MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–7_Июнь –2025
59
HOMILADORLARDA TANA VAZNI INDEKSI (TVI): HOMILA
RIVOJLANISHIGA TA’SIRI VA SOG‘LOM HOMILADORLIKNI
TA’MINLASH.
Siyob Abu Ali ibn Sino nomidagi Jamoat salomatligi texnikumi
RO‘ZIYEVA FERUZA BEKNAZAR QIZI
Annotatsiya . Ushbu maqolada homilador ayollarda tana vazni indeksi
(TVI) tushunchasi, uning hisoblash usuli va homila rivojlanishiga bo‘lgan ta’siri
keng yoritilgan. Turli TVI toifalariga ega ayollar uchun tavsiya etilgan vazn ortish
me’yorlari keltirilgan. Shuningdek, ozg‘inlik, ortiqcha vazn va semizlikning
homiladorlikdagi asoratlar bilan bog‘liqligi, xususan, gestatsion diabet,
preeklampsiya va past tug‘ilish vazni kabi holatlarga e’tibor qaratilgan. Maqolada
sog‘lom homiladorlik uchun TVIni nazorat qilish bo‘yicha tavsiyalar ham berilgan.
So‘nggi ilmiy manbalar asosida TVIning klinik va ijtimoiy ahamiyati tahlil qilingan.
Abstract . This article explores the concept of Body Mass Index (BMI) in
pregnant women, its calculation method, and its impact on fetal development.
Recommended weight gain ranges for women in different BMI categories are
outlined. The paper highlights the relationship between underweight, overweight,
and obesity during pregnancy and various maternal-fetal complications, including
gestational diabetes, preeclampsia, and low birth weight. It also provides evidence-
based recommendations for maintaining a healthy BMI during pregnancy. The
clinical and public health significance of BMI is analyzed using recent scientific
literature.
Kalit so‘zlar: homiladorlik, tana vazni indeksi, TVI, homila rivojlanishi,
ortiqcha vazn, ozg‘inlik, semizlik, homiladorlik asoratlari, gestatsion diabet,
preeklampsiya.
Keywords: pregnancy, div mass index, BMI, fetal development,
overweight, underweight, obesity, pregnancy complications, gestational diabetes,
preeclampsia.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–7_Июнь –2025
60
1. Kirish.
Homiladorlik davri ayol organizmida ko‘plab fiziologik,
gormonal va metabolik o‘zgarishlarga sabab bo‘ladi. Ushbu o‘zgarishlarning biri —
tana vaznining ortishi bo‘lib, bu jarayon homila va ona uchun muhim. Tana vazni
indeksi (TVI) ayolning bo‘yi va vaznining nisbati orqali aniqlanib, sog‘lom vazn
darajasini baholashda qo‘llaniladi. TVIning homiladorlik davridagi ahamiyati
tobora ortib bormoqda, chunki ortiqcha yoki yetarlicha vazn ortmasligi turli
homiladorlik asoratlarini keltirib chiqarishi mumkin.
Ushbu maqolada homilador ayollarda TVI ning fiziologik va klinik
ahamiyati, homila rivojlanishiga ta’siri, homiladorlikdagi xavflar va TVIni
boshqarish bo‘yicha zamonaviy tavsiyalar tahlil qilinadi.
2. Tana vazni indeksi tushunchasi va hisoblash usullari
Tana vazni indeksi — inson organizmidagi vaznning balandlikka nisbati
bo‘lib, quyidagi formula asosida hisoblanadi:
TVI=vazn(kg)bo‘y(m)2TVI
=
\frac{vazn
(kg)}{bo‘y
(m)^2}TVI=bo‘y(m)2vazn(kg)
TVI inson tanasining yog‘ va mushak massasini to‘g‘ridan-to‘g‘ri aks
ettirmasa-da, ortiqcha vazn va ozg‘inlikni baholashda qulay indikator hisoblanadi.
Dunyo sog‘liqni saqlash tashkiloti (DSST) tavsiyasiga ko‘ra, quyidagi TVI
diapazonlari sog‘lom yoki kasallik xavfi bilan bog‘liq toifalarni ko‘rsatadi:
18.5 dan past — ozg‘inlik (underweight)
18.5–24.9 — normal vazn
25–29.9 — ortiqcha vazn (overweight)
30 va undan yuqori — semizlik (obesity)
Biroq homiladorlik davrida TVI qiymatlari boshqacha talqin qilinadi, chunki
tana vazni tabiiy ravishda oshadi.
3. Homiladorlikda TVI o‘zgarishlari va uning fiziologik asoslari
Homiladorlik davomida tana vaznining o‘sishi — fiziologik jarayon bo‘lib,
u homila rivojlanishi va ona organizmining homiladorlikka moslashuvi uchun
zarurdir. Vazn ortishining asosiy komponentlari:
Homila va uning muhitlari (bachadon suyuqligi, placenta)
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–7_Июнь –2025
61
Ona organizmida ortgan to‘qimalar (sut bezlari, qon hajmi)
Suv va yog‘ to‘planishi
TVI homiladorlik boshida (odatda 1 trimestrda) o‘lchanadi va vazn
o‘zgarishlari ushbu boshlang‘ich TVIga qarab baholanadi. Homiladorlikning
oxirigacha vazn ortishi tavsiya qilingan chegaralarda bo‘lishi kerak.
4. Kam vazn (ozg‘inlik) homiladorlarda TVI va uning homila
rivojlanishiga ta’siri
Kam vaznli homiladorlarda homilada rivojlanish kechikishi, past tug‘ilish
vazni va erta tug‘ilish xavfi ortadi. Ozg‘inlik homiladorlikda quyidagi xavflarni
oshiradi:
Homila rivojlanishining susayishi (intrauterin o‘sish to‘xtashi)
Past tug‘ilish vazni (<2500 g)
Erta tug‘ilish (37 haftadan oldin)
Homila o‘limi xavfi yuqori bo‘lishi
Kam vazn homiladorlikda ona organizmining oziq moddalarni yetarli
darajada qabul qilmasligi natijasida yuzaga keladi va bu holat placenta
funksiyasining buzilishiga olib kelishi mumkin.
5. Ortiqcha vazn va semizlikning homiladorlik va homilaga ta’siri
Ortib ketgan vazn va semizlik homiladorlikda ko‘plab asoratlarni keltirib
chiqaradi:
Gestatsion diabet
Preeklampsiya va gipertenziya
Kechki homiladorlikdagi murakkabliklar
Ortiqcha vaznli homilaning tug‘ilishi va tug‘ilishda muammolar
(masalan, tug‘ilish yo‘llarida asoratlar)
Postterm homiladorlik va o‘lik tug‘ilish xavfi
Semizlik homiladorlikda metabolik muvozanatning buzilishiga olib kelib,
ona va homila salomatligiga zarar yetkazadi.
6. TVIni nazorat qilish va sog‘lom vaznni saqlash bo‘yicha tavsiyalar
Homiladorlikda TVIni me’yorda saqlash uchun quyidagilar tavsiya etiladi:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–7_Июнь –2025
62
Sog‘lom va balanslangan ovqatlanish
Jismoniy faollikni saqlash (shifokor tavsiyasi asosida)
Muntazam tibbiy ko‘rik va nazorat
Oziq moddalarning yetarli qabul qilinishi (folat, temir, kalsiy kabi)
7. TVI bo‘yicha xalqaro va milliy tavsiyalar va protokollar
Dunyo sog‘liqni saqlash tashkiloti (DSST), Institute of Medicine (AQSh),
hamda ko‘plab boshqa mamlakatlarning sog‘liqni saqlash organlari homiladorlikda
TVIni boshqarish bo‘yicha standartlarni ishlab chiqgan. O‘zbekiston sog‘liqni
saqlash tizimida ham bu borada protokollar mavjud bo‘lib, ularning keng
qo‘llanilishi homiladorlik asoratlarini kamaytirishga xizmat qiladi.
8. Xulosa
Homiladorlik davrida tana vazni indeksi homila va ona salomatligi uchun
muhim diagnostik ko‘rsatkichdir. Kam vazn yoki ortiqcha vazn homiladorlik
davomida turli murakkabliklarga sabab bo‘lishi mumkin. Shuning uchun, homilador
ayollarda TVIni muntazam nazorat qilish va sog‘lom vaznni ta’minlash
homiladorlikning muvaffaqiyatli kechishi uchun zarurdir. Zamonaviy tibbiyotda
TVIni hisobga olgan holda shaxsiylashtirilgan parhez va jismoniy faollik rejalari
ishlab chiqilishi tavsiya etiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI
1.
Institute of Medicine. (2009).
Weight Gain During Pregnancy: Reexamining
the Guidelines.
National Academies Press.
2.
World Health Organization. (2021).
Body mass index – BMI.
https://www.who.int/data/gho/data/themes/topics/topic-details/GHO/div-mass-
American College of Obstetricians and Gynecologists (ACOG). (2020).
Obesity and Pregnancy.
Practice Bulletin No. 230.
3.
Catalano, P. M., & Shankar, K. (2017).
Obesity and pregnancy: mechanisms
of short term and long term adverse consequences for mother and child.
BMJ, 356,
j1. Cnattingius, S. (2004).
The epidemiology of smoking during pregnancy: smoking
prevalence, maternal characteristics, and pregnancy outcomes.
Nicotine & Tobacco
Research, 6 Suppl 2, S125–S140.
