MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
98
TASVIRIY SAN`AT O’QITUVCHILARDA IJTIMOIY-MADANIY
KOMPETENTLIKNI RIVOJLANTIRISHDA JADIDCHILIK
G‘OYALARINING O’RNI
Muzropova Guljamol Mardonovna
Navoiy Davlat Universiteti
Tasviriy san’at va muhandislik grafikasi
kafedrasi o‘qituvchisi
Anotatsiya: Mazkur maqola o‘qituvchilarda ijtimoiy-madaniy kompetentlikni
rivojlantirishda jadidchilik g‘oyalarining ahamiyatini o‘rganishga bag‘ishlangan.
Jadidchilik, milliy madaniyat va ta’lim tizimini zamonaviylashtirishni maqsad qilgan
harakat sifatida, o‘qituvchilarning shaxsiy va malakali rivojlanishiga katta ta’sir
ko‘rsatgan. Maqolada jadidchilik g‘oyalarining ta’lim jarayonidagi yangiliklarga
bo‘lgan yondashuvlari, o‘qituvchining ijtimoiy va madaniy kompetentligini
oshirishga qaratilgan usullar, shuningdek, bu g‘oyalar orqali o‘quvchilarga
zamonaviy ta’limning ijtimoiy, madaniy va etnik qadriyatlar asosida rivojlanishini
ta’minlashdagi o‘qituvchilarning roli tahlil qilinadi. Jadidchilikning pedagogik
konsepsiyalari, o‘qituvchilarning mahoratlilik darajasini oshirishda muhim omil
sifatida ko‘rsatilgan bo‘lib, ta’limda innovatsiyalar va ijtimoiy integratsiya
jarayonlarida o‘qituvchilarning ijtimoiy-madaniy kompetentligi muhim o‘rin tutadi.
Kalit so‘zlar: o‘qituvchilar, ijtimoiy-madaniy kompetentlik, jadidchilik
g‘oyalari, ta'lim tizimi, pedagogika, innovatsiyalar, madaniy qadriyatlar, ta'limda
yangiliklar, ta'lim metodikalari,, pedagogik konsepsiyalar, ta'lim jarayoni.
THE ROLE OF INTELLECTUALISM IDEAS IN THE
DEVELOPMENT OF SOCIO-CULTURAL COMPETENCE IN TEACHERS.
Muzropova Guljamol Mardonovna
muzropovagulzamol@gmail.com
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
99
Teacher, Department of Fine Arts and Engineering Graphics,
Navoi State University
Abstract: This article is devoted to the study of the importance of Jadidism
ideas in the development of socio-cultural competence in teachers. Jadidism, as a
movement aimed at modernizing the national culture and education system, had a
great influence on the personal and professional development of teachers. The article
analyzes the approaches of Jadidism ideas to innovations in the educational process,
methods aimed at increasing the social and cultural competence of teachers, as well
as the role of teachers in ensuring the development of modern education for students
based on social, cultural and ethnic values through these ideas. The pedagogical
concepts of Jadidism are shown as an important factor in increasing the level of
teacher competence, and the socio-cultural competence of teachers plays an
important role in the processes of innovation and social integration in education.
Keywords: teachers, socio-cultural competence, ideas of Jadidism, education
system, pedagogy, innovations, cultural values, innovations in education, educational
methodologies, pedagogical concepts, educational process.
“Boshqa millatlarga qaralsa ko‘rilurki, muntazam maktablari bor va avval
maktabda diniy ilm ustida dunyoviy ilm va fanlar ham o‘qilur. Chunki dunyoda
turmok uchun dunyoviy fan va ilm lozimdur. Zamona ilmi va fanidan bebahra millat
boshqa millatlarga poymol bo‘lur.
Mahmudxo‘ja Behbudiy
Biz yoshlarga har tomonlama buyuk qurg‘on bo‘la oladigan jadidlarimizning
g‘oyasi — Yangi O‘zbekiston strategiyasi bilan har tomonlama uyg‘un va
hamohangdir. Bunga, misol tariqasida keltirilgan Mahmudxo‘ja Behbudiyning
fiklrariga e‘tibor qaratishimiz lozimdir.
Millatparvar jadidchilarning tarixini, hayoti
va faoliyatini oʻrganganimiz sari ular barhayot boʻlaveradi, bizda ularga nisbatan
g‘urur va iftixor tuyg‘usi jo‘sh uraveradi. Har bir davrda va millatning har bir farzandi
ruhida boqiy yashab kelayotgan, Vatanning mustabidlar zulmidan ozod boʻlishini,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
100
elga erk, hurriyat istagan xalqimizning qalbi uygʻoq farzandlari boʻlmish jadidlar
hamisha fikru yodimizni egallaydi.
Jadidchilik harakati XIX asr oxiri – XX asr boshlarida O‘rta Osiyo, xususan,
Turkiston hududida keng tarqalgan ilmiy-ijtimoiy va madaniy yangilanishlar harakati
sifatida tarixiy ahamiyatga ega bo’lib, ta’lim, ilm-fan, ijtimoiy va madaniy sohalarda
tub islohotlar o‘tkazishga chaqirdi. Jadidchilikning o‘ziga xos g‘oyalari,
o‘qituvchilarning pedagogik yondashuvlarini yangilash, bilim olish va tarbiyalash
usullarini takomillashtirishni maqsad qilgan. Bugungi kunda biz ham jadidlarning
milliy harakatlari g‘oyasidan, ta’lim tizimini zamonaviylashtirish, bo‘lajak
o‘qituvchilarni zamonaviy pedagogik va ijtimoiy-madaniy kompetentlikka ega
bo‘lishida unumli foydalanishimiz mumkin.
Jadidchilik harakati, O‘rta Osiyo va Turkistondagi ijtimoiy-ma’rifiy
islohotlarning ko‘lamli g‘oyalariga asoslanadi. Jadidchilar ta’lim tizimida muhim
islohotlarni amalga oshirishni, ijtimoiy tenglik va xalqni ilm-fan bilan ta’minlashni
maqsad qilganlar. Bugungi kun zamonaviy ta’lim sohasidagi izchil o‘zgarishlar ham
buni isbotidek. Ta’limni zamonaviylashtirish, o‘quvchilarga ilmiy bilimlar, axloqiy-
etik qadriyatlar, va jamiyatda faol ishtirok etish qobiliyatlarini o‘rgatish zarurligini
ta’kidlaganlar. Bu, o‘qituvchilarning ijtimoiy-madaniy kompetentligini oshirishga
yordam beradi. Ular yangi o‘quv metodikalarini joriy qilish, an’anaviy dars berish
usullarini zamonaviylashtirishga intilganlar.
Jadidlarning har birlari g‘oyalrini o‘rganar ekanmiz barchasi xuddiki tugab
bitmas ma’naviyat to‘gidek. Tog‘dagi xazinadan sekin astalik bilan foydalanar
ekansiz, haqiqiy duru jovohirlar egasi bo‘lasiz guyo. Jadidchilik, jamiyatda ijtimoiy
tenglikni ta’minlashga, ayollar va erkaklar o‘rtasidagi farqlarni yo‘qotishga qaratilgan
g‘oyalarni ilgari surgan. Bu o‘qituvchilarga jamiyatdagi ijtimoiy o‘zgarishlarga
tayyor bo‘lishni, o‘zlarining pedagogik faoliyatida ijtimoiy-axloqiy mas’uliyatni his
qilishni o‘rgatgan.
Jadidchilik harakati, milliy madaniyatni saqlashni, ammo uni zamonaviy ilm-
fan va ta’lim bilan boyitishni maqsad qilgan. Bu, o‘qituvchilarga o‘z xalqining tarixiy
va madaniy merosini, uning qadriyatlarini o‘quvchilarga etkazish, shu bilan birga,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
101
xalqaro madaniyat bilan tanishtirishni talab qilgan. Jadidchilik harakati g‘oyalarining
ijtimoiy-madaniy kompetentlikni rivojlantirishdagi roli keng qamrovli bo‘lib, bu
jarayonda bir nechta asosiy elementlar ajralib turadi.
Jadidchilik
harakati,
o‘qituvchilarga
ijtimoiy
va
madaniy
ongni
shakllantirishda katta rol o‘ynadi. Bu harakat, o‘qituvchilarni jamiyatning zamonaviy
muammolariga duch kelishga va ularni hal qilish uchun o‘quvchilarga zarur bilimlar
va ko‘nikmalarni berishga tayyorlashni maqsad qilgan. Bu o‘qituvchilarda ijtimoiy
adolat, inson huquqlari, tenglik kabi qadriyatlarni rivojlantirishga yordam beradi.
O‘qituvchilarga milliy madaniyatni saqlashni va uni ilm-fan bilan boyitishni
ta’lim tizimiga kiritishni o‘rgatdi. Bu, o‘qituvchilarni o‘z xalqining madaniy merosi,
til va tarixiga hurmat bilan qarashga, shu bilan birga, boshqa xalqlar va madaniyatlar
bilan muloqotda bo‘lishga tayyorlashni o‘z ichiga oladi.
O‘qituvchilarga pedagogik texnologiyalarni va innovatsion yondashuvlarni
ta’lim jarayoniga kiritishga chaqirdi. Bu o‘qituvchilarning ijtimoiy-madaniy
kompetentligini yanada kengaytirib, ularni o‘quvchilarga zamonaviy bilimlarni
etkazish jarayonida yanada samarali bo‘lishga undaydi.
Jadidchilik harakati, o‘zining ilmiy-ijtimoiy islohotlari bilan O‘rta Osiyo va
Turkiston hududidagi ta’lim tizimiga katta ta’sir ko‘rsatdi. O‘qituvchilarda ijtimoiy-
madaniy kompetentlikni rivojlantirishda bu harakatning o‘rni beqiyosdir. Jadidchilar
ta’lim tizimiga innovatsiyalarni kiritish, ijtimoiy tenglikni ta’minlash, milliy
madaniyatni saqlash va rivojlantirishga katta e‘tibor qaratganlar. Ularning g‘oyalari,
o‘qituvchilarga faqat bilim berish emas, balki jamiyatning har bir a’zosi sifatida
ijtimoiy va madaniy mas’uliyatni his qilishga ham yo‘naltirilgan. Bu, o‘z navbatida,
o‘qituvchilarda ijtimoiy-madaniy kompetentlikni rivojlantirishga xizmat qiladi.
Milliy maktab yaratish, yangi avlodni voyaga yetkazish ishtiyoqida
mardonavor qadam tashlagan, otashin nutqlari bilan xalqning gʻururini uygʻotgan,
mohir pedagoglarning orzulari bugun mustaqil diyorimizda amalga oshgandek.
Jadidlarmizning har biri bugungi yosh avlodga samodan boqib turgandek. Millatning
daholari g‘oyalari va millatning qayg‘usi ila mangu ketgan bo‘lsada hamisha biz yosh
avlod uchun tirikdir.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
102
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO’YXATI:
1. Abdurashidov M. “Jadidchilik harakati va uning O‘zbekiston taraqqiyotiga ta’siri”.
Toshkent, 2020.
2. Saidov U. “Ma’rifiy jamiyat tamoyillari va jadidchilik”. O‘zbekiston Milliy
ensiklopediyasi, 2021.
5. Tolibovich, S. S., & Mardonovna, M. G. (2023). EXPRESSION OF REALITY IN
MODERN UZBEK FINE ART. Science and Innovation, 2 (2), 16-19.
6. Mardonovna, M.G. (2023). ZAMONAVIY MODADA USLUBLARNING
O‘RNI. Journal of Integrated Education and Research, 2(11), 18-22.
7. Guljamol, M. (2023). SEMANTICS OF PATTERNS IN CARVINGS IN
TRADITIONAL APPLIED ART AND THEIR SYMBOLIC AND EXPRESSIVE
FEATURES. Journal of Academic Research and Trends in Educational Sciences, 2
(3), 191-197.
8. Mardonovna, M. G. (2023). The importance of the traditions of the teacher and
disciple in the study of the traditional applied art of Bukhara. Intent Research
Scientific Journal, 2 (2), 22-26.
9. Mardonovna, M. G. (2021). Artistic aspects of Bukhara applied art of the XIX
century “On the example of Bukhara art ceramics”. Central Asian Journal of
Literature, Philosophy and Culture, 2 (2), 61-62.
10. Abdullaev A., Bobomurodova S., Juraeva O. THE ADVANTAGES OF AN
INNOVATIVE
APPROACH
TO
TEACHING
AND
DEVELOPMENT
METHODS OF THE ARTISTIC AND TECHNICAL SKILLS OF STUDENTS IN
VISUAL ARTS CLASSES //Science and innovation. – 2024. – Т. 3. – №. B1. – С.
335-339.
11. Bobomurodova S. A. BOʻLAJAK OʻQITUVCHILARNI INNOVATSION-
PEDAGOGIK FAOLIYATGA TAYYORLASH MODELI //Inter education &
global study. – 2024. – №. 1. – С. 73-82.
12. Choriyev S. et al. AKADEMIK RASM CHIZISHNING O‘ZIGA XOS QONUN
VA QOIDALARINI O‘RGANISH //INTERNATIONAL SCIENTIFIC AND
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
103
PRACTICAL CONFERENCE on the topic:“Priority areas for ensuring the
continuity of fine art education: problems and solutions”. – 2023. – Т. 1. – №. 01.
13.
Sa’diyev S. DARSDAN TASHQARI TO ‘GARAK MASHG ‘ULOTLARIDA
O ‘QUVCHILARNI TASVIRIY SAVODXONLIKKA OID KO ‘NIKMALARINI
RIVOJLANTIRISH PEDAGOGIK MUAMMO SIFATIDA //Молодые ученые. –
2024. – Т. 2. – №. 5. – С. 65-67.
14. Sadiyev S. INVESTIGATING FUTURE CREATIVE PROFESSIONALS IN
THE TRADITION OF THE REALISTIC SCHOOL OF FINE ARTS //Science and
innovation. – 2023. – Т. 2. – №. B4. – С. 156-159.
15. Sadiev S. DEVELOPING STUDENTS’ARTISTIC LITERACY SKILLS IN
EXTRA-CURRICULUM ACTIVITIES //Science and innovation. – 2023. – Т. 2. –
№. B9. – С. 106-108.
16. Xamidova G. X. СHIZMACHILIK FANINI O ‘QITISHDA GRAFIK
DASTURLARDAN
FOYDALANISH
VA
METODIKASINI
TAKOMILLASHTIRISH //Inter education & global study. – 2024. – №. 1. – С. 34-
44.
17. Xamidovna X. G., To’xtaqulovna V. A. TA’LIM TIZIMINING RIVOJLANISH
BOSQICHLARI, HOZIRGI TA’LIM TIZIMIDAGI O ‘ZGARISHLAR VA
XORIJIY DAVLATLARNING NUFUZLI OTMLARIGA QISQA MUDDATLI
MALAKA OSHIRISH //SCIENTIFIC APPROACH TO THE MODERN
EDUCATION SYSTEM. – 2024. – Т. 3. – №. 29. – С. 87-91.
18. Shovdirov S. Analyzing the sources and consequences of atmospheric pollution:
A case study of the Navoi region //E3S Web of Conferences. – EDP Sciences, 2024.
– Т. 587. – С. 02016.
19. Шавдиров С. А. Подготовка будущих учителей к исследовательской
деятельности //Педагогическое образование и наука. – 2017. – №. 2. – С. 109-
110.
20. Shavdirov S. A. Selection Criteria of Training Methods in Design Fine Arts
Lessons //Eastern European Scientific Journal. – 2017. – №. 1.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-28
Часть–1_Июнь –2025
104
21. Шавдиров С. А. Ўқувчиларда тасвирий саводхонликка оид ўқув
компетенцияларини шакллантиришнинг педагогик-психологик жиҳатлари
//Современное образование (Узбекистан). – 2017. – №. 6. – С. 15-21.
22. SAN’AT S. A. S. T., TA’LIMIDA O. Q. O. Q. U. V., TALABLARI K. S. T. T.
P. SAI. 2023.№ Special Issue 13 //URL: https://cyberleninka. ru/article/n/tasviriy-
san’at-ta’limida-o’quvchilarning-o’quv-kompetensiyalarini-shakllantirish-tizimini-
takomillashtirishning-pedagogik (датаобращения: 03.12. 2023)
