MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
396
"ONA TILI — MILLAT KO‘ZGUSI VA MA’NAVIYAT
TAYANCHI"
Abdurahmonov Sardorbek
Farg’ona Shahar 1-sonli politexnikumi ona tili va adabiyot fani
o’qituvchisi
Annotatsiya:Ushbu maqolada ona tilining inson hayotidagi va jamiyatdagi
o‘rni, uning tarixiy, madaniy va ma’naviy ahamiyati, hamda zamonaviy
texnologiyalar davrida uni asrash va rivojlantirish zarurati yoritilgan. Muallif tilni
milliy o‘zlik va ma’naviyat ko‘zgusi sifatida talqin qiladi. Mavzuga oid qonunchilik,
davlat siyosati, o‘quv-ta’lim jarayonidagi o‘rni hamda yoshlar ongida ona tiliga
bo‘lgan e’tibor muhim masala sifatida ko‘rib chiqilgan. Shuningdek, ona tilini
asrashda har bir fuqaroning shaxsiy javobgarligi ta’kidlanadi. Maqola o‘quvchilar,
talabalar, tilshunoslar va pedagoglar uchun foydalidir.
Kalit so‘zlar: Ona tili, o‘zbek tili, milliy o‘zlik, ma’naviyat, davlat tili, til
siyosati, texnologiya, raqamli til, til madaniyati, tarixiy meros
Kirish:
Ona tili — bu har bir insonning qalbida ilk uyg‘ongan so‘z, ilk tuyg‘ular
ifodasidir. U orqali inson dunyoni anglaydi, o‘zligini tanlaydi, milliy g‘urur va
qadriyatlar bilan yashaydi. Har bir millat o‘z tilida yashaydi, o‘z tilida fikrlaydi, o‘z
tilida kelajagini barpo etadi. Shu bois ona tilini asrash, uni toza saqlash va
rivojlantirish har bir ongli insonning muqaddas burchidir.
Asosiy qism:
1. Ona tili — milliy o‘zlik ifodasi
Ona tilining har bir tovushi, har bir so‘zi xalqning tafakkuri va madaniyatini
aks ettiradi. O‘zbek tili singari boy va sermazmun til orqali xalqimiz asrlar davomida
o‘z tarixini, adabiyotini, urf-odatlarini avloddan avlodga yetkazib kelgan.
Maqollar, topishmoqlar, ertaklar xalq ruhiyatining ifodasidir.
Til orqali tarixiy meros saqlanadi va kelajak avlodlarga uzatiladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
397
2. Davlat tili maqomi va til siyosati
1989-yil 21-oktabrda O‘zbekiston Respublikasida o‘zbek tili davlat tili
maqomini oldi. Bu muhim tarixiy voqea bo‘lib, milliy tilning jamiyatdagi mavqeini
yuksalishiga asos bo‘ldi.
Prezident farmonlari asosida til siyosati takomillashmoqda.
Qonuniy asosda barcha hujjatlar, ta’lim va rasmiy ish yuritish o‘zbek tilida
olib borilmoqda.
3. Zamonaviy texnologiyalar va ona tilining kelajagi
Bugungi kunda raqamli texnologiyalar, sun’iy intellekt va internet
taraqqiyoti tilimiz oldiga ham yangi vazifalarni qo‘ymoqda:
Mobil ilovalar, elektron lug‘atlar va audiokitoblar yordamida tilni o‘rganish
osonlashmoqda.
Internetda ona tilida sifatli kontent yaratish orqali tilning raqamli
maydondagi mavqeini mustahkamlash mumkin.
Telegram, YouTube, TikTok kabi platformalarda adabiy til me’yoriga rioya
qilish — yoshlar uchun ibrat bo‘lishi kerak.
4. Tilni asrash — ma’naviyatni asrashdir
Yosh avlodning adabiy, toza, nutq madaniyatiga ega bo‘lishi, milliy
qadriyatlarga sadoqatli bo‘lib voyaga yetishi til ta’limiga bevosita bog‘liq.
Maktablarda ona tili darslariga e’tiborni kuchaytirish zarur.
Kitobxonlik madaniyatini oshirish — til boyligini rivojlantirish garovidir.
Ota-onalar, blogerlar, san’atkorlar va ommaviy axborot vositalari vakillari
tilning to‘g‘ri qo‘llanishiga javobgar shaxslar sanaladi.
Qo‘shimcha va kengaytirilgan ma’lumotlar:
1. Ona tili – tarix va o‘zlikning asosi
Har bir xalq ona tili orqali o‘z milliy tarixini, qadriyatlarini, falsafasini asrab
qoladi.
O‘zbek tilining ildizlari qadimgi turkiy yozuvlarga, Xorazmiy, Navoiy,
Bobur asarlariga borib taqaladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
398
Adabiy tilning rivojida jadidlar, istiqlol davri yozuvchilari, zamonaviy
ijodkorlar muhim rol o‘ynagan.
2. Ona tilining ma’naviy-ta’limiy roli
Bolaning tafakkuri, dunyoqarashi, axloqi ona tilida shakllanadi.
Til orqali o‘ziga ishonch, ifoda qobiliyati, madaniyatli muloqot shakllanadi.
O‘quv jarayonida til orqali barcha fanlar o‘rgatiladi.
3. Davlat tilining huquqiy maqomi
1989-yilda o‘zbek tili davlat tili sifatida qonunlashtirildi.
2020-yilda PF-5850-son Farmon bilan til siyosatini kuchaytirishga doir
chora-tadbirlar belgilandi.
Til — mustaqil davlatning asosiy ramzlaridan biri.
4. Texnologiyalar va ona tilining imkoniyatlari
O‘zbek tilida: elektron lug‘atlar, tarjima ilovalari (Translate.uz, Tilim.uz),
mobil o‘yinlar.
YouTube’da o‘zbek tilida podkastlar, o‘qituvchilar, blogerlar faoliyat olib
bormoqda.
AI (sun’iy intellekt) va chatbotlar ham o‘zbek tilini qo‘llab-quvvatlay
boshladi.
5. Tahdidlar va ularni bartaraf etish yo‘llari
Tahdidlar
Yechimlar
Chet tillar aralashuvi (slang, ruscha-
inglizcha iboralar)
Til madaniyatiga oid darslar, adabiy
kontent targ‘iboti
Ommaviy axborot vositalarida tildan
noto‘g‘ri foydalanish
Til nazorati, jurnalistlar uchun til
seminarlar
Yoshlarning adabiy tilni to‘g‘ri bilmasligi
Kitobxonlik, yozma ishlar, diktantlar,
tanlovlar
6. Ona tilini asrashda har kimning o‘rni bor
Ota-onalar — bola tilining birinchi o‘qituvchisi.
O‘qituvchilar — ilmiy asosda to‘g‘ri nutqni shakllantiradi.
Bloger, jurnalist, san’atkor — til namunasi va ibrati bo‘lishi kerak.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
399
Har bir fuqaro — davlat tiliga hurmat va sadoqat timsoli bo‘lishi zarur.
Xulosa:
Ona tilimizni asrash, to‘g‘ri ishlatish, rivojlantirish — bu nafaqat
tilshunoslarning, balki har bir o‘zbek fuqarosining vijdoniy va qonuniy burchidir.
Til bor joyda millat bor, millat bor joyda esa tarix, g‘urur, o‘zlik va istiqbol bor.
Ona tili — bu shunchaki aloqa vositasi emas, balki millatning yuragi,
ma’naviyatining ustuni, milliy o‘zligining timsolidir. Tilni asrash — bu
madaniyatni, tarixni, or-nomusni, millatni asrash demakdir. Har bir fuqaro o‘z ona
tilini qadrlashi, uni sevishi, uni to‘g‘ri va go‘zal ishlatishga intilishi zarur. Chunki
bugungi tilga bo‘lgan munosabat — ertangi avlod taqdiriga ta’sir qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Karimov I.A.
Yuksak ma’naviyat – yengilmas kuch.
– Toshkent: Ma’naviyat,
2008.
2.
Sh.M. Mirziyoyev, PF-5850-son Farmon, “O‘zbek tilining davlat tili
sifatidagi nufuzi va mavqeini oshirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”, 2020-yil.
3.
G‘afurov Q.,
Til va jamiyat
, O‘zbekiston, 2021.
4.
“Ona tili va adabiyoti” jurnali, 2022–2024-yillar sonlari.
5.
— O‘zbek tiliga oid raqamli resurslar
