MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
172
KURASH BO'YICHA IMKONIYATI CHEKLANGAN MURABBIYLARNI
TAYYORLASHNING O'ZIGA XOS XUSUSIYATLARI
Turdiyev To’xtaboy Mamatmurod o’g’li
Termiz davlat pedagogika instituti
Jismoniy tarbiya va sport
Annotatsiya : Ushbu tezis kurash bo'yicha imkoniyati cheklangan yoshlar
bilan ishlash uchun murabbiylarni tayyorlash jarayonining o'ziga xos jihatlarini
o'rganadi. Imkoniyati cheklangan sportchilarning turli xil ehtiyojlari va
xususiyatlarini hisobga olgan holda murabbiylarga zarur bo'lgan bilim, ko'nikma va
yondashuvlar tahlil qilinadi. Murabbiylarni tayyorlash dasturlariga kiritilishi zarur
bo'lgan asosiy kompetensiyalar, jumladan, moslashtirilgan mashg'ulot metodikalari,
xavfsizlikni ta'minlash, inklyuziv kommunikatsiya va psixologik qo'llab-quvvatlash
masalalari ko'rib chiqiladi. Shuningdek, zamonaviy axborot-kommunikatsiya
texnologiyalaridan murabbiylarni o'qitish va ularning kasbiy rivojlanishini qo'llab-
quvvatlashda foydalanish imkoniyatlari muhokama qilinadi.
Kalit so'zlar: imkoniyati cheklangan murabbiylar, kurash, tayyorlash, o'ziga
xos xususiyatlar, moslashtirilgan metodikalar, inklyuziya, xavfsizlik, psixologik
qo'llab-quvvatlash, AKT.
Kirish
Imkoniyati cheklangan yoshlarning sportga bo'lgan qiziqishi ortib borayotgan
bir davrda, ularga malakali va maxsus tayyorgarlikka ega bo'lgan murabbiylarning
zarurati ham oshmoqda. Imkoniyati cheklangan sportchilar bilan ishlash standart
murabbiylik yondashuvlaridan farq qiladi va murabbiyning chuqur bilim, maxsus
ko'nikma va empatik munosabatda bo'lishini talab etadi. Ushbu tezis kurash bo'yicha
imkoniyati cheklangan murabbiylarni tayyorlash jarayonining o'ziga xos
xususiyatlarini aniqlashga qaratilgan.
Asosiy qism
1. Murabbiylarga zarur bo'lgan asosiy kompetensiyalar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
173
Kurash bo'yicha imkoniyati cheklangan murabbiylar quyidagi asosiy
kompetensiyalarga ega bo'lishlari zarur:
Imkoniyati cheklanganlik bo'yicha bilimlar:
Turli xil imkoniyat
cheklovlarining
turlari,
ularning
jismoniy
va
psixologik
ta'siri,
tibbiy
kontrendikatsiyalar va xavfsizlik choralari bo'yicha chuqur bilimga ega bo'lish.
Moslashtirilgan mashg'ulot metodikalari:
Turli xil imkoniyatlarga
moslashtirilgan mashqlar, texnikalar va taktikalarni ishlab chiqish va qo'llash
ko'nikmalari. Standart mashqlarni modifikatsiya qilish, yordamchi vositalardan
foydalanish va individual dasturlar tuzish qobiliyati.
Inklyuziv kommunikatsiya ko'nikmalari:
Turli xil kommunikatsiya
usullarini (verbal, vizual, taktil) qo'llash, sportchilar bilan samarali muloqot o'rnatish
va ularning ehtiyojlarini tushunish qobiliyati.
Psixologik
qo'llab-quvvatlash
ko'nikmalari:
Sportchilarni
motivatsiya qilish, o'ziga bo'lgan ishonchini oshirish, stressni boshqarish va ijobiy
psixologik muhit yaratish qobiliyati.
Xavfsizlikni
ta'minlash
ko'nikmalari:
Mashg'ulotlar
davomida
xavfsizlik qoidalariga rioya qilish, jarohatlanishning oldini olish bo'yicha choralar
ko'rish va birinchi yordam ko'rsatish ko'nikmalari.
Axborot-kommunikatsiya
texnologiyalaridan
foydalanish
ko'nikmalari:
Mashg'ulotlarni rejalashtirish, o'qitish materiallarini yaratish,
sportchilarning rivojlanishini kuzatish va kommunikatsiya uchun AKTdan samarali
foydalanish qobiliyati.
2. Murabbiylarni tayyorlash dasturlarining o'ziga xos xususiyatlari
Kurash bo'yicha imkoniyati cheklangan murabbiylarni tayyorlash dasturlari
quyidagi o'ziga xos xususiyatlarga ega bo'lishi zarur:
Maxsus o'quv modullari:
Imkoniyati cheklanganlikning turli xil turlari,
moslashtirilgan jismoniy tarbiya va sport, inklyuziv ta'lim, sport psixologiyasi va
xavfsizlikni ta'minlash bo'yicha maxsus o'quv modullarini o'z ichiga olishi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–2_Июнь –2025
174
Amaliy mashg'ulotlar va tajriba almashinuvi:
Imkoniyati cheklangan
sportchilar bilan bevosita ishlash, tajribali murabbiylar bilan stajirovka o'tash va
o'zaro tajriba almashish imkoniyatlarini yaratish.
Simulyatsiya va rol o'yinlari:
Turli xil vaziyatlarni modellashtirish va
murabbiylarning ularga adekvat javob berish ko'nikmalarini rivojlantirish.
AKTdan foydalanish bo'yicha treninglar:
Murabbiylarni maxsus
dasturiy ta'minot, mobil ilovalar va boshqa AKT vositalaridan samarali foydalanishga
o'rgatish.
Hamkorlik va tarmoqlash:
Tibbiy xodimlar, psixologlar, pedagoglar
va imkoniyati cheklangan sport tashkilotlari bilan hamkorlikni o'rnatish.
3. AKTning murabbiylarni tayyorlash va qo'llab-quvvatlashdagi roli
AKT kurash bo'yicha imkoniyati cheklangan murabbiylarni tayyorlash va
ularning kasbiy rivojlanishini qo'llab-quvvatlashda muhim rol o'ynashi mumkin:
Masofaviy o'qitish platformalari:
Murabbiylarga istalgan vaqtda va
joyda o'z bilimlarini oshirish imkoniyatini beradi.
Onlayn resurslar va kutubxonalar:
Maxsus o'quv materiallari, video-
darslar, vebinarlar va boshqa resurslarga qulay kirishni ta'minlaydi.
Virtual hamjamiyatlar va forumlar:
Murabbiylarning o'zaro tajriba
almashishi, savollar berishi va maslahat olishi uchun platformalar yaratadi.
Baholash va monitoring vositalari:
Murabbiylarning bilim va
ko'nikmalarini baholash va ularning kasbiy rivojlanishini kuzatish imkonini beradi.
Xulosa
Kurash bo'yicha imkoniyati cheklangan murabbiylarni tayyorlash o'ziga xos
bilim, ko'nikma va yondashuvlarni talab qiladigan muhim jarayondir. Maxsus o'quv
dasturlarini ishlab chiqish, amaliy mashg'ulotlar o'tkazish va AKTdan samarali
foydalanish orqali malakali va kompetent murabbiylar tayyorlash mumkin. Bu esa,
o'z navbatida, imkoniyati cheklangan yoshlarning kurash bilan muvaffaqiyatli
shug'ullanishi va jamiyatga integratsiyalashuviga xizmat qiladi.
