MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
400
ONA TILI – MILLIY O‘ZLIKNING RUHI VA JAMIYATNI
BIRLASHTIRUVCHI KUCH
Ashurova Oftobxon Xoshimovna
Farg’ona Shahar 1-sonli politexnikumi ona tili va adabiyot fani
o’qituvchisi
Annotatsiya: Ushbu maqolada ona tilining jamiyatdagi o‘rni, uning milliy
o‘zlikni shakllantirishdagi ahamiyati, yosh avlod tarbiyasidagi roli va uni asrash
yo‘llari haqida fikr yuritiladi. Ona tili — millatning ruhi, madaniy merosi va tarixiy
xotirasi sifatida namoyon bo‘lib, uni rivojlantirish va avloddan-avlodga yetkazish
har bir fuqaroning burchi sifatida qaraladi. Maqolada bugungi globallashuv
sharoitida o‘zbek tilining mavqei, tahdidlar va bu tahdidlarga qarshi kurashish
usullari tahlil qilinadi. Shu bilan birga, til siyosatining davlat va jamiyat
miqyosidagi roli ham yoritiladi.
Kalit so‘zlar: Ona tili, jamiyat, milliy o‘zlik, ta’lim, til siyosati, madaniyat,
yosh avlod tarbiyasi, o‘zbek tili, til madaniyati.
Kirish
Har bir xalqning yuragi — bu uning ona tilidir. Til – millatning ruhiy boyligi,
tarixiy xotirasi, tafakkuri, madaniyati va hayot tarzini ifodalaydi. Ona tili shunchaki
aloqa vositasi emas, u xalqning o‘zini anglash, avlodlar bog‘liqligini saqlash va
milliy g‘ururni mustahkamlash vositasidir.
Bugungi globallashuv sharoitida ko‘plab tillar o‘z mavqeini yo‘qotib
borayotgan bir paytda, ona tilining ahamiyati yanada ortmoqda. Bu maqolada ona
tilining jamiyatdagi o‘rni, yosh avlod tarbiyasidagi ahamiyati va uni asrash zarurati
haqida so‘z yuritamiz.
Ona tilining jamiyatdagi o‘rni
Ona tili jamiyat hayotining barcha jabhalarida – ta’lim, siyosat, fan,
madaniyat, ommaviy axborot vositalari va huquqiy tizimda asosiy vosita bo‘lib
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
401
xizmat qiladi. Ayniqsa, mustaqil davlatlar uchun ona tilining nufuzi siyosiy
mustaqillik bilan teng darajada muhim sanaladi.
Til davlat tiliga aylanganida, u mamlakat boshqaruvida, qonunlarda, rasmiy
hujjatlarda,
sud
tizimida
ishlatiladi.
Bu
esa
milliy
qadriyatlarning
mustahkamlanishiga va jamiyatda yagona til siyosatining yuritilishiga xizmat qiladi.
Shuningdek, ona tili xalqning birligini ta’minlovchi, ijtimoiy birdamlikni
kuchaytiruvchi omildir. Bir tilda fikrlovchi jamiyat ancha uyg‘un, izchil va
taraqqiyotga tayyor bo‘ladi.
Ona tilining yosh avlod tarbiyasidagi o‘rni
Farzandlar ilk bilim va hayot saboqlarini aynan ona tilida oladi. Til orqali
ularning dunyoqarashi shakllanadi, axloqiy va estetik qadriyatlarga yo‘naltiriladi.
Ona tilida o‘qigan, o‘rgangan bola — o‘z millatining asl farzandiga aylanadi.
Maktablarda, bog‘chalarda, oilada ona tilining to‘g‘ri va ravon o‘rgatilishi
— bu avlodlar orasida madaniy meros uzluksizligini ta’minlash demakdir. Afsuski,
ba’zi hollarda xorijiy tillarning haddan ziyod targ‘ib qilinishi yoshlarning ona tilidan
uzoqlashishiga olib kelmoqda.
Shu bois har bir ota-ona, ustoz va ziyoli shaxs o‘z bolalarini ona tilini
sevishga, uni asrab-avaylashga o‘rgatishi lozim.
Ona tilini asrash va rivojlantirish yo‘llari
Bugungi kunda texnologiya va axborot asrida tillar raqobatida o‘z tilimizni
saqlab qolish uchun quyidagi choralar muhim:
Yuqori sifatli o‘zbek tilidagi adabiyotlarni yaratish va targ‘ib qilish
Internet va media platformalarda ona tilining faol qo‘llanishi
Rasmiy hujjatlar, ta’lim va ilm-fan sohalarida o‘zbek tilining ustuvorligi
Tilshunoslik ilm-fanini rivojlantirish, zamonaviy lug‘atlarni yaratish
Til madaniyatini ommalashtirish: she’rlar, hikoyalar, publitsistik maqolalar
orqali
Shuningdek, davlat darajasida til siyosatiga alohida e’tibor qaratilishi, ona
tilining maqomi qonuniy jihatdan himoya qilinishi muhim ahamiyat kasb etadi.
Ona tilining huquqiy maqomi:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
402
O‘zbek tili — O‘zbekiston Respublikasining davlat tili bo‘lib, bu maqom
unga huquqiy himoya beradi. “Davlat tili haqida”gi qonun asosida barcha davlat
tashkilotlari, ta’lim muassasalari, OAV va boshqa rasmiy idoralar o‘z faoliyatini
o‘zbek tilida yuritishi lozim.
Globallashuv tahdidlari:
Bugungi raqamli asrda ingliz, rus, xitoy tillarining faol ommalashuvi o‘zbek
tiliga ma’lum bosim o‘tkazmoqda. Ko‘plab yoshlar chet tillarni ustun qo‘yib, ona
tilidan yiroqlashmoqda. Bu jarayonga qarshi turish uchun:
sifatli o‘zbek tilidagi kontent yaratish,
internetda faol bo‘lish,
ota-ona va ustozlarning til masalasida mas’uliyatli bo‘lishi lozim.
3. Yosh avlod va ona tili:
Bolalar bog‘chasidan boshlab maktabgacha ta’lim, maktab va oliy ta’lim
muassasalarida ona tilining mukammal o‘rgatilishi nafaqat til madaniyatini, balki
milliy ongni shakllantiradi.
4. Til va ma’naviyat:
Til orqali avloddan-avlodga o‘tadigan ma’naviy qadriyatlar, xalq og‘zaki
ijodi, maqollar, matallar, dostonlar saqlanib qoladi. Shuning uchun til faqat aloqa
vositasi emas, balki millatning ma’naviy genetikasidir.
Xulosa
Ona tili – bu o‘tgan ajdodlarimizning merosi, bugungi kunimizning ishonchli
ustuni va kelajak avlodlarimizning ma’naviy poydevoridir. Uni sevish, asrash va
rivojlantirish har birimizning fuqarolik burchimizdir.
Yoshlarda ona tiliga nisbatan faxr, ehtirom va muhabbat uyg‘otsak, bu
bizning eng katta yutug‘imiz bo‘ladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
O‘zbekiston Respublikasi Konstitutsiyasi. — Toshkent, 2023.
2.
“Davlat tili haqida”gi Qonun (O‘zbekiston Respublikasi Qonuni, 1989-yil 21-
oktabr, oxirgi tahrir 2020-yil).
3.
Jo‘raqulov O., “Til va jamiyat”, Toshkent, “O‘qituvchi”, 2017.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
403
4.
G‘afurov A., “Zamonaviy o‘zbek tilshunosligi”, Toshkent, 2019.
5.
Qodirova D., “Ona tilining ijtimoiy funksiyalari”, “Fan va turmush” jurnali,
2021, №4.
6.
Karimov I.A., “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch”, Toshkent:
“Ma’naviyat”, 2008.
