MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
249
BOLALARNI LABORATOR-INSTRUMENTAL TEKSHIRUVLAR
UCHUN TAYYORGARLIK KO‘RISH
Muallif: Umarova Nazokat Rustamjon qizi
Rishton Abu Ali ibn sino nomidagi Jamoat Salomatligi
texnikumi o’qtuvchisi
Annotatsiya: Bolalarda turli kasalliklarni aniqlash va ularning kechishini
baholashda laborator va instrumental tekshiruvlar muhim diagnostik ahamiyat kasb
etadi. Tekshiruvlarning aniqligi, ishonchliligi ko‘p jihatdan bolaning va ota-onaning
tayyorgarlik darajasiga bog‘liq bo‘ladi.
Kalit so‘zlar: qon, labarator tekshiruv , oqsil, leykotsitlar, parhez
Kirish
Bolalarda turli kasalliklarni aniqlash va ularning kechishini baholashda
laborator va instrumental tekshiruvlar muhim diagnostik ahamiyat kasb etadi.
Tekshiruvlarning aniqligi, ishonchliligi ko‘p jihatdan bolaning va ota-onaning
tayyorgarlik darajasiga bog‘liq bo‘ladi. Afsuski, amaliyotda bolani to‘g‘ri
tayyorlamasdan o‘tkazilgan tahlillar natijalari noto‘g‘ri yoki noto‘liq axborot berishi
mumkin. Shu sababli, bu maqolada laborator va instrumental tekshiruvlar oldidan
bolani tayyorlashning nazariy va amaliy asoslari tahlil qilinadi.
Asosiy qism
1. Tayyorgarlikning umumiy tamoyillari
Tibbiy tekshiruvlar natijasining aniqligi bolaning yoshi, holati, ruhiy-
emotsional kayfiyati hamda tana fiziologik holatiga bog‘liq. Shuning uchun quyidagi
umumiy tayyorgarlik tamoyillariga amal qilish zarur:
Bola tekshiruv oldidan yetarlicha uxlagan bo‘lishi kerak.
Tekshiruv kuni yangi dori vositalari (shifokor ruxsatisiz) qabul qilinmasligi
lozim.
Ota-onalarga tekshiruv turi, davomiyligi va uning mohiyati haqida oldindan
tushuntirish berilishi lozim.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
250
2. Laborator tekshiruvlar uchun tayyorgarlik
Laborator tahlillar (qon, siydik, najas, so‘lak va boshqalar) uchun quyidagi
qoidalar muhim:
A) Qon tahlili:
Qon tahlili (umumiy yoki biokimyoviy) ertalab, och qoringa olinadi.
Tekshiruvdan 1–2 kun oldin yog‘li, qovurilgan, allergen oziq-ovqat
mahsulotlari berilmasligi kerak.
Bolaga ruhiy tinchlik yaratish muhim, chunki stress gormonal
ko‘rsatkichlarga ta’sir qilishi mumkin.
B) Siydik tahlili:
Ertalabki birinchi siydik steril idishga yig‘iladi.
Bolaga kechasi ortiqcha suyuqlik berilmasligi lozim.
Idish oldindan dezinfeksiya qilingan bo‘lishi shart.
C) Najas tahlili (koprogramma, parazitlar, yashirin qon va b.):
Antibiotik, probiotiklar qabulidan kamida 3 kun o‘tgan bo‘lishi lozim.
Najas toza idishga, axlat yoki siydik aralashmasidan holi holda olinadi.
Ayrim testlar uchun maxsus parhez talab qilinadi (masalan, yashirin qon
uchun).
3. Instrumental tekshiruvlar uchun tayyorgarlik
A) Ultratovush (UZI) tekshiruvi:
Qorin bo‘shlig‘i UZI: 6–8 soat ochlikda bo‘lishi kerak.
Ichaklarda gaz bo‘lmasligi uchun tekshiruvdan 2–3 kun oldin fermentatsiyani
kamaytiruvchi parhezga o‘tiladi.
Kichik yoshdagi bolalarga tinchlantirish yoki chalg‘ituvchi vositalar
(o‘yinchoq, ertak) tayyorlanadi.
B) Rentgen tekshiruvi:
Agar kontrast modda kiritilishi kerak bo‘lsa, shifokor ko‘rsatmasiga qat’iy
amal qilinadi.
Ko‘pincha och qoringa bajariladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
251
Ota-onaga nurlanish haqida ma’lumot beriladi va bolaning harakatsiz holatda
bo‘lishi ta’minlanadi.
C) EKG (elektrokardiografiya):
Bola tinch holatda, to‘yimli, ammo yengil nonushtadan keyin olib boriladi.
Qo‘rquvni kamaytirish uchun ota-ona ishtirok etishi maqsadga muvofiq.
D) Endoskopik tekshiruvlar (FGDS, kolonoskopiya):
Maxsus parhez (2–3 kun), tozalovchi vositalar va och qoringa bo‘lish talab
qilinadi.
Og‘riqsizlantirish yoki sedatsiya kerak bo‘lishi mumkin.
Xulosa
Bolalarda laborator va instrumental tekshiruvlarga to‘g‘ri tayyorgarlik ko‘rish
— aniq diagnostika qo‘yishning muhim bosqichidir. Bu jarayon tibbiyot xodimlari,
ota-onalar va bolaning o‘zaro hamkorligida olib borilishi zarur. Har bir tekshiruv turi
uchun maxsus tayyorgarlik qoidalariga amal qilish nafaqat tahlillar aniqligini
oshiradi, balki bolada stress va qo‘rquvni kamaytiradi. Tibbiy amaliyotda bu jihatlar
ko‘proq e’tiborga olinishi zarur.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
O‘zbekiston Respublikasi Sog‘liqni saqlash vazirligi. "Laborator tashxis
qo‘yish bo‘yicha amaliy qo‘llanma", Toshkent, 2022.
2.
Karimova N.S. "Bolalarda diagnostika asoslari", Toshkent, 2021.
3.
World Health Organization. “Paediatric Diagnostic Guidelines”, Geneva, 2020.
4.
Islomova D.I. "Pediatriyada instrumental tekshiruvlar", Andijon, 2023.
5.
AAP (American Academy of Pediatrics). "Preparation for Diagnostic
Procedures in Children", 2019.
