MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №
-28
Часть–
3_
Июнь
–
2025
153
O’ZBEKISTON SHAROITIDA VINO ISHLAB CHIQARISHGA MOS
UZUM NAVLARI VA VINO ISHLAB CHIQARUVCHI KORXONALAR
FAOLIYATINING TAHLILI.
TOSh DAU assistenti F.M.Asilova.
TOSh DAU dotsenti N.K.Nosirova
Annotatsiya: Mazkur maqolada O‘zbekiston sharoitida vino ishlab chiqarish
uchun mos bo‘lgan uzum navlari, vino ishlab chiqaruvchi korxonalar soni va
ularning 2024-yildagi ishlab chiqarish hajmi ilmiy tahlil qilinadi. Hududlar kesimida
korxonalar soni va ularning faoliyat yo‘nalishlari ko‘rib chiqilgan, vino ishlab
chiqarish hajmining o‘sish dinamikasi grafik va jadvallar asosida yoritilgan.
Kalit so‘zlar: Uzum navlari, vino ishlab chiqarish, vino zavodlari,
O‘zbekiston agroiqtisodiyoti, 2024 yil statistikasi.
Аннотatsiя: В данной статье проведён научный анализ сортов
винограда, пригодных для виноделия в условиях Узбекистана, а также
количества винодельческих предприятий и объёма их производства на 2024 год.
Рассмотрена деятельность предприятий по регионам, представлены таблицы
и графики роста объёмов производства вина.
Ключевые слова: Сорта винограда, производство вина, винодельческие
предприятия, агроэкономика Узбекистана, статистика 2024 года.
Annotation: This article presents a scientific analysis of grape varieties
suitable for winemaking in Uzbekistan, as well as the number of wineries and their
production volume for the year 2024. The activities of enterprises are reviewed by
region, and the growth dynamics of wine production are illustrated using tables and
graphs.
Keywords: Grape varieties, wine production, winemaking enterprises,
Uzbekistan agro-economy, 2024 statistics.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №
-28
Часть–
3_
Июнь
–
2025
154
O‘zbekiston uzumchilik va vinochilikda boy tarixiy merosga ega davlatlardan
biridir. Arxeologik va tarixiy manbalarga ko‘ra, Markaziy Osiyoda, xususan,
O‘zbekiston hududida uzum yetishtirish va vino tayyorlash qadim zamonlardan beri
mavjud bo‘lgan. Mamlakatning turli agroiqlim zonalari – tog‘oldi, vodiy, cho‘l va
yarim cho‘l mintaqalari – turli xil uzum navlarini yetishtirishga qulay sharoit yaratadi.
Bu esa nafaqat yangi uzum iste’moli, balki uni qayta ishlash orqali vino
mahsulotlarini ishlab chiqarish imkonini ham beradi.
Bugungi kunda O‘zbekistonda vinochilik sohasi nafaqat ichki bozorni
ta’minlash, balki eksport salohiyatini oshirishda ham muhim o‘rin egallamoqda.
Xususan, vino ishlab chiqarish uchun xomashyo bo‘lgan texnik uzum navlarini
tanlash va ulardan samarali foydalanish sanoat rivojida muhim bosqich sanaladi. Vino
ishlab chiqarish jarayoni uzum navining sifatiga, shakar va kislotalilik miqdoriga,
hududning agroklimatik sharoitiga bevosita bog‘liqdir.
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda vino sanoatini rivojlantirish bo‘yicha davlat
dasturlari amalga oshirilmoqda. Texnik uzum plantatsiyalarini ko‘paytirish, yangi
texnologiyalarni joriy etish va mahalliy vino brendlarini xalqaro bozorlarga chiqarish
borasida muhim qadamlar tashlanmoqda.
Ushbu maqolada aynan O‘zbekiston sharoitida vino ishlab chiqarish uchun
mos bo‘lgan uzum navlari, vino ishlab chiqaruvchi korxonalar soni va ularning 2024-
yildagi ishlab chiqarish hajmi ilmiy asosda tahlil qilinadi. Jadval va grafiklar asosida
sohaning bugungi holati va rivojlanish istiqbollari yoritiladi.
Vino mahsulotlarining sifati, ta’mi va kimyoviy tarkibi asosan ishlatiladigan
uzum naviga bog‘liq. Vino tayyorlashda texnik navlar deb ataluvchi maxsus uzum
turlari qo‘llaniladi. Bu navlar tarkibida shakar, organik kislotalar, fenolik birikmalar
va aromatik moddalarning optimal nisbati mavjud bo‘ladi. O‘zbekistonda vino ishlab
chiqarish uchun mahalliy hamda xorijiy kelib chiqishga ega uzum navlaridan keng
foydalaniladi.
Texnik uzum navlari ikki asosiy guruhga bo‘linadi: oq vino uchun va qizil
vino uchun navlar. Oq vinolar asosan engil, mevali va kislotali bo‘lsa, qizil vinolar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №
-28
Часть–
3_
Июнь
–
2025
155
taninli, chuqur rangli va murakkab ta’mga ega bo‘ladi. Bunday farqlar uzum
navlarining fenolik tarkibi, po‘stloq qalinligi va fermentatsiya uslubiga bog‘liqdir.
O‘zbekistonning tog‘oldi hududlari, ayniqsa Parkent, Samarqand, Farg‘ona
va Buxoro viloyatlari, uzum yetishtirish uchun eng qulay agroiqlim sharoitlariga ega.
Bu hududlarda o‘sadigan uzum navlari vinochilik sanoati uchun asosiy xomashyo
manbai hisoblanadi. So‘nggi yillarda mahalliy navlar bilan bir qatorda xorijiy navlar
– xususan,
Rkatsiteli
,
Chardonnay
,
Saperavi
,
Pinot Noir
kabi navlarning
adaptatsiyasi ham muvaffaqiyatli amalga oshirilmoqda. Bu esa O‘zbekiston vino
mahsulotlarining sifati va xilma-xilligini oshirishda muhim omil bo‘lib xizmat qiladi.
Quyidagi jadvalda O‘zbekistonda vino ishlab chiqarishda keng
qo‘llaniladigan texnik uzum navlari, ularning kelib chiqishi, vino turi va
yetishtiriladigan hududlari ko‘rsatilgan:
1-jadval
№
Uzum navi
Kelib
chiqishi
Vino turi
Yetishtiriladigan
hududlar
1
Rkatsiteli
Gruziya
Oq vino
Parkent,
Samarqand
2
Bayan-Shirey
Ozarbayjon
Oq vino
Farg‘ona, Buxoro
3
Saperavi
Gruziya
Qizil vino
Parkent, Toshkent
vil.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №
-28
Часть–
3_
Июнь
–
2025
156
4
Pinot Noir
Fransiya
Qizil vino
Parkent,
Samarqand
5
Chardonnay
Fransiya
Oq vino
Farg‘ona, Jizzax
6
Soyaki
O‘zbekiston
Qizil vino
Navoiy,
Qashqadaryo
O‘zbekistonda vino sanoati mamlakatning qishloq xo‘jaligi va oziq-ovqat
sanoati tarkibida muhim o‘rin egallaydi. Aholining iste’mol madaniyati, ichki va
tashqi bozorlar ehtiyoji, shuningdek, agroiqlim imkoniyatlari vino ishlab chiqarish
hajmi va zavodlar sonining ortishiga sabab bo‘lmoqda. Mamlakatda vino ishlab
chiqarish faoliyati bilan shug‘ullanuvchi korxonalar soni yildan-yilga ko‘payib, ular
zamonaviy texnologiyalar, yangi fermentatsiya usullari, sifat nazorati tizimlari bilan
boyitilmoqda.
Vino ishlab chiqaruvchi korxonalar asosan uzum plantatsiyalari zich
joylashgan hududlarda faoliyat yuritadi. Jumladan,
Toshkent viloyati
(ayniqsa
Parkent tumani),
Samarqand
,
Surxondaryo
,
Buxoro
va
Qashqadaryo
viloyatlari
yetakchi vino ishlab chiqaruvchi hududlar hisoblanadi. Bu hududlarda nafaqat
xomashyo bazasi mustahkam, balki vinochilik an'analari ham chuqur ildiz otgan.
2024-yilgi statistik ma’lumotlarga ko‘ra, O‘zbekistonda vino ishlab
chiqaruvchi yirik va o‘rta korxonalar soni ortgan bo‘lib, ularning yillik ishlab
chiqarish quvvati ham sezilarli darajada kengaygan. Ko‘pgina korxonalar o‘z
mahsulotlarini Rossiya, Qozog‘iston, Xitoy va boshqa Osiyo mamlakatlariga eksport
qilish imkoniyatiga ega. (2-jadval).
Vino ishlab chiqaruvchi korxonalar soni va hududiy joylashuvi
(2-jadval).
Hudud
Korxonalar soni
Mashhur
ishlab
chiqaruvchilar
Toshkent viloyati
18
Château Hamkor, Parkent
Vino
Samarqand
14
SamWine,
Zarkent
Sharoblari
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №
-28
Часть–
3_
Июнь
–
2025
157
Qoraqalpog‘iston
9
NukusSharob, Karakalpak
Wine
Farg‘ona
7
Farg‘ona Vino
Buxoro
6
BukharaWine
Andijon, Navoiy, Jizzax
10
Kichik va o‘rta korxonalar
So‘nggi yillarda O‘zbekistonda vino sanoatining rivojlanishi iqtisodiy
islohotlar, qishloq xo‘jaligidagi mexanizatsiyalashuv va eksportga yo‘naltirilgan
siyosat bilan bevosita bog‘liqdir. Ayniqsa, 2024-yilda vino ishlab chiqarish hajmida
sezilarli o‘sish kuzatildi. Bu o‘sishga bir nechta omillar ta’sir ko‘rsatdi: texnik uzum
navlari
plantatsiyalarining
kengaytirilishi,
zamonaviy
qayta
ishlash
texnologiyalarining joriy etilishi, xususiy investitsiyalarning ko‘payishi va davlat
tomonidan berilgan soliq imtiyozlari shular jumlasidandir.
Vino ishlab chiqarish hajmining ortishi bilan birga mahsulot sifati va
assortimenti ham kengaymoqda. O‘zbek vino mahsulotlari xorijiy ko‘rgazmalarda
e’tirof etilib, ayrim navlar xalqaro mukofotlarga sazovor bo‘lmoqda. Bu esa sohaning
xalqaro bozordagi raqobatbardoshligini oshirmoqda. 2024-yil yakunlariga ko‘ra, vino
ishlab chiqarish hajmi 2023-yilga nisbatan o‘rtacha 8–10% ga oshgan bo‘lib, ba’zi
hududlarda bu ko‘rsatkich 15% gacha yetgan. (1-rasm).
1-rasm. O‘zbekistonda vino ishlab chiqarish hajmi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №
-28
Часть–
3_
Июнь
–
2025
158
O‘zbekiston vinochilik sanoati – milliy iqtisodiyotning istiqbolli va
eksportbop tarmoqlaridan biri hisoblanadi. Iqlim sharoitlarining qulayligi, qadimiy
uzumchilik an’analari va boy genofondga ega bo‘lgan uzum navlari mamlakatda
sifatli vino ishlab chiqarish uchun muhim omil bo‘lib xizmat qilmoqda. Mazkur
maqolada O‘zbekistonda vino ishlab chiqarishga mos bo‘lgan texnik uzum navlari,
ular yetishtirilayotgan hududlar, vino ishlab chiqaruvchi korxonalarning joylashuvi
va 2024-yilgi ishlab chiqarish hajmlari tahlil qilindi.
2024-yilgi rasmiy ma’lumotlarga ko‘ra, vino ishlab chiqaruvchi yirik
korxonalar soni ortib, ularning yillik mahsuldorlik ko‘rsatkichlari sezilarli darajada
oshgan. Ayniqsa, Toshkent viloyati, Samarqand, Qashqadaryo va Farg‘ona hududlari
vino ishlab chiqarishda yetakchi pozitsiyani egallab kelmoqda. Ushbu hududlardagi
korxonalar tomonidan yuqori sifatli uzum navlari asosida tayyorlangan mahsulotlar
ichki bozor bilan bir qatorda, xorijiy bozorlar talabiga ham javob bermoqda.
Shuningdek, vino ishlab chiqarishda texnik uzum navlari, xususan, Rkatsiteli,
Saperavi, Cabernet Sauvignon, Soyaki va boshqa navlar asosiy xomashyo sifatida
ajralib turadi. Bu navlar hosildorligi, shakar miqdori va fenolik tarkibi bo‘yicha vino
ishlab chiqarish uchun optimal bo‘lib, ularning selektsion ustunliklari ishlab chiqarish
samaradorligini oshiradi. O‘zbekiston sharoitida bu navlarni yetishtirish
texnologiyasi takomillashib, sohada ilmiy-amaliy yondashuvlar tatbiq etilmoqda.
Natijalardan kelib chiqib aytish mumkinki, vinochilik tarmog‘ida innovatsion
texnologiyalarni joriy etish, mahalliy uzum navlarini seleksiya qilish va vino
zavodlarining modernizatsiyasi orqali eksport hajmini yanada kengaytirish
imkoniyatlari mavjud. Shu bilan birga, brend yaratish, marketing strategiyalarini
takomillashtirish va xalqaro sifat standartlariga mos ishlab chiqarish tizimini yo‘lga
qo‘yish O‘zbekiston vino sanoatining kelajakdagi raqobatbardoshligini belgilab
beradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №
-28
Часть–
3_
Июнь
–
2025
159
Xulosa o‘rnida y
uqoridagi tahlillar asosida shuni aytish mumkinki,
O‘zbekiston vinochilik sanoati so‘nggi yillarda sezilarli darajada rivojlanib
bormoqda. Respublika hududlarida vino ishlab chiqaruvchi korxonalar sonining
ko‘payishi, ularning zamonaviy texnologiyalar bilan jihozlanishi va ishlab chiqarish
hajmining yildan-yilga ortib borayotgani bu sohaning iqtisodiy salohiyatini
oshirmoqda.
Vino ishlab chiqarishda ishlatilayotgan uzum navlarining sifati, shirinligi,
kislotaliligi va texnologik mosligi asosida tanlab olinishi ushbu mahsulotning yakuniy
sifatiga bevosita ta’sir ko‘rsatadi. Shu bois, texnologik uzum navlarini ilmiy asosda
tanlash, mahalliy seleksiya ishlari samaradorligini oshirish va uzumzorlarni
modernizatsiya qilish vinochilikni yanada rivojlantirishning muhim omillaridan biri
hisoblanadi.
O‘zbekistonda vinochilikni rivojlantirish uchun katta salohiyat mavjud. Bu
yo‘nalishda uzum navlarini to‘g‘ri tanlash, vino ishlab chiqarish hajmini barqaror
oshirish, eksport salohiyatini kengaytirish hamda ilg‘or xalqaro tajribalarni joriy etish
orqali sanoatning raqobatbardoshligini ta’minlash mumkin.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR VA AXBOROT MANBALARI
1.
Mirziyoyev Sh.M.
“O‘zbekiston – 2030” strategiyasi. – T.: “O‘zbekiston”
nashriyoti, 2023.
2.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2021-yil 10-dekabrdagi
PQ–33-sonli
qarori
–
“O‘zbekiston Respublikasida uzumchilik va vinochilik tarmog‘ini jadal
rivojlantirish chora-tadbirlari to‘g‘risida”
.
3.
O‘zbekiston Respublikasi Prezidentining 2019-yil 13-oktabrdagi
PF–5853-
sonli farmoni
–
"Qishloq xo‘jaligi tarmoqlarini davlat tomonidan qo‘llab-quvvatlash
va rivojlantirish strategiyasi to‘g‘risida"
.
4.
O‘zbekiston Respublikasi
Statistika agentligi
– 2024-yil uchun vino ishlab
chiqarish statistik ma’lumotlari: https://stat.uz
5.
O‘zbekiston Respublikasi
Qishloq xo‘jaligi vazirligi
rasmiy sayti –
Uzumchilik va vinochilik sohasi bo‘yicha axborotlar: https://agro.uz
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №
-28
Часть–
3_
Июнь
–
2025
160
6.
“Uzvinsanoat-holding” AJ
– Vinochilik sanoati korxonalari va mahsulot
turlari haqida rasmiy ma’lumot: http://uzvinsanoat.uz
7.
G‘afurov R., Rustamov N.
“O‘zbekistonda uzumchilik va vinochilik
sohasining holati hamda istiqbollari”, //
Agrar iqtisodiyot va innovatsiyalar
ilmiy
jurnali. – 2023, №4. – B. 75–83.
8.
Khakimov B.B.
“Wine production in Uzbekistan: Trends, problems and
development prospects”, //
Central Asian Journal of Agriculture and Sustainability
,
2024, Vol. 2, Issue
9.
Shodmonov A.
“Uzum navlarini texnologik tahlili va vino mahsulotlari sifatiga
ta’siri”, //
Food Technology
ilmiy-texnik jurnali, 2024, №2.
10.
FAO (2023).
Grape and wine sector analysis in Central Asia. – Rome: UN Food
and Agriculture Organization. https://www.fao.org
11.
O‘zbekiston Respublikasi
“Vinochilik to‘g‘risida”gi Qonuni
– 2021-yil 5-
iyuldagi O‘RQ–703-son: https://lex.uz/docs/5543437.
