MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–7_Июнь –2025
232
EVRISTIK TA’LIM ASOSIDA O‘QUVCHILARNING KREATIV
QOBILIYATLARINI RIVOJLANTIRISH METODIKASI
Namangan davlat pedagogika instituti, 1-bosqich magistranti
Elbekova Shohsanam Ne'matjon qizi
Annotatsiya: Mazkur maqolada evristik ta’limning nazariy asoslari, uning
o‘quvchilarning kreativ (ijodiy) qobiliyatlariga ta’siri, shuningdek, amaliy
metodikalar asosida kreativlikni rivojlantirish yo‘llari tahlil qilingan. Kreativ
tafakkur zamonaviy shaxs tarbiyasida ustuvor kompetensiyalardan biri sifatida
ko‘rib chiqiladi. Tadqiqotda evristik yondashuv asosida ishlab chiqilgan
metodikalar ta’lim sifatini oshirishda samarali ekanligi asoslab berilgan.¹
Kirish:
Zamonaviy ta’lim jamiyatning o‘zgaruvchan talablariga javoban
o‘quvchilarda nafaqat bilim, balki ijodkorlik, mustaqil fikrlash, tashabbuskorlik kabi
kompetensiyalarni shakllantirishga qaratilmoqda. Ayniqsa, raqamli transformatsiya,
sun’iy intellektning rivojlanishi sharoitida o‘quvchilarni kreativ fikrlashga o‘rgatish
ta’lim tizimi oldidagi dolzarb vazifalardan biridir. Evristik ta’lim — bu shunchaki
bilim berish emas, balki o‘quvchini fikrlashga, topishga, kashf etishga
yo‘naltiruvchi ta’lim shaklidir. Mazkur maqolada evristik yondashuv asosida kreativ
qobiliyatlarni rivojlantirishga xizmat qiluvchi metodik yondashuvlar tahlil qilinadi.
Nazariy asoslar:
Evristika termini qadimgi yunoncha 'heuriskein' — “topmoq”, “kashf
qilmoq” degan ma’noni bildiradi. Bu tushuncha dastlab ilmiy izlanishlar,
keyinchalik esa ta’lim metodologiyasida keng qo‘llanila boshlandi. L.S. Vygotskiy,
J. Bruner, D. Poya kabi olimlarning asarlarida evristik yondashuvning psixologik va
didaktik asoslari yoritilgan. Bugungi kunda evristik ta’lim shaxsga yo‘naltirilgan,
interaktiv hamda kognitiv yondashuvlar bilan uyg‘unlashgan holda qo‘llanilmoqda.²
Evristik metodlar quyidagilarni o‘z ichiga oladi:
- Muammoli savollar asosida dars tashkil etish
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–7_Июнь –2025
233
- Fikr portlashi (brainstorming)
- “Aqliy hujum” va rolli o‘yinlar
- Mustaqil kashfiyot asosidagi topshiriqlar
- Kreativ yozuv, konseptual xaritalar chizish
Tadqiqot metodologiyasi:
Tadqiqotda eksperimental va diagnostik metodlar qo‘llanildi. 7-9-sinflarda
o‘quvchilarning kreativ qobiliyatlarini baholash uchun Torrens testlaridan va
kuzatuv kartalaridan foydalanildi. Eksperimental sinfda evristik yondashuv asosida
tuzilgan metodik dars ishlanmalar sinovdan o‘tkazildi.
Natijalar va tahlil:
Eksperiment yakunlariga ko‘ra, evristik metodlardan foydalanilgan
sinflarda:
- O‘quvchilarning o‘z fikrini erkin bayon etish ko‘nikmasi 43% ga oshdi
- Kreativ fikrlashda ishtirok etuvchi o‘quvchilar soni eksperimental sinfda 2 barobar
ko‘paydi
- Mustaqil loyiha ishlari va og‘zaki ifoda darajalari sezilarli darajada yaxshilandi
Bu esa evristik yondashuv asosida kreativ qobiliyatlarni rivojlantirish imkoniyatlari
yuqori ekanini ko‘rsatadi.
Xulosa va takliflar:
Evristik ta’lim o‘quvchilarni faollikka, izlanishga, o‘z g‘oyasini
shakllantirishga undaydi. Mazkur yondashuv asosida ishlab chiqilgan metodik tizim
orqali kreativ tafakkur, muammo hal qilish, innovatsion fikrlash kabi
kompetensiyalar
samarali
rivojlanadi.
Shuning
uchun:
- Umumta’lim muassasalarining dars jarayoniga evristik metodikalarni bosqichma-
bosqich
joriy
etish;
- O‘qituvchilar uchun evristik yondashuv bo‘yicha trening va seminarlar tashkil
etish;
- Darsliklar va o‘quv qo‘llanmalarini evristik topshiriqlar asosida boyitish taklif
qilinadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–7_Июнь –2025
234
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Vygotskiy
L.S.
—
Tafakkur
va
nutq.
M.,
1982
2. Bruner J. — The Process of Education. Harvard University Press, 1960
3.
Torrance
E.P.
— Torrance Tests of Creative Thinking, 1974
4.
Sharipov
M.
—
Pedagogik
texnologiyalar.
T.,
2019
5. Xamidova G. — Zamonaviy ta’limda evristik yondashuv. // O‘zMU Ilmiy
axboroti, 2021
Izohlar:
¹ Evristik ta’lim o‘quvchini bilim olishga emas, bilimni topishga undovchi faoliyatga
yo‘naltiradi.
² 'Heuriskein' so‘zi qadimgi yunon tilida 'kashf qilmoq' degan ma’noni bildiradi va
hozirgi pedagogikada ijodiy fikrlash asoslaridan biri sifatida talqin qilinadi.
