MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
150
TARJIMADA STILISTIK VOSITALARDAN FOYDALANISH
Tuychiyeva Parvina Baxodirovna
SamDCHTI Tarjima nazariyasi va
amaliyoti kafedrasi o‘qituvchisi
Melnikova Anastassiya Sergeevna
Karaganda Buketov Universiteti
Chet tillar fakulteti
Ismatilloyeva Sokina Zarifboy qizi
SamDCHTI talabasi
Kalit so‘zlar: tarjima, yondashuv, ironiya, stilistik, metafora, alliteratsiya,
assonans, moslashtirish.
Kirish
Tarjima — bu ikki til o‘rtasida ko‘prik yaratish jarayoni bo‘lib, unda faqatgina
lug‘aviy emas, balki uslubiy va madaniy komponentlar ham muhim rol o‘ynaydi.
Xususan, stilistik vositalar tarjimada muallif uslubini saqlab qolish, matnning estetik
va hissiy ta’sirchanligini yetkazishda hal qiluvchi ahamiyatga ega. Ushbu maqolada
tarjimada stilistik vositalarni aniqlash, ularni mos ekvivalentlar orqali o‘zbek tiliga
to‘g‘ri ko‘chirishning nazariy asoslari hamda amaliy usullari ko‘rib chiqiladi.
Tarjima san’ati shunchaki so‘zlarni bir tildan boshqasiga o‘girish emas, balki
matnning mazmuni, ruhi va uslubini saqlab qolgan holda uni boshqa tilga ko‘chirish
jarayonidir. Ayniqsa, adabiy tarjimalarda bu juda muhimdir. Bu yerda stilistik
vositalar — badiiylik, ifodalilik va obrazlilikni ta’minlovchi til birliklari — alohida
o‘rin tutadi. Ularning to‘g‘ri qo‘llanilishi tarjima sifatini keskin oshiradi.
Stilistik vositalar — bu muallif nutqiga ta’sirchanlik, obrazlilik yoki hissiyot
bag‘ishlovchi elementlar bo‘lib, ular asarning ohangini, muallifning munosabatini va
uslubini namoyon qiladi. Tarjimada ushbu vositalarni saqlab qolish yoki adekvat
almashtirish — tarjimonning asosiy vazifalaridan biridir.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
151
1. Metafora (Istiora). Metafora orqali muallif bir tushunchani boshqasi bilan
bog‘lab, tasvirni jonlantiradi. Tarjimada bu obrazni saqlab qolish muhim, biroq har
doim so‘zma-so‘z tarjima qilish mumkin emas. Misol uchun Inglizcha: “Time is a
thief”. O‘zbekchasi: "Vaqt — bu o‘g‘ri." Bu metaforani o‘zbek tilida ham ifodaviy
va tushunarli tarzda saqlab qolish mumkin.
2. Epitet. Epitetlar — tasvirni kuchaytiruvchi sifatlar bo‘lib, tarjimada ularga
e’tibor berish kerak, chunki ular asarning emotsional fonini beradi. Misol uchun "The
cold, silent night" → “Sovuq, sokin tun”. Bu yerda har bir epitet o‘zbek tilida mos va
ohangdor tarjima qilinmoqda.
3. Ironiya. Ironiya — muallif aytgan gapining teskarisini nazarda tutadi.
Tarjimada bu vositani tushunish va uni madaniy kontekstga mos holda berish kerak.
Misol: “Oh great, another Monday!” “Zo‘r bo‘ldi, yana bir dushanba!” (kinoyali
ohangni saqlash bilan)
4. Alliteratsiya va Assonans. Bular tovushlar takrori orqali musiqiylik
yaratadi. Tarjimada ularni aynan saqlash qiyin, lekin muqobil ifodaviy birliklar orqali
matnga ohangdorlik berish mumkin. Misol (Poeziya): “Whispering winds wander”
“Shivirlayotgan shamollar kezmoqda” (ohangdorlikni saqlashga urinish).
Bunday jarayonda tarjimon oldidagi muammolar stilistik vositalarni tarjima
qilishda quyidagi qiyinchiliklarga duch kelinadi:
-
madaniyatlararo tafovutlar — ba’zi metaforalar yoki kinoyalar boshqa
tilda ma’nosiz bo‘lishi mumkin.
-
til strukturasidagi farqlar — ba’zi stilistik qurilmalar bir tilda mavjud,
boshqasida esa yo‘q.
-
ohangni yo‘qotmaslik — tarjima ohangdorlik, hissiyot va muallifning
ovozini saqlashi kerak.
Ba’zi hollarda stilistik vositalarni so‘zma-so‘z tarjima qilish mazmunga zarar
yetkazishi mumkin. Tarjimon kontekstga qarab erkin tarjima usuliga murojaat qiladi.
Misol uchun English: “Break the ice” so‘zini so‘zma-so‘z tarjima qilganda “Muzni
sindirish” deb tarjima qilinadi, unga mos ekvivalent esa “Suhbatni boshlash” yoki
“Muomala o‘rnatish”
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
152
Xulosa qilib shuni aytish mumkinki stilistik vositalar tarjima jarayonida til
orqasidagi madaniyat, estetik sezgi va muallif uslubini boshqa tilda ifoda etish
imkonini beradi. Har bir metafora, epitet yoki ironik ibora tarjimon oldida tanlov
yaratadi: uni aynan tarjima qilish, almashtirish yoki tushunarli qilib moslashtirish.
Tarjimon uchun asosiy vazifa nafaqat so‘zlarni tarjima qilish, balki muallifning
uslubiy ovozini ham boshqa tilda “eshitiladigan” qilishdir. Shu sababli, stilistik
vositalar tarjima sifatining mezoni bo‘lib xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR:
1.
Vinay J.-P., & Darbelnet, J. (1995). Comparative Stylistics of French and
English: A Methodology for Translation.
2.
Newmark P. (1988). A Textbook of Translation.
3.
Baker M. (1992). In Other Words: A Coursebook on Translation.
4.
Qo‘chqor Norqobil. (2020). Tarjima nazariyasi va amaliyoti. Toshkent: TDPU
nashriyoti.
5.
Хасанова Д. ЭФФЕКТИВНОСТЬ ИСПОЛЬЗОВАНИЯ АУТЕНТИЧНЫХ
МАТЕРИАЛОВ В ОБУЧЕНИИ ИНОСТРАННОМУ ЯЗЫКУ //Конференция:
Союз Hауки и Oбразования. – 2023. – Т. 5. – №. 1. – С. 18-20.
6.
Шерматова B. Профессионально-ориентированный перевод в подготовке
будущих переводчиков / Б. Шерматова, Н. Ахмеджанова, Д. Хасанова. –
Зарубежная лингвистика и лингводидактика. – 2024. – № 1/S. – С. 96-100.
7.
Kushakova Nodira, Kutbiddinova Shoira, & Che Zalina Binti Zulkifli. (2025).
LANGUAGE AND CULTURE. LINGUISTIC ASPECT OF INTERCULTURAL
COMMUNICATION. American Journal of Interdisciplinary Research and
Development,
38,
157–162.
Retrieved
from
https://www.ajird.journalspark.org/index.php/ajird/article/view/1511
8.
Ismatilloyeva Sokina Zarifboy kizi, & Khayrieva Madina Ilhomovna. (2025).
From Word to Meaning: Lexicological Considerations in Translating Idioms and
Wordplay. Spanish Journal of Innovation and Integrity, 41, 190–194.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
153
9.
Козокова, Ч., & Ёлдошева, Ф. (2024). The role of anticipation skills in
simultaneous interpretation: a critical analysis. Переводоведение и лингвистика в
эпоху цифровых технологий: изучение передовых подходов, 1(1), 185-186.
10.
Мирзоев, Ж. (2024). Классификация фразеологизмов с компонентом
«Глаза» и их семантические свойства (на примере повести С. Айни «Старая
школа»). Зарубежная лингвистика и лингводидактика, 2(1), 6-12.Jumayev
Asomiddin Nizomitdinovich. (2025). THE IMPORTANCE OF CULTURAL
AWARENESS IN THE FIELD OF TRANSLATION. Web of Teachers: Inderscience
Research,
3(3),
351–353.
Retrieved
from
https://webofjournals.com/index.php/1/article/view/3773
11.
Akhmedjonova, N., & Januzakova, Z. (2024). TRANSLATION STUDIES
TODAY: OLD PROBLEMS AND NEW CHALLENGES. FAN, TA'LIM,
MADANIYAT VA INNOVATSIYA, 3(12), 40-45.
12.
Ziyomiddinovich, B. S. (2024). TOURIST POTENTIAL OF THE
HISTORICAL AND ECOLOGICAL SITE OF CHOR-CHINOR. AMERICAN
JOURNAL OF APPLIED MEDICAL SCIENCE, 2(5), 232-238.
13.
Tohirovna, A. N. (2025). The Process of Teaching Tour Guide Translators.
Spanish Journal of Innovation and Integrity, 40, 348-351.
14.
Sharifova, D. Z., & Norkulova, S. J. (2024). MORPHOLOGICAL
CHARACTERISTICS AND GENERAL PECULIARITIES OF THE NOUN.
International Journal of World Languages, 4(2).
