MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
206
YURAK ISHEMIK KASALLIKLARI
Xamidova Muqaddamxon Soibjonovna
Asaka Abu Ali ibn Sino nomidagi jamoat salomatligi texnikumi òqituvchisi
Annotatsiya: Mazkur maqolada yurak ishemik kasalliklarining etiologiyasi,
patogenezi, klinik belgilari, diagnostika usullari va davolash yo‘llari haqida ilmiy-
nazariy tahlil berilgan. Ishemik yurak xastaligi jahon bo‘yicha o‘limga olib keluvchi
yetakchi sabablardan biri bo‘lib, uni erta aniqlash va oldini olish chora-tadbirlari
sog‘liqni saqlash sohasining dolzarb vazifasidir. Maqolada mavjud ilmiy
adabiyotlar, statistik ma'lumotlar va klinik tajribalar asosida kasallikning tarqalishi,
xavf omillari va profilaktika choralari tahlil qilinadi.
Kalit so‘zlar: Ishemik yurak kasalligi, ateroskleroz, miokard infarkti,
stenokardiya, kardiologik diagnostika, xavf omillari, profilaktika, reabilitatsiya.
Yurak ishemik kasalliklari (YIK) yurak mushagi qon bilan yetarli darajada
ta’minlanmaganida yuzaga keladigan patologik holatdir. Ushbu kasallik yurak
arteriyalarining aterosklerotik torayishi yoki to‘silib qolishi natijasida rivojlanadi.
YIK ko‘plab shakllarda namoyon bo‘ladi: stabil va nostabil stenokardiya, miokard
infarkti, yurak yetishmovchiligi va hatto to‘satdan yurak o‘limi. Global miqyosda
yurak-qon tomir kasalliklari orasida eng ko‘p o‘limga sabab bo‘luvchi kasalliklardan
biri hisoblanadi. Shuning uchun ushbu kasallikni o‘rganish, uni erta aniqlash, xavf
omillarini kamaytirish va samarali davolash choralari jiddiy ilmiy va amaliy ahamiyat
kasb etadi.
Yurak ishemik kasalligi (YIK) yurak mushaklarining (miokard) qon bilan
ta'minlanishi yetishmasligi natijasida kelib chiqadigan kasalliklar guruhi. U ko'pincha
koronar arteriyalarning ateroskleroz tufayli torayishi yoki tiqilib qolishi sababli
yuzaga keladi. Quyida YIK haqida qisqacha ma'lumot:
Asosiy sabablari:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
207
Ateroskleroz: Koronar arteriyalarda xolesterin va boshqa moddalar
to‘planishi natijasida qon oqimi kamayadi.
Tromboz: Arteriyada qon ivishi hosil bo‘lishi.
Spazm: Koronar arteriyalarning vaqtincha qisqarishi.
Boshqa omillar: Gipertoniya, qandli diabet, chekish, semizlik, kamharakatlik
va genetik omillar.
Turlari:
Stenokardiya: Yurakning qon bilan ta'minlanishi vaqtincha kamayishi
natijasida ko‘krakdagi og‘riq (odatda jismoniy zo‘riqish yoki stress paytida).
Miokard infarkti: Yurak mushagining bir qismi qon yetishmasligi tufayli
nobud bo‘lishi (o‘tkir holat).
Surunkali ishemik kasallik: Yurakning doimiy ravishda yetarlicha qon
ololmasligi.
Belgilari:
- Ko‘krak qafasidagi og‘riq yoki noqulaylik (bosim, siqilish hissi).
- Nafas qisilishi.
- Charchoq, zaiflik.
- Qo‘l, bo‘yin, jag‘ yoki orqa qismga tarqaladigan og‘riq.
- Ba’zida terlash, ko‘ngil aynishi yoki bosh aylanishi.
Diagnostika:
- EKG (elektrokardiogramma): Yurak faoliyatini tekshirish.
- Echokardiografiya: Yurak mushaklari va klapanlar holatini ko‘rish.
- Koronar angiografiya: Arteriyalarning holatini aniqlash.
- Stress-test: Jismoniy yuklama ostida yurak faoliyatini baholash.
- Qon tahlillari (masalan, troponin darajasini tekshirish).
Davolash:
Dori-darmonlar:
- Nitratlar (masalan, nitrogitserin) — qon tomirlarini kengaytirish uchun.
- Beta-blokerlar — yurak urishini sekinlashtirish uchun.
- Statinlar — xolesterin darajasini pasaytirish uchun.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
208
- Antitrombotsitar dorilar (aspirin, klopidogrel) — qon ivishini oldini olish
uchun.
Jarrohlik usullari:
- Stent qo‘yish: Toraygan arteriyani kengaytirish.
- Shuntlash: Qon oqimi uchun yangi yo‘l yaratish.
Hayot tarzini o‘zgartirish:
- Sog‘lom ovqatlanish (kam yog‘li, ko‘proq sabzavot va meva).
- Jismoniy faollik.
- Chekishni tashlash.
- Stressni boshqarish.
Oldini olish:
- Qon bosimi va qand darajasini nazorat qilish.
- Doimiy jismoniy faollik bilan shug‘ullanish.
- Sog‘lom vaznni saqlash.
- Chekish va spirtli ichimliklardan voz kechish.
Agar sizda YIK belgilari sezilsa, darhol shifokorga murojaat qilish muhim,
chunki o‘z vaqtida aniqlanmagan yoki davolanmagan holatlar jiddiy asoratlarga olib
kelishi mumkin.
Olingan natijalar boshqa xalqaro tadqiqotlar bilan muvofiqlikda. Jumladan,
Amerika Kardiologiya Assotsiatsiyasi tomonidan e’lon qilingan protokollarda ham
asosiy davolash choralariga ahamiyat qaratilgan. Ammo bizning mintaqamizda aholi
orasida kasallikdan xabardorlik past bo‘lib, bu kasallikni erta aniqlashga to‘sqinlik
qiladi. Shuningdek, turmush tarzidagi yomon odatlar, oziq-ovqat ratsionining
beqarorligi va stress darajasining yuqoriligi YIKni kuchaytiruvchi omillardandir.
Mahalliy sog‘liqni saqlash tizimi profilaktik choralarga ko‘proq e’tibor qaratishi
zarur.
Xulosa
Yurak ishemik kasalliklari jiddiy tibbiy, ijtimoiy va iqtisodiy muammolardan
biridir. Uning oldini olish uchun keng qamrovli profilaktika ishlari, aholi orasida
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
209
sog‘lom turmush tarzini targ‘ib qilish, xavf omillarini nazorat qilish va zamonaviy
diagnostika vositalaridan foydalanish zarur. Quyidagi takliflar ilgari suriladi:
Aholi orasida sog‘liqni saqlash bo‘yicha ma’rifiy tadbirlarni ko‘paytirish.
Tibbiy muassasalarda zamonaviy diagnostika vositalarini keng joriy etish.
Sog‘lom ovqatlanish, jismoniy faollik va stressni kamaytirishga qaratilgan
dasturlarni yo‘lga qo‘yish.
Xavf guruhidagi shaxslarni erta skrining va monitoring qilish tizimini
takomillashtirish.
ADABIYOTLAR.
1. Галяутдинов Г.С. Особенности системы гемостаза у больных СРК //
Казанскиймедицинскийжурнал. - 2012. - Т. 93, № 1. - С.3 - 6.
2. Герасимов А.А. Применение ацетилсалициловой кислоты при
атеротромбозах // Врачскоройпомощи. -2013. -№ 6. -С. 26-38.
3. Кузнесов М.Р. Сравнительная оценка антиагрегантной эффективности
ацетилсалициловойкислоты
и
клопидогреля
при
периферическом
атеросклерозе // Ангиология исосудистаяксирургия.-2014.- Т. 20. № 1.С. 8-14.
4. Ольховский И.А., Столяр М.А. О критериях аспиринорезистентности при
импедансометрииагрегации тромбоцитов // Кардиология и ревматология. -
2013. -№1. - С. 12-14.
5. Рекомендации по лечению стабильной ишемической болезни сердца.
ESC2013. // Российскийкардиологический журнал. - 2014. - 7 (111). - С. 7-79.
6. European Guidelines on cardiovascular disease prevention in clinical practice
(version2012)//European Heart Journal. - 2012. -Vol. 33. - R.1635-1701
7. Селиверстова Д.В., Евсина О.В. Ацетилсалициловая кислота в первичной
профилактикесердечно-сосудистых заболеваний // Сердце: журнал для
практикующих врачей. - 2014. -Т.13, № 5 (79). - С. 298-302
