MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
254
KOMPYUTER ARXITEKTURASI FANINI O’QITISH
METODIKASINI TAKOMILLASHTIRISHDA MOBIL ILOVALARNI
QO’LLASH
Muxammadiyeva Nargiza Boxodir qizi
Osiyo texnologiyalari universiteti magistranti
Kirish
Kompyuter arxitekturasi fanini o‘qitish zamonaviy ta’lim tizimida muhim
o‘rin tutadi, chunki bu fan kompyuter tizimlarining tuzilishi, ishlash prinsiplari va
apparat dasturiy ta’minot o‘zaro ta’sirini tushunishga yordam beradi. So‘nggi yillarda
mobil texnologiyalarning jadal rivojlanishi ta’lim jarayonlariga yangi imkoniyatlar
keltirdi. Mobil ilovalar ta’limda interaktivlik, moslashuvchanlik va qulaylikni
ta’minlaydi, bu esa talabalarning o‘quv materialini o‘zlashtirish darajasini oshirishga
xizmat qiladi. Ushbu maqola kompyuter arxitekturasi fanini o‘qitishda mobil
ilovalarni qo‘llashning afzalliklari, ulardan foydalanish metodikasi va amaliy
misollarini o‘rganishga bag‘ishlanadi.
Kirish
Ilmiy tadqiqot olib borish jarayonida mobil ilovalarni ta’lim jarayoniga
integratsiya qilish orqali kompyuter arxitekturasi fanini o‘qitish sifatini oshirish
yo‘llarini aniqlash va taklif qilishdir. Tadqiqotda mobil ilovalarning ta’limdagi o‘rni,
ularning afzalliklari va qo‘llanilishi bo‘yicha amaliy tavsiyalar beriladi.
Mobil ilovalarning ta’limda qo‘llanilishi so‘nggi o‘n yillikda ko‘plab
tadqiqotlarning mavzusi bo‘lib kelmoqda. o‘z ishida mobil ilovalarning talabalarning
o‘quv motivatsiyasiga ijobiy ta’sirini ta’kidlaydi. ta’limda mobil texnologiyalardan
foydalanish o‘quv jarayonini moslashuvchan va interaktiv qilishini ko‘rsatadi.
Kompyuter arxitekturasi kabi murakkab fanlarni o‘qitishda mobil ilovalar
vizualizatsiya va simulyatsiya imkoniyatlari orqali o‘quv materialini
soddalashtirishga yordam beradi .
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
255
O‘zbekistonda ta’limda mobil ilovalarni qo‘llash bo‘yicha tadqiqotlar
cheklangan bo‘lsa-da, so‘nggi yillarda bu sohada qiziqish ortib bormoqda. Masalan,
o‘zbek ta’lim muassasalarida mobil ilovalarni qo‘llash bo‘yicha dastlabki tajribalarni
tahlil qilgan. Biroq, kompyuter arxitekturasi faniga xos mobil ilovalarni qo‘llash
bo‘yicha maxsus tadqiqotlar hali yetarli emas, bu esa ushbu maqolaning dolzarbligini
oshiradi.
Metodologiya
Ushbu tadqiqotda sifatli va miqdoriy tadqiqot usullari qo‘llaniladi. Sifatli usul
sifatida adabiyotlar tahlili va mutaxassislar bilan suhbatlar o‘tkazildi. Miqdoriy usul
sifatida esa talabalar o‘rtasida so‘rovnoma o‘tkazildi, unda mobil ilovalardan
foydalanishning samaradorligi baholandi. Tadqiqotda 50 nafar talaba ishtirok etdi,
ular kompyuter arxitekturasi fanini o‘rganishda mobil ilovadan foydalanishdi.
So‘rovnoma natijalari statistik usullar yordamida tahlil qilindi.
Tadqiqotning amaliy qismida ikkita mobil ilova sinovdan o‘tkazildi:
“Computer Architecture Simulator” va “CPU Sim”. Ushbu ilovalar talabalarga
kompyuter arxitekturasining asosiy tushunchalarini, masalan, protsessorlarning
ishlash prinsipi va xotira tizimlarini o‘rganishda yordam berdi.
Mobil ilovalarning afzalliklari
Mobil ilovalarning ta’limda qo‘llanilishi bir qator afzalliklarga ega:
Masalan, “Computer Architecture Simulator” ilovasi orqali talabalar
protsessorning ishlash jarayonini bosqichma-bosqich ko‘rishlari va har bir
buyruqning qanday bajarilishini tushunishlari mumkin. Bu an’anaviy darslardan ko‘ra
samaraliroq hisoblanadi.
Amaliy misollar
Tadqiqot doirasida “CPU Sim” ilovasi yordamida talabalarga protsessor
registrlari va buyruqlar to‘plamini o‘rgatish sinovdan o‘tkazildi. Ilova yordamida
talabalar quyidagi vazifalarni bajardilar:
1.
Protsessor registrlarining vazifasini aniqlash.
1.
Oddiy buyruqlar to‘plamini tahlil qilish.
2.
Xotira ierarxiyasini simulyatsiya qilish.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
256
So‘rovnoma natijalariga ko‘ra, talabalarning 85% dan ortig‘i mobil ilovalar
yordamida o‘quv materialini yaxshiroq tushunganliklarini ta’kidladilar. Bundan
tashqari, 78% talabalar ilovalar qulay va foydalanuvchilarga qulay ekanligini qayd
etdilar.
Muhokama
Mobil ilovalarni kompyuter arxitekturasi fanini o‘qitishda qo‘llashning
afzalliklari aniq bo‘lsa-da, ba’zi muammolar ham mavjud. Masalan, ba’zi talabalar
mobil qurilmalarga ega bo‘lmasligi yoki ilovalarni o‘rnatishda texnik muammolarga
duch kelishi mumkin. Bundan tashqari, ilovalarning o‘zbek tilida lokalizatsiya
qilinmaganligi o‘quv jarayonida qiyinchiliklar tug‘dirishi mumkin.
Ushbu muammolarni hal qilish uchun quyidagi tavsiyalar beriladi:
O‘zbek tilida lokalizatsiya qilingan ilovalarni ishlab chiqish.
Ta’lim muassasalarida mobil qurilmalar bilan ta’minlashni ko‘paytirish.
O‘qituvchilar uchun mobil ilovalarni o‘qitish jarayoniga integratsiya
qilish bo‘yicha treninglar tashkil qilish.
Xulosa
Mobil ilovalarni kompyuter arxitekturasi fanini o‘qitishda qo‘llash ta’lim
jarayonini samaraliroq va qiziqarli qilish imkonini beradi. Ular talabalarga murakkab
tushunchalarni osonroq tushunishga yordam beradi va o‘quv jarayonini
moslashuvchan qiladi. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, mobil ilovalardan
foydalanish talabalarning o‘quv natijalarini sezilarli darajada yaxshilaydi. Kelajakda
o‘zbek tilida lokalizatsiya qilingan ilovalarni ishlab chiqish va ularni ta’lim
muassasalarida kengroq joriy etish bo‘yicha qo‘shimcha tadqiqotlar o‘tkazish tavsiya
etiladi.
Ushbu maqola "ArchComputer" deb nomlangan o'quv mobil o'yinini taqdim
etdi. U Android platformalari uchun ishlab chiqilgan bo'lib, u kompyuter arxitekturasi
fanini o'rganish tajribasini sinflardagi klassik usulga nisbatan qiziqarli, motivatsion
va interaktiv qilishga qaratilgan. Mobil texnologiyalardan foydalangan holda, Science
Soldier o'quvchilarga mobil qurilmalari (rasmiy va norasmiy ta'lim) orqali istalgan
joyda va istalgan vaqtda kompyuter arxitekturasini o'rganish imkonini berdi. Ushbu
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
257
o'yinning samaradorligini baholash uchun yigirma etti nafar o'quvchi ushbu o'yinni
o'ynadi. Olingan natijalar shuni ko'rsatdiki, ular ushbu mo'ljallangan o'quv o'yinidan
juda mamnun. Bu ularning o'yinni yoqtirish darajasiga ijobiy ta'sir ko'rsatdi. Bundan
tashqari, ushbu o'yin kompyuter arxitekturasini o'rganishni qiziqarli va qiziqarli
qilishini ko'rsatdi. Bundan tashqari, o'quvchilar kelajakda o'yinni yaxshilash uchun
qo'shimcha tavsiyalar berishdi.
Boshqa tomondan, natijalarning umumlashtirilishini cheklashi mumkin
bo'lgan ba'zi cheklovlar mavjud. Misol uchun, Apple mobil qurilmalari bo'lgan
o'quvchilar o'yinni o'ynay olmadilar. Bu o'yinni baholash jarayonida ishtirok etuvchi
o'quvchilar soniga ta'sir qildi (faqat 27 nafar o'quvchi). Bundan tashqari, taklif
etilayotgan eksperiment o'yinning o'quvchilarning bilim darajasi va kognitiv yukiga
ta'siri kabi boshqa muhim o'lchovlarni qamrab olmadi .
Kelgusi ish iOS operatsion tizimlariga bag'ishlangan Science Solider-ning
yana bir versiyasini yaratishga qaratiladi, so'ngra uni ko'proq o'quvchilar va boshqalar
bilan baholang.
Foydalanilgan adabiyotlar ruyxati
1. Normamatov, X. (2025). IMPROVING THE METHODOLOGY OF TEACHING
PROGRAMMING
LANGUAGES
BASED
ON
NETWORK
TECHNOLOGIES.
International Journal of Artificial Intelligence
,
1
(2), 656-662.
2. Normamatov, X. (2025). APPLYING INTERNATIONAL EXPERIENCES IN
TEACHING PROGRAMMING TO HIGHER EDUCATION SPECIALIST
STUDENTS: CHALLENGES AND SOLUTIONS.
International Journal of
Artificial Intelligence
,
1
(2), 648-650.
3. Normamatov, X. (2025). CHALLENGES AND SOLUTIONS IN TEACHING
PROGRAMMING: AN EXPLORATION OF
GLOBAL AND LOCAL
PERSPECTIVES.
International Journal of Artificial Intelligence
,
1
(2), 651-655.
4. Menginiyevich, N. X., & Bahodir o‘g‘li, N. B. (2025). IQTISODIY
MASALALARDA CHIZIQLI DASTURLASH MASALALARINI YECHISHDA
SIMPLEKS USUL ALGORITMI VA UNING TAHLILI.
Pedagogs
,
79
(1), 133-136.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
258
5. Mengniyevich, N. H., & Abdirashid o‘g, O. R. A. (2025). OB’EKTLARNING
KESISHISH
NUQTALARI
VA
OPTIMIZATSIYA
MASALALARINI
ALGEBRAIK VA TRANSSENDENT TENGLAMALARNI TAQRIBIY YECHISH
USULLARI BILAN HAL QILISH.
Pedagogs
,
79
(1), 148-150.
6. Mengniyevich, N. X., & Farxod o‘g‘li, X. D. (2025). MA’LUMOTLARNI
INTELLEKTUAL TAHLIL QILISH VA MASHINALI O ‘QITISH: MUAMMO VA
YECHIMLARI.
Pedagogs
,
79
(1), 137-147.
7. Mengniyevich, N. X., & Farhod o‘g, X. J. E. (2025). JAMIYAT
TARAQQIYOTIDA
ROBOTOTEXNIKA,
AVTOMATLASHTIRISH
VA
SANOAT INTELLEKTUAL TIZIMLARI KIRIB KELISHINING SALBIY VA
IJOBIY TOMONLARI.
Pedagogs
,
79
(1), 128-132.
8. Нормаматов, Х. М., & Абдуллаева, С. У. (2015). ЭФФЕКТИВНОСТЬ
ПРИМЕНЕНИЯ АВТОМАТИЗИРОВАННОЙ СИСТЕМЫ УПРАВЛЕНИЯ" Э-
БОЛЬНИЦА". In
Инновации в технологиях и образовании
(pp. 117-119).
9. Нормаматов, Х. М. (2014). ЛИНЕЙНЫЕ СИСТЕМЫ В ЦИФРОВОЙ
ОБРАБОТКЕ СИГНАЛОВ. In
Инновации в строительстве глазами молодых
специалистов
(pp. 239-241).
10. Шеров, Ж. Э., & Нормаматов, Х. М. (2015). АВТОМАТИЗАЦИЯ
УПРАВЛЕНИЯ ВЫСШЕГО УЧЕБНОГО ЗАВЕДЕНИЯ. In
Инновации в
технологиях и образовании
(pp. 178-182).
