MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–7_Июнь –2025
213
HAMID OLIMJON SHE'RLARINING LINGVOPOETIK
XUSUSIYATLARI
Turg'unpo'latova Madina A'zamjon qizi
Namangan davlat pedagogika instituti
1-kurs magistranti
Annotatsiya: Ushbu maqolada evristik ta’limning mohiyati, uning
o‘quvchilarning ijodiy (kreativ) fikrlashini shakllantirishdagi o‘rni va ahamiyati
yoritilgan. Muallif evristik metodlar orqali o‘quvchilarning o‘ziga xos tafakkurini
rivojlantirish, muammoli vaziyatlarda mustaqil qaror qabul qilish ko‘nikmalarini
shakllantirishning usullari va didaktik yondashuvlarini tahlil qiladi.
Kalit so‘zlar: Evristik ta’lim, kreativ fikrlash, ijodiy yondashuv, evristik
metod, o‘quvchilarning tafakkuri, muammoli vaziyat, matritsa metodi
.Kirish
Asosiy qismO‘zbek adabiyoti tarixida alohida o‘rin egallagan shoir va
jamoat arbobi Hamid Olimjon o‘zining serqirra ijodi, badiiy mahorati, publitsistikasi
va tarjimonlik faoliyati bilan o‘zbek madaniyatiga ulkan hissa qo‘shgan ijodkordir.
U o‘z hayoti davomida faqat she’riyat emas, balki dramaturgiya, nasr, xalq og‘zaki
ijodi, tarjimonlik va adabiy tanqid sohalarida ham samarali ijod qilgan. Aynan
shuning uchun uni “ko‘p qirrali faoliyat sohibi” deb atash o‘rinlidir.
Hamid Olimjon ijodiy merosi O‘zbekiston mustaqillikka erishganidan keyin
yanada chuqur o‘rganila boshladi. Uning asarlarida milliy uyg‘onish, xalqparvarlik,
Vatan tuyg‘usi, mehnat va go‘zallikni ulug‘lash kabi mavzular yetakchi o‘rin tutadi.
Quyidagi maqolada Hamid Olimjonning adabiyot va madaniyatdagi ko‘p qirrali
faoliyati haqida so‘z yuritiladi.
1. Shoirlik faoliyati
Hamid Olimjon avvalo lirik shoir sifatida mashhur. Uning she’riyati 1930-
yillardan boshlab o‘zining betakror ohangi, xalqona obrazlari va yuksak badiiy
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–7_Июнь –2025
214
mahorati bilan ajralib turadi. Shoir asarlarida sevgi, tabiat, insonparvarlik, Vatanga
muhabbat, tarixiy qahramonlar obrazlari markaziy o‘rin egallaydi.
Hamid Olimjonning “Zaynab va Omon”, “Semurg‘”, “Gulistonim mening”
kabi dostonlari o‘zbek adabiyotida doston janrining yuksalishiga sabab bo‘lgan
asarlar qatoriga kiradi. Ayniqsa, “Semurg‘” dostonida xalqning ozodlik sari intilishi
ramziy tarzda ifodalanadi. Bu doston orqali u orzular qanotida parvoz qilgan bir
avlod ruhiyatini aks ettirgan.
Uning lirik she’rlari – “Sen bahorda kelgin”, “Ko‘rganman ko‘hna
Buxoroni”, “Quyoshli yurtimda” kabi asarlarida ham zamonaviy o‘zbek
she’riyatining yangi bosqichi ko‘zga tashlanadi.
2. Dramaturgiya va sahna san’ati
Hamid Olimjon o‘zbek dramaturgiyasining ham rivojiga sezilarli hissa
qo‘shgan. Uning “Zaynab va Omon” dostoni asosida sahnalashtirilgan spektakllar,
“Muqanna” kabi tarixiy dramalari, xalq orasida mashhur bo‘lgan “Parvona” va
“Turg‘un” kabi sahna asarlari o‘z davrida katta qiziqish uyg‘otgan.
Dramaturgiya orqali u tarixiy voqealarni, xalq qahramonlarini sahnaga olib
chiqdi, ularning qahramonlik ruhi va g‘oyaviy saboqlarini tomoshabinlarga
yetkazdi. Ayniqsa, u yozgan sahna asarlarida xalqimizning adolat, ozodlik va mehr-
oqibatga bo‘lgan intilishi asosiy g‘oya sifatida namoyon bo‘ladi.
Uning sahna asarlari realistik, xalqona va obrazli bo‘lib, tomoshabinni o‘yga
toldiradigan, ijtimoiy muammolarga e’tibor qaratadigan ijod namunalari
hisoblanadi.
3. Xalq og‘zaki ijodini to‘plash va o‘rganishdagi hissasi
Hamid Olimjon o‘zbek xalq og‘zaki ijodini o‘rganish va uni adabiyotga olib
kirishda ham alohida o‘rin tutadi. U xalq dostonlari, ertaklar, maqollar, afsonalar va
boshqa og‘zaki janrlar asosida ko‘plab ilmiy maqolalar, asarlar yozgan.
Uning tashabbusi bilan “Alpomish” dostoni ilk bor bosma holatda nashr
etilgan. Shoir bu dostonni nafaqat to‘plagan, balki uni ilmiy izohlar bilan boyitgan,
tarixiy-ma’naviy mazmunini tahlil qilgan. Bu borada Hamid Olimjonning xizmatlari
xalq madaniy merosini tiklashda muhim o‘rin egallaydi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–7_Июнь –2025
215
Shuningdek, u xalq ijodini maktab o‘quvchilari va yosh avlodga yetkazish
maqsadida uni adabiylashtirib, turli she’r va sahna ko‘rinishlari yaratgan.
4. Tarjimonlik faoliyati
Hamid Olimjonning yana bir muhim faoliyati – tarjimonlikdir. U jahon
adabiyotining bir qator mashhur asarlarini o‘zbek tiliga mahorat bilan tarjima qilgan.
Jumladan, Aleksandr Pushkin, Lermontov, Nekrasov kabi rus klassiklarining
asarlarini o‘zbek o‘quvchisiga tanishtirishda katta hissa qo‘shgan.
Shoirning tarjimalari nafaqat adabiy, balki lingvistik va madaniy jihatdan
ham yuqori saviyada bo‘lib, asl matn ohangini, badiiy ifodani saqlagan holda,
o‘zbekcha milliylikni ham yo‘qotmagan.
Tarjimon sifatida Hamid Olimjon nafaqat adabiy bog‘liqlikni
mustahkamladi, balki madaniy aloqalarni kengaytirish, o‘zbek kitobxonining
saviyasini oshirishga xizmat qildi.
5. Adabiy tanqid va publitsistika sohasidagi o‘rni
Hamid Olimjon o‘zbek adabiy tanqidi va publitsistikasi rivojiga ham
sezilarli hissa qo‘shgan. U ko‘plab tanqidiy maqolalar, adabiy tahlillar yozgan,
zamondoshlari ijodini baholagan. Ayniqsa, Cho‘lpon, Abdulla Qodiriy, G‘afur
G‘ulom kabi yozuvchilarning ijodi haqida yozgan maqolalari adabiy jarayonni tahlil
qilishda muhim manba hisoblanadi.
Publitsist sifatida u ijtimoiy masalalarga befarq bo‘lmagan, xalqni ma’naviy
yuksaltirishga qaratilgan maqolalar yozgan. U o‘z zamonasi muammolarini
yoritishda dadil, halol va adolatparvar yozuvchi sifatida namoyon bo‘lgan.
Xulosa
Hamid Olimjon – o‘zbek adabiyotida betakror o‘ringa ega bo‘lgan, ko‘p
qirrali ijodkor edi. Shoirlik, dramaturgiya, tarjimonlik, adabiy tanqid, publitsistika,
folklorshunoslik kabi sohalarda olib borgan faoliyati orqali u o‘zbek madaniyatining
taraqqiyotiga muhim hissa qo‘shdi.
Uning ijodi bugungi kunda ham o‘z dolzarbligini yo‘qotmagan, yosh avlodni
yurtparvarlik, go‘zallikni sevish, mehnatsevarlik va insoniy fazilatlar sari yetaklab
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–7_Июнь –2025
216
kelmoqda. Hamid Olimjonning ko‘p qirrali merosi nafaqat o‘zbek adabiyoti, balki
butun turkiy adabiyotlar uchun ham bebaho boylikdir.
Asosiy adabiyotlar
1. O’zbekiston Respublikasi 2017-2021 yillarda rivojlantirishning beshta ustivor
yonalishlari. Harakatlar strategiyasi.
2. “ Faol investitsiyalar va ijtimoiy rivojlantirish yili” davlat dasturi.
3. Yo’ldashev J, S Usmonov S.“Zamonaviy pedagogik texnologiyalarni amaliyotga
joriy qilish”. T. “Fan va texnologiya”, 2008.
4. Qurbonov Sh, Sayidhalilov E.“Talim sifatini boshqarish”.T.“Turon-istiqbol”,
2008.
Xorijiy adabiyotlar
1. Gireeva L.D. «Otechestvennыe pedagogicheskie innovatsii 60-80x godax XX
veka» Pedagogika, 1995 №5.
2. Innovatsionnыy menejment. Moskva, Vuzovskiy uchebnik 2006.
3. Medыnskiy V.G. Innovatsionnыy menejment. Ucheb. M, INFRA 2002.
4. SHedrovitskiy P. Novshestva i innovatsii. Uchitelskaya gazeta 1995 №2
Qo’shimcha adabiyotlar
1.Yo’ldashev J.“Pedagogik innovatsiyalarni hayotga tadbiq etishning asoslari”
T.2012.
Internet saytlari.
1. www. tdpu. uz
2. www. pedagog.
3.www. Ziyo-Net.uz
