesh, Hindiston va Lotin Amerikasi mamlakatlarida
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
60
oʻtkazilgan tadqiqotlar shuni koʻrsatadiki, mikrokreditlar qabul qiluvchilarning
daromadi oʻrtacha 20-30% ga oshgan (Khandker, 2005).
Misol uchun, Grameen Bank mikromoliyalash modeli orqali millionlab
bangladeshlik ayollarga kichik bizneslarini boshlash imkoniyatini berdi. Natijada,
ularning oilaviy daromadi oshdi va bolalarning maktabga borishi koʻpaydi.
Mikromoliyalash nafaqat daromadni oshirish, balki qashshoqlikning avloddan-
avlodga oʻtishining oldini olishda ham muhim rol oʻynaydi.
Kichik Tadbirkorlikni Qoʻllab-Quvvatlash va Ish Oʻrinlarini Yaratish
Kichik bizneslar koʻpincha moliyaviy resurslarning yetishmasligi tufayli
rivojlanmay qoladi. Mikromoliyalash esa aynan shu muammoni hal qilishga
qaratilgan. Kichik tadbirkorlar mikrokreditlar yordamida oʻz faoliyatini kengaytirish,
yangi mahsulotlar ishlab chiqarish yoki xizmat koʻrsatish imkoniyatiga ega
boʻlishadi.
Hindistonning "Self-Employed Women's Association" (SEWA) tashkiloti
mikromoliyalash orqali ayollarga kichik bizneslarini rivojlantirishda yordam beradi.
Natijada, minglab ayollar oʻz daromadlarini oshirib, oilaviy iqtisodiyotni
mustahkamlashga muvaffaq boʻlishdi (Chen & Snodgrass, 2001).
Shu bilan birga, mikromoliyalash yangi ish oʻrinlarini yaratishda ham muhim
rol oʻynaydi. Kichik korxonalar oʻsishi bilan ular yanada koʻproq odamlarni ish bilan
taʼminlaydi. Masalan, Indoneziyada mikromoliyalash dasturlari ishtirokchilari
orasida ishsizlik darajasi sezilarli darajada kamaygan (Morduch, 1999).
Ayollar, Qishloq Aholisi va Himoyaga Muhtoj Gruhlar Uchun
Imkoniyatlar
Mikromoliyalashning eng muhim ijtimoiy taʼsiri ayollarning iqtisodiy
mustaqilligini oshirishidir. Koʻpgina rivojlanayotgan mamlakatlarda ayollar bank
xizmatlaridan kam foydalanishadi, lekin mikromoliyalash tizimi ularga moliyaviy
qoʻllab-quvvatlash beradi.
Bangladeshda Grameen Bank mikrokreditlarining 90% dan ortigʻi ayollarga
beriladi (Yunus, 2007). Bu esa ularning oiladagi mavqeini mustahkamlab, gender
tengligini oshirishga yordam beradi. Shuningdek, ayollar oʻz daromadlarini
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
61
bolalarning taʼlimi va sogʻliqni saqlashga sarflashadi, bu esa uzoq muddatda
jamiyatning farovonligini oshiradi.
Qishloq joylarida mikromoliyalash qishloq xoʻjaligi va chorvachilikni
rivojlantirishga qaratilgan. Keniyadagi M-Pesa mobil pul oʻtkazmalari tizimi qishloq
aholisiga bank xizmatlaridan foydalanish imkoniyatini berdi, bu esa ularning
moliyaviy inklyuziyasini oshirdi (Jack & Suri, 2011).
Rivojlanayotgan
Mamlakatlarda
Mikromoliyalashning
Iqtisodiy
Oʻsishga Taʼsiri
Mikromoliyalash nafaqat individual daromadlarni oshirish, balki butun
mamlakat iqtisodiyotiga ijobiy taʼsir koʻrsatadi. Kichik bizneslarning rivojlanishi
mahalliy ishlab chiqarishni oshiradi, bu esa eksport imkoniyatlarini kengaytiradi.
Bangladeshda mikromoliyalash tizimi yordamida yillik iqtisodiy oʻsish 2-3%
ga oshgan (Khandker & Samad, 2014). Xuddi shunday, Lotin Amerikasida
mikromoliyalash dasturlari ishtirokchilari oʻrtasida daromadlar 25% ga koʻpaygan,
bu esa milliy iqtisodiyotga ijobiy taʼsir koʻrsatdi (Banerjee & Duflo, 2011).
Mikromoliyalashning Qiyinchiliklari va Tanqidi
Shunga qaramay, mikromoliyalash tizimi baʼzi tanqidlarga ham duch keladi.
Baʼzi tadqiqotchilar mikrokreditlarning foiz stavkalari yuqori ekanligini, bu esa
qarzdorlarni qoʻshimcha moliyaviy bosimga solishini taʼkidlaydilar (Bateman, 2010).
Bundan tashqari, baʼzi hollarda mikromoliyalash dasturlari notoʻgʻri boshqarilishi
tufayli samarasiz boʻlib qolishi mumkin.
Shu bois, mikromoliyalashni muvaffaqiyatli amalga oshirish uchun quyidagi
omillarga eʼtibor berish kerak:
Barqaror moliyalashtirish
– mikromoliyalash tashkilotlari oʻz
faoliyatini uzoq muddatli qilish uchun barqaror moliyaviy strategiyalarga ega boʻlishi
kerak.
Taʼlim va koʻnikmalarni rivojlantirish
– qarz oluvchilarga nafaqat
moliyaviy, balki biznes boshqaruv boʻyicha ham bilim berish muhim.
Qonuniy himoya
– mikromoliyalash sohasini tartibga soluvchi qonunlar
ishlab chiqilishi va qoʻllanilishi zarur.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
62
Xulosa
Mikromoliyalash
nafaqat
qashshoqlikni
kamaytirish,
balki
kichik
tadbirkorlikni qoʻllab-quvvatlash, ish oʻrinlarini yaratish va ijtimoiy tenglikni
oshirish orqali jamiyatning iqtisodiy rivojlanishiga sezilarli hissa qoʻshmoqda.
Ayollar, qishloq aholisi va himoyaga muhtoj guruhlar uchun imkoniyatlar yaratish
mikromoliyalashning
ijtimoiy
ahamiyatini
yanada
oshiradi.
Kelajakda
mikromoliyalash tizimini yanada takomillashtirish va kengroq qamrovga ega
boʻlishiga harakat qilish zarur.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR ROʻYXATI
1.
Banerjee, A., & Duflo, E. (2011).
Poor Economics: A Radical Rethinking of
the Way to Fight Global Poverty
. PublicAffairs, 78-bet.
2.
Khandker, S. R. (2005).
Microfinance and Poverty: Evidence Using Panel
Data from Bangladesh
. The World Bank Economic Review, 45-bet.
3.
Mayoux, L. (2001).
Tackling the Down Side: Social Capital, Women’s
Empowerment and Micro-Finance in Cameroon
. Development and Change, 112-bet.
4.
Yunus, M. (2007).
Creating a World Without Poverty: Social Business and the
Future of Capitalism
. PublicAffairs, 95-bet.
5.
Morduch, J. (1999).
The Microfinance Promise
. Journal of Economic
Literature, 67-bet.
6.
Armendáriz, B., & Morduch, J. (2010).
The Economics of Microfinance
. MIT
Press, 134-bet.
7.
Karlan, D., & Zinman, J. (2011).
Microcredit in Theory and Practice: Using
Randomized Credit Scoring for Impact Evaluation
. Science, 89-bet.
8.
Ledgerwood, J. (1998).
Microfinance Handbook: An Institutional and
Financial Perspective
. World Bank Publications, 56-bet.
9.
Robinson, M. S. (2001).
The Microfinance Revolution: Sustainable Finance
for the Poor
. World Bank, 203-bet.
10.
Hulme, D., & Mosley, P. (1996).
Finance Against Poverty
. Routledge, 112-bet.
