MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
404
ABDULLA ORIPOV – EL ARDOG‘IDAGI SHOIR, MILLAT FAXRI
Ashurova Oftobxon Xoshimovna
Farg’ona Shahar 1-sonli politexnikumi ona tili va adabiyot fani
o’qituvchisi
Annotatsiya: Ushbu maqolada o‘zbek xalqining sevimli shoiri, milliy
adabiyotimiz faxri bo‘lgan Abdulla Oripovning hayoti, adabiy faoliyati, tarjimonlik
merosi va jamiyatdagi o‘rni haqida so‘z yuritiladi. Shoirning Vatanga, millatga,
adolatga, muhabbat va insoniy qadriyatlarga bag‘ishlangan she’rlari o‘zbek
she’riyatining yangi bosqichini boshlab bergan asarlardir. Ayniqsa, uning
tarjimachilik faoliyati (xususan Dante Aligeri, Pushkin, Shekspir asarlari
tarjimalari) orqali u o‘zbek kitobxonini jahon adabiyoti bilan tanishtirgan.
Maqolada shoirning jamiyatdagi ijtimoiy-siyosiy faoliyati, mukofotlari, milliy
madhiyaning muallifi sifatidagi o‘rni ham atroflicha yoritilgan.
Kalit so‘zlar: Abdulla Oripov, o‘zbek adabiyoti, shoir, Vatan, she’riyat,
tarjima, insoniylik, O‘zbekiston madhiyasi.
Kirish
O‘zbek adabiyotining zamonaviy yulduzlaridan biri bo‘lmish Abdulla
Oripov o‘zining chuqur mazmunli, yuksak badiiy mahoratga ega asarlari bilan
xalqimizning qalbidan joy olgan. U nafaqat shoir, balki davlat arbobi, tarjimon,
adabiyot arbobi sifatida ham yuksak hurmat-e’tiborga sazovor bo‘lgan siymodir.
Oripov ijodi o‘zbek she’riyati tarixida yangi bosqichni boshlab berdi — unda milliy
g‘urur, insoniylik, vatanparvarlik, hayot falsafasi o‘z aksini topgan.
Hayoti haqida qisqacha
Abdulla Oripov 1941-yil 21-martda Qashqadaryo viloyatining Koson
tumanidagi Nekuz qishlog‘ida tug‘ilgan. 1963-yilda Toshkent Davlat
universitetining Filologiya fakultetini tamomlagan. Talabalik davridayoq
adabiyotga qadam qo‘ygan va o‘zining betakror ovozi bilan tanila boshlagan.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
405
Oripov O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasining raisi, O‘zbekiston
Respublikasi Davlat madhiyasining matn muallifi, shuningdek, bir necha
chaqiriqlarda Oliy Majlis deputati bo‘lgan. 1990-yillarda u O‘zbekiston
Respublikasi Oliy Kengashining raisi o‘rinbosari, keyinchalik senator sifatida
faoliyat yuritgan.
U 2016-yil 5-noyabr kuni vafot etdi. Uning vafoti butun o‘zbek adabiyoti va
xalqimiz uchun katta yo‘qotish bo‘ldi.
Ijodi haqida
Abdulla Oripovning ijodi o‘zbek adabiyotining eng baland cho‘qqilaridan
biridir. Uning she’rlari chuqur falsafiy mazmun, ruhiy teranlik va poetik go‘zallik
bilan ajralib turadi.
Shoirning mashhur to‘plamlari: “Mening yurtim”, “Hayrat”, “Hikmat
dunyosi”, “Yillar armoni”, “Ko‘zlarim yo‘lingda”, “Birinchi muhabbat”,“Sadoqat”
Uning she’rlarida:
Vatan – muqaddas tuyg‘u sifatida kuylanadi.
Insoniyat – adolat va ezgulikka intiluvchi mavjudot sifatida ifodalanadi.
Muhabbat – pok va go‘zal tuyg‘u sifatida tasvirlanadi.
Olam va hayot – sinov, sabr, haqiqat izlash manzili sifatida talqin qilinadi.
Tarjimonlik faoliyati
Abdulla Oripov o‘zbek adabiyotiga jahon adabiyotining durdonalarini olib
kirgan buyuk tarjimondir. Jumladan:
Dante Aligerining “Ilohiy komediya” asarini o‘zbek tiliga tarjima qilgan.
Shuningdek, A.S. Pushkin, R. Gamo, V. Shekspir, M. Lermontov kabi
shoirlarning asarlarini o‘zbek tiliga mahorat bilan tarjima qilgan.
Tarjimadagi nafislik, uslubga sodiqlik, milliylik ruhi uning tarjimonlik
mahoratini ko‘rsatadi.
E’tiroflar va mukofotlar
Abdulla Oripov quyidagi unvon va mukofotlarga sazovor bo‘lgan:
O‘zbekiston xalq shoiri (1991)
Beruniy nomidagi Davlat mukofoti (1983)
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
406
“Buyuk xizmatlari uchun” ordeni (2000)
“El-yurt hurmati” ordeni
“O‘zbekiston Qahramoni” unvoni (2000)
Uning nomi ko‘plab maktablar, kutubxonalar va madaniyat markazlariga
berilgan.
O‘zbekiston madhiyasi muallifi
Abdulla Oripov 1992-yilda qabul qilingan O‘zbekiston Respublikasi Davlat
madhiyasi matni muallifidir. Ushbu madhiyada shoir xalq g‘ururini, tarixiy xotirani
va kelajakka bo‘lgan ishonchni yuksak darajada ifoda etgan.
Ijodining asosiy mavzulari
Vatanparvarlik – “Mening yurtim”, “O‘zbekiston — Vatanim manim” kabi
she’rlarda.
Hayot falsafasi – “Inson” dostonida insoniylik mohiyati yoritiladi.
Muhabbat va sadoqat – “Ko‘zlarim yo‘lingda”, “Birinchi muhabbat” kabi
she’rlarda ifodalanadi.
Fidoiylik va halollik – Shoir o‘z asarlarida ma’naviyatni yuksaltirishni
asosiy vazifa sifatida ilgari suradi.
Xotira
Shoir nomidagi maktablar, kutubxonalar, ko‘chalar mavjud.
Har yili uning tavallud kuniga bag‘ishlab adabiy kechalar o‘tkaziladi.
2021-yilda shoir tavalludining 80 yilligi keng nishonlandi.
Xulosa
Abdulla Oripov – shunchaki shoir emas, u o‘zbek xalqining yuragida
yashovchi, uni uyg‘otuvchi, ma’naviy dunyosini boyituvchi kuchdir. Uning
she’riyati bugun ham dolzarb, bugun ham yuraklarga nur sochmoqda. Uning merosi
— o‘zbek she’riyatining faxri va boyligi sifatida avlodlar uchun bebaho manba
bo‘lib qoladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR (tavsiya etiladi):
1.
Abdulla Oripov.
“Tanlangan asarlar” (1–3 jild), Toshkent, “Sharq
nashriyoti”, 2011.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
407
2.
“Abdulla Oripov — millatning or-nomusi” – maqolalar to‘plami, Toshkent,
2017.
3.
O‘zbekiston Milliy Ensiklopediyasi. – A.Oripov haqidagi maqola.
4.
T. Jo‘rayev, “Zamonimiz shoiri – Oripov”, “Yoshlik” jurnali, 2001, №2.
5.
Karimov I.A., “Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch”, Toshkent:
Ma’naviyat, 2008.
6.
“O‘zbek she’riyati durdonalari”, O‘zbekiston Yozuvchilar uyushmasi nashri,
2020
