MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–5_Июнь –2025
144
SIL KASALLIGINI JARROHLIK YO’LI BILAN DAVOLASH
USULLARI
Muallif: Gulasal Raximova Odiljon qizi
Rishton Abu Ali ibn sino nomidagi Jamoat Salomatligi
texnikumi bosh o’qtuvchisi
Annotatsiya:
Sil kasalligi (tuberkulyoz) bugungi kunda ham butun dunyo
bo‘
ylab dolzarb sog‘liqni saqlash muammolaridan biri bo‘lib qolmoqda. Asosan
dorilar bilan davolanishiga qaramay, ba’zi holatlarda silni jarrohlik yo‘li bilan
davolashga ehtiyoj tug‘iladi. Ushbu maqolada sil kasalligini jarrohlik usullar bilan
davolash yo‘llari, ularning afzalliklari va ko‘rsatmalar yoritiladi.
Kalit so‘zlar: sil, tuberkulyoz, jarrohlik davolash, pnevmonektomiya,
kavernotomiya, reabilitatsiya
Kirish
Sil — Mycobacterium tuberculosis bakteriyasi chaqiradigan yuqumli
kasallik bo‘lib, asosan o‘pka to‘qimalarini zararlaydi. Garchi zamonaviy
antituberkulyoz dori vositalari mavjud bo‘lsa-da, ayrim hollarda kasallik dori-
darmonlarga chidamli shaklga o‘tadi yoki asoratlar rivojlanadi. Bunday vaziyatlarda
jarrohlik aralashuvi muhim ahamiyat kasb etadi.
Asosiy qism
1. Jarrohlik davolashga ko‘rsatmalar
Sil kasalligini jarrohlik yo‘li bilan davolash quyidagi holatlarda qo‘llaniladi:
Dori-darmonlarga chidamli sil (MDR-TB, XDR-TB);
Yirik kavernalar (bo‘shliqlar) mavjud bo‘lsa;
Gemoptiziya (qon tuflash) yuzaga kelgan holatlar;
Sil yiringli asoratlar (masalan, plevral empiema);
Tashxis qo‘yish maqsadida biopsiya qilish zarur bo‘lsa.
2. Asosiy jarrohlik usullari
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–5_Июнь –2025
145
a) Kavernotomiya
Bu usulda o‘pka to‘qimasida hosil bo‘lgan kavernoz
bo‘shliq ochilib, ichidagi yiring, nekrotik to‘qima tozalanadi. Jarayon natijasida
infeksiya manbai yo‘q qilinadi.
b) Lobektomiya
Zararlangan o‘pka bo‘lagi (lob) olib tashlanadi. Ushbu usul
faol kavernoz silda, mahalliy o‘choqli shakllarda qo‘llaniladi.
c) Pnevmon ektomiya
Barcha o‘pka to‘liq olib tashlanadi. Bu usul faqat
og‘ir holatlarda, o‘pkaning to‘liq zararlanishida qo‘llaniladi.
d) Torakoplastika
O‘pkaning ichki bosimini kamaytirish va bo‘shliqni
yopish maqsadida qovurg‘a suyaklari olib tashlanadi. Endilikda kam qo‘llaniladi,
ammo ba’zi hollarda samarali hisoblanadi.
e) Videotorakoskopik jarrohlik (VATS)
Zamonaviy, kam invaziv usul
bo‘lib, maxsus kamera va uskunalar yordamida kichik kesmalar orqali amalga
oshiriladi. Bu usul diagnostik maqsadlar uchun ham juda foydali.
3. Jarrohlikdan keyingi reabilitatsiya
Operatsiyadan so‘ng bemor maxsus parvarish va reabilitatsiyaga muhtoj
bo‘ladi:
Davomiy antituberkulyoz terapiya (kamida 6 oy);
Fizioterapiya mashg‘ulotlari;
Imun tizimini mustahkamlovchi dori vositalari;
Psixologik va ijtimoiy yordam.
Xulosa
Sil kasalligini jarrohlik usulda davolash — bu kompleks davolash
jarayonining muhim qismidir. Dorilarga chidamli shakllarda, og‘ir kavernoz silda
va boshqa asoratli holatlarda jarrohlik aralashuvi hayotni saqlab qolishi mumkin.
Har bir bemor uchun individual yondashuv asosida davolash rejasi tuzilishi kerak.
Jarrohlik bilan davolash zamonaviy tibbiyotda silga qarshi kurashning samarali
yo‘llaridan biridir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
G‘ofurov I.M. “Ftoraks jarrohligi asoslari”. Toshkent: Tibbiyot, 2019.
2.
WHO. “Global Tuberculosis Report”. Geneva, 2023.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–5_Июнь –2025
146
3.
Karimov A.R. “Sil kasalligini zamonaviy davolash usullari”. O‘zbekiston
Tibbiyot jurnali, 2022.
4.
Ministry of Health. “Tuberkulyozga qarshi milliy dastur”. Toshkent, 2024.
