MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–5_Июнь –2025
141
QANDLI DIABETNING XIRURGIYA SOHASIDAGI
ASORATLARI
Muallif:
Gulasal Raximova Odiljon qizi
Rishton Abu Ali ibn sino nomidagi Jamoat Salomatligi
texnikumi bosh o’qtuvchisi
]
Annotatsiya:
Qandli
diabet
(Diabetes
mellitus)
— moddalar
almashinuvining buzilishi bilan kechuvchi surunkali kasallik bo‘lib, uning uzoq
muddatli oqibatlari turli tizim va a’zolarni, xususan, qon tomirlari va nervlarni
zararlaydi. Ayniqsa, xirurgik amaliyotlarda ushbu kasallikning asoratlari yuqori
xavf tug‘diradi. Ushbu maqolada diabetga chalingan bemorlarda uchraydigan
xirurgik asoratlar, ularning oldini olish yo‘llari va profilaktik yondashuvlar tahlil
qilinadi.
Kalit so‘zlar: qandli diabet, xirurgik asoratlar, yiringli infeksiya,
angiopatiya, diabetik oyok, regeneratsiya
Kirish
Qandli diabet XXI asrning eng keng tarqalgan surunkali kasalliklaridan biri
bo‘lib, uning asoratlari faqat endokrin tizim bilan cheklanmay, xirurgik aralashuvlar
samaradorligiga ham bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Diabetga chalingan bemorlarda
jarrohlik amaliyotlaridan keyingi tiklanish jarayoni sekinlashadi, infeksiya xavfi esa
yuqori bo‘ladi. Shuning uchun xirurglar ushbu guruhdagi bemorlarga nisbatan
alohida yondashuvni talab qiladi.
Asosiy qism
1. Qandli diabetga xos xirurgik asoratlar
Diabet bilan kasallangan
bemorlarda quyidagi asosiy xirurgik asoratlar kuzatiladi:
Diabetik oyok sindromi
– oyoq sohasida qon aylanishining buzilishi,
infeksiya va to‘qimalarning nekrozi bilan kechadi. Bu holat amputatsiyaga olib
kelishi mumkin.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–5_Июнь –2025
142
Yiringli jarayonlar
– organizmning immun javobi susaygani sababli
yiringli infeksiyalar tez rivojlanadi va og‘ir kechadi (absess, flegmona, yaralar).
Yomon bituvchi yaralar
– giperglikemiya fonida to‘qimalarning
regeneratsiya (tiklanish) qobiliyati pasayadi.
Ketonemik va giperosmolyar komalar
– operatsiyadan keyin
metabolik disbalans ortadi.
2. Asoratlarning sabablari
Diabetning xirurgik xavfini kuchaytiruvchi
omillar:
Mikroangiopatiya (kichik qon tomirlarning zararlanishi)
Neyropatiya (asab tolalari faoliyatining buzilishi)
Immunitetning pasayishi
Qon shakar miqdorining beqarorligi
Yallig‘lanishga qarshi reaksiyaning sustligi
3. Profilaktika va xirurgik yondashuvlar
Asoratlarning oldini olishda
quyidagi choralar muhim ahamiyatga ega:
Glikemiyani nazorat qilish:
Jarrohlikdan oldin va keyin bemorning
qon shakar darajasi barqaror ushlab turilishi kerak.
Antibakterial profilaktika:
Infeksiya xavfi yuqori bo‘lgan hollarda
keng ta’sir doirasiga ega antibiotiklar qo‘llaniladi.
Yaralarni parvarish qilish:
Aseptik sharoit, antiseptik vositalardan
foydalanish, fizioterapiya muhim.
Diabetik oyoq sindromining oldini olish:
Maxsus oyoq kiyimlari,
oyoqni har kuni tekshirish, dermatologik parvarish.
4. Multidissiplinar yondashuv zarurati
Diabetli bemorlarga jarrohlik
yondashuvida endokrinolog, xirurg, diabetolog, infeksionist va reabilitologlar
hamkorligi muhimdir. Bu yondashuv tiklanish jarayonini tezlashtiradi va asoratlar
xavfini kamaytiradi.
Xulosa
Qandli diabet bilan og‘rigan bemorlarda xirurgik amaliyotlar alohida
yondashuvni talab qiladi. Diabetik angiopatiya va immun zaiflik tufayli infeksiya
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–5_Июнь –2025
143
xavfi va yiringli jarayonlar yuqori bo‘lib, yaralar sekin bitadi. Shu boisdan har bir
operatsiyadan oldin glyukoza nazorati, antibiotik profilaktikasi, to‘g‘ri parvarish va
mutaxassislar hamkorligi zarur. Diabetni nazorat qilish — muvaffaqiyatli jarrohlik
natijalarining kafolatidir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Xudayberganova N.M.
Endokrinologiya asoslari
. Toshkent: Tibbiyot
nashriyoti, 2021.
2.
World Health Organization (WHO).
Global report on diabetes
. Geneva,
2022.
3.
Bekmurodov A.K. "Diabetik oyoq sindromi: tashxis va davolash".
O‘zbekiston xirurgiya jurnali
, 2023.
4.
American Diabetes Association.
Standards of Medical Care in Diabetes
.
2024.
5.
Qodirov S.T. “Xirurgik infeksiyalar va qandli diabet”. Samarqand Tibbiyot
Instituti nashri, 2022.
