MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
66
TARBIYANING JAMIYAT VA SHAXS RIVOJLANISHIDAGI
O‘RNI
Eraliyeva Shirmonoy Nuraliyevna
Farg’ona Shahar 1-sonli politexnikumi tarbiya fani o’qituvchisi
Annotatsiya: Mazkur maqolada tarbiya tushunchasi va uning shaxs
kamolotidagi o‘rni yoritilgan. Tarbiyaning asosiy maqsadi – barkamol insonni
shakllantirish ekanligi ta’kidlangan. Muallif tarbiyaning boshlanish nuqtasi bo‘lgan
oila, uni davom ettiruvchi maktab va ustozlar faoliyati haqida to‘xtalib o‘tgan.
Shuningdek, tarbiyaning ijtimoiy hayotdagi o‘rni, axloqiy qadriyatlarning
shakllanishiga ta’siri tahlil qilingan. Maqola jamiyatda sog‘lom avlod tarbiyasi
uchun oila, maktab va jamiyatning birgalikdagi mas’uliyati muhim ekanligini
asoslaydi.
Kalit so‘zlar: Tarbiya, Oila tarbiyasi, Maktab va ustoz, Barkamol avlod,
Ma’naviy-axloqiy tarbiya,
Jamiyat va mas’uliyat, Shaxs rivojlanishi.
Tarbiya – bu insonning ma’naviy, axloqiy, jismoniy va intellektual jihatdan
shakllanish jarayonidir. U insonning shaxs sifatida jamiyatda o‘z o‘rnini topishida,
to‘g‘ri yo‘l tanlashi va hayotda muvoffaqiyatli bo‘lishida muhim rol o‘ynaydi.
Tarbiya – bu faqat ota-ona yoki ustoz zimmasidagi vazifa emas, balki butun
jamiyatning mas’uliyatidir.
Tarbiyaning asosiy maqsadi
Tarbiyaning bosh maqsadi – barkamol insonni shakllantirishdir. Barkamol
inson:odobli va vatanparvar,
bilimli va mehnatsevar,
halol va mehribon bo‘lishi kerak.
Bu fazilatlar bola ongiga yoshligidan boshlab singdirilishi lozim. Shu sababli
maktabgacha ta’limdan tortib oliy ta’limgacha bo‘lgan barcha bosqichlarda tarbiya
asosiy o‘rin tutadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
67
Tarbiya va oila
Birinchi tarbiya maktabi bu – oila. Farzand o‘zining ilk odatlarini, axloqiy
qarashlarini, muomala madaniyatini oilada egallaydi. Ota-onaning farzand oldidagi
mas’uliyati, ularning o‘zaro munosabatlari va hayot tarzi bevosita bolaning
dunyoqarashi va fe’l-atvoriga ta’sir qiladi.
Tarbiya va maktab
Maktab – tarbiyaning davomiy bosqichi. Bu yerda bola bilim bilan birga
ijtimoiy muhitga kiradi, tengdoshlar bilan muloqot qiladi va mehnat, tartib-intizom,
hurmat kabi ijtimoiy fazilatlarni o‘zlashtiradi. Ustozlar nafaqat bilim beruvchi, balki
shaxs tarbiyasiga bevosita ta’sir ko‘rsatuvchi yetakchilardir.
Tarbiyaning jamiyatdagi ahamiyati
Jamiyatda tarbiyaning yuqori darajada bo‘lishi:
jinoyatchilikning kamayishiga,
mehnatsevar, vatanparvar avlod yetishib chiqishiga,
sog‘lom va ijtimoiy mas’uliyatli muhit shakllanishiga xizmat qiladi.
Qo‘shimcha ma’lumotlar (izohli tushuntirish)
Tarbiya — insonda ijtimoiy, axloqiy, estetik, aqliy va jismoniy jihatdan
sog‘lom fazilatlarni shakllantirish jarayonidir. Bu uzluksiz va izchil jarayondir, har
bir bosqichi muhim ahamiyatga ega.
2. Tarbiya shakllari va yo‘nalishlari
Ma’naviy-axloqiy tarbiya (odob, e’tiqod, halollik, hurmat)
Jismoniy tarbiya (sog‘lom turmush tarzi, sport)
Aqliy tarbiya (bilim olishga intilish, tafakkur)
Estetik tarbiya (go‘zallikni his etish, san’atga qiziqish)
Mehnat tarbiyasi (mehnatga hurmat, mas’uliyat)
3. Tarbiyada asosiy subyektlar
Oila – tarbiyaning birinchi va eng muhim o‘chog‘i.
Maktab va ustozlar – tizimli bilim va jamoaviy hayotga moslashtirish
manbai.
Jamiyat (davlat, media, atrof-muhit) – umumiy qadriyatlar targ‘ibotchisi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–6_Июнь –2025
68
4. Tarbiyaning ijobiy natijalari
Axloqiy barkamollik.
Ijtimoiy faollik va fuqarolik ongining yuksalishi.
Mehnatsevar, vatanparvar, madaniyatli avlod shakllanishi.
5. E’tiborsizlik oqibatlari
Axloqiy tanazzul.
Jinoyatchilikning ortishi.
Mas’uliyatsizlik, befarqlik, zo‘ravonlik.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Karimov I.A. “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch”, Toshkent, 2008.
2.
Yo‘ldoshev A. “Pedagogika va tarbiya nazariyasi”, Toshkent, 2019.
3.
“Ta’lim va tarbiya” jurnali, 2022 yil, 3-son.
4.
O‘zbekiston Respublikasi “Ta’lim to‘g‘risida”gi Qonuni, 2021.
5.
– ta’lim va tarbiyaga oid maqolalar.
