MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
261
FUTBOL O’YINI VA UNDAGI TEXNIK VA TAKTIK USULLAR
Boymirzayev Dilxush Alisher o’g’li
Qarshi Abu Ali Ibn Sino nomidagi jamoat salomatligi texnikumi
Jismoniy tarbiya o'qituvchisi
Annotatsiya: Ushbu maqolada futbol o'yini va undagi texnik va taktik usullar
muhokama qilinadi. Bu amaliyotlar futbol o'yinining asosiy tarkibiy qismlaridir va
ularni yaxshi bilish hamda qo'llash jamoaning muvaffaqiyatli chiqishini ta'minlaydi.
Har bir jamoa o'z strategiyasiga qarab bu amaliyotlarni rivojlantirishi mumkin.
Futbolda asosiy texnikalar o'yinchilarning o'yin davomida muvaffaqiyatli harakat
qilishlari uchun zarur bo'lgan ko'nikmalardir.
Kalit so’zlar: futbol, texnik usul, taktik usul, amaliyot, himoya qilish, hujum
taktikasi, qayta hujum.
Futbol o'yinida asosiy texnik va taktik amaliyotlar quyidagilardan iborat:
Texnik Amaliyotlar:
To'p bilan ishlash:
- Dribling: To'pni nazorat qilib, raqibdan o'zini himoya qilish.
- Pas berish: To'pni boshqa o'yinchiga aniq va to'g'ri yo'nalishda yuborish.
- To'pni qabul qilish: To'p kelganda uni to'g'ri usulda tutish (yugurish, oyoq
bilan yoki boshqa joylari bilan).
- Zarbalar: To'pga kuchli zarba berish (masalan, gol urish yoki uzoq
masofadan zarba).
Himoya texnikalari:
- Kirishlar: Raqib to'pini olish uchun himoya usullarini qo'llash.
- Bloklash: Raqib zarbalarini yoki paslarini oldini olish.
O'zaro aloqalar:
- O'yinchilar o'rtasida to'g'ri koordinatsiya va kommunikatsiya.
Taktik Amaliyotlar:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
262
1. Pozitsion o'yin:
- O'yinchilar o'z pozitsiyalarini saqlab qolishi va hujumda yoki himoyada
joylashishi.
2. Hujum taktikalari:
- Vazifalash: O'yinchilarning bir-birlariga yordam berishi, masalan, qanot
hujumlari orqali.
- Qayta hujumlar: Raqibning xatolaridan foydalanib tezkor hujum
uyushtirish.
3. Himoya taktikalari:
- Zonal himoya: Har bir o'yinchi belgilangan zonani himoya qiladi.
- Shaxsiy himoya: Har bir himoyachi raqibini shaxsiy ravishda nazorat
qiladi.
4. O'yin ritmi va taktikasi:
- O'yinda tezlikni oshirish yoki pas berishni kamaytirish kabi strategiyalarni
qo'llash.
5. Standart vaziyatlar:
- Burchak zarbalari, penalti va boshqa standart vaziyatlarda qanday harakat
qilishni rejalashtirish.
Bu amaliyotlar futbol o'yinining asosiy tarkibiy qismlaridir va ularni yaxshi
bilish hamda qo'llash jamoaning muvaffaqiyatli chiqishini ta'minlaydi. Har bir jamoa
o'z strategiyasiga qarab bu amaliyotlarni rivojlantirishi mumkin.
Futbolda asosiy texnikalar o'yinchilarning o'yin davomida muvaffaqiyatli
harakat qilishlari uchun zarur bo'lgan ko'nikmalardir. Quyida futbolning asosiy
texnikalari keltirilgan:
1. To'pni boshqarish (Dribbling): To'pni nazorat qilish va raqibdan qochish
uchun o'yinchi tomonidan amalga oshiriladi. Bu texnika to'pni oyoq bilan turli
yo'nalishlarda harakatlantirishni o'z ichiga oladi.
2. To'pni urish (Passing): To'pni boshqa o'yinchiga uzatish. Bu ko'nikma
aniqlik va kuch bilan bog'liq bo'lib, to'pni qabul qiluvchi o'yinchining pozitsiyasiga
mos ravishda amalga oshirilishi kerak.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
263
3. Olingan to'pni qabul qilish (Receiving): O'yinchi to'p kelganda uni nazorat
qilish va boshqarishga tayyor bo'lishi kerak. Bu yerda oyoq, ko'krak yoki boshqa
tananing qismlaridan foydalaniladi.
4. To'p urish (Shooting): O'yinchi to'pni darvozaga yo'naltirish maqsadida
kuch bilan zarba beradi. Bu texnika turli xil holatlardagi zarbalarni, masalan, yaqin
masofadan yoki uzoqdan zarba berishni o'z ichiga oladi.
5. Himoya qilish (Defending): Raqibning harakatlarini nazorat qilish va
ularning hujumini to'sishga qaratilgan harakatlar majmuasi. Bunga raqibga
yaqinlashish, ularni bosim ostida ushlab turish va to'pni tortib olish kiradi.
6. Tezlik va joylashuv (Positioning and Movement): O'yinchi maydonda
qanday joylashishi va harakat qilishi kerakligini bilishi muhimdir, bu esa jamoaviy
taktika bilan bog'liqdir.
7. Burchakdan zarba berish (Set Pieces): Burchak zarbalari yoki penalti kabi
vaziyatlar uchun maxsus tayyorgarlik va bajarilish uslublari.
8. O'rta passlar (Through Balls): Raqib himoyasidan o'tib ketadigan passlar
berish orqali jamoada hujum tashkil etishga yordam beruvchi texnika.
Bu texnikalar futbol o'yinining asosi bo'lib, har bir futbolchi ulardan samarali
foydalanishni o'rganishi muhimdir. Har bir texnika muntazam mashg'ulotlar orqali
takomillashtirilishi mumkin.
Futboldagi taktik usullar jamoaning o'yin uslubi, strategiyasi va raqibga qarshi
qo'llaniladigan yondashuvlarni belgilaydi. Asosiy taktik usullar quyidagilarni o'z
ichiga oladi:
1. Formatsiya: Jamoaning maydondagi joylashuvini belgilaydigan tuzilma.
Masalan, 4-4-2, 4-3-3 yoki 3-5-2 kabi formatlar keng tarqalgan.
2. Pressing: Raqib to'pni egallaganida tezkor bosim o'tkazish usuli. Bu raqibni
xatoga majbur qilishga va to'pni qaytarishga yordam beradi.
3. Kontrpressing: Agar jamoa raqibdan to'pni yo'qotganidan so'ng darhol
bosim o'tkazsa, bu taktikani kontrpressing deyishadi. Bu raqibning tezkor o'tishiga
yo'l qo'ymaslik uchun mo'ljallangan.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–4_Июнь –2025
264
4. Oborot: O'yinchilar bir-birining pozitsiyasini almashtirib turishi orqali
raqib himoyasini chalg'itish va ochko olish imkoniyatlarini yaratish.
5. Himoya tizimi: Jamoaning himoya qilish strategiyasi, masalan, ikki
qatlamli himoya (yoki "parked bus") yoki faqat bir qatlamda himoya qilish.
6. O'tkazmalar va kesmalar: O'yinchilarning maydonda o'zaro to'g'ri va aniq
o'tkazmalari yoki yonboshga kesmalar orqali raqib himoyasini yorib o'tish.
7. To'pni nazorat qilish: O'yin davomida to'pni saqlash va nazorat qilish orqali
raqibning hujumlariga yo'l qo'ymaslik.
8. Set-peshalar: Burchak zarbalari, erkin zarbalar va boshqa to'g'ridan-to'g'ri
vaziyatlarda gol urishga tayyorlanish.
9. O'zgaruvchan taktikalar: O'yin davomida jamoaning taktikasi o'zgarishi
mumkin; masalan, hujumdan himoyaga o'tish yoki aksincha.
Yuqoridagi taktik usullar futbol o'yinida muvaffaqiyat qozonishda muhim rol
o'ynaydi va murabbiylar tomonidan jamoaning kuchli tomonlari hamda raqibning zaif
tomonlariga qarab tanlanadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1. "JISMONIY TARBIYA VA SPORT PSIXOLOGIYASI" - BU KITOBDA SPORT
FAOLIYATINING PSIXOLOGIK JIHATLARI, MOTIVATSIYA VA JISMONIY
FAOLLIKNING RUHIY HOLATGA TA'SIRI MUHOKAMA QILINADI.
2. "OLIY O'QUV YURTLARI UCHUN JISMONIY TARBIYA" - JISMONIY
TARBIYAGA OID NAZARIY VA AMALIY MA'LUMOTLARNI O'Z ICHIGA
OLGAN DARSLIK.
3. "SPORT TIBBIYOTI" - SPORT JAROHATLARI, ULARNING OLDINI OLISH
VA DAVOLASH USULLARI HAQIDA MA'LUMOTLAR BERADIGAN
MANBA.
4. "JISMONIY TARBIYA METODIKASI" - JISMONIY TARBIYANI TASHKIL
ETISH VA O'TKAZISH METODLARINI YORITUVCHI KITOB.
