MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
185
INGLIZ VA O'ZBEK SIYOSIY ARBOBLARI NUTQLARINING
LINGVOSEMANTIK TAHLILI VA TIPOLOGIK O‘XSHASHLIKLARI
Tojiboyev Muhammadjon Mansurjon o’g’li
Turan International University
Pedagigika va ijtimoiy fanlar fakulteti M.Lin AU -23 guruh magistranti
tojiboyevm9098@mail.com
Abstract: This article explores the lingvo-semantic features and typological
similarities of political speeches delivered by English and Uzbek political leaders.
Using discourse analysis methods, the study compares lexical-semantic units and
pragmatic strategies employed in speeches by figures such as Barack Obama and
Shavkat Mirziyoyev. The results highlight cultural, ideological, and linguistic
patterns influencing politic
al discourse in both contexts.
Keywords: political discourse, lingvo-semantics, typology, Uzbek political
speech, English political speech, pragmatics
1. Introduction
Siyosiy nutq — bu ommaga ta’sir ko‘rsatish, ularni ishontirish va ijtimoiy
ongni shakllantirishga qaratilgan kommunikativ hodisadir. Har bir siyosiy arbob
o‘zining til vositalaridan foydalangan holda, muayyan maqsadga erishishga intiladi.
Bu jarayonda lingvosemantik birliklar — ya’ni so‘z va iboralarning ma’noviy
yuklamasi muhim o‘rin egallaydi.
Ushbu maqolada ingliz va o‘zbek siyosiy arboblarining nutqlari
lingvosemantik jihatdan tahlil qilinadi. Shuningdek, bu nutqlarda ishlatilgan til
vositalarining tipologik jihatdan qanday o‘xshash va farqli tomonlari mavjudligi
aniqlanadi.
2. Methodology
Tadqiqotda siyosiy diskurs tahlili, semantik tahlil va taqqosloviy tipologik
metod
qo‘llanildi.
Tahlil
uchun
quyidagi
manbalar
tanlab
olindi:
- Ingliz siyosiy arbobi sifatida Barack Obama va Winston Churchillning rasmiy
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
186
nutqlari;
- O‘zbek siyosiy arbobi sifatida Shavkat Mirziyoyev va Islom Karimovning
chiqishlari.
Nutqlar ichida emotsional-yuklangan leksik birliklar, metaforalar, sinonimlar, ritorik
uslublar va pragmatik strategiyalar ajratib olindi.
3. Results
Tahlillar natijasida quyidagilar aniqlandi:
3.1. Leksik-semantik o‘xshashliklar:
- Har ikki tilli siyosiy nutqlarda birlik, taraqqiyot, xalq, kelajak kabi tushunchalar
markaziy o‘rin egallaydi.
- Emotsional so‘zlar, masalan: "hope", "freedom" (Obama), "yuksalish", "baraka"
(Mirziyoyev) ko‘p qo‘llanilgan.
- Metaforalardan faol foydalanilgan. Masalan:
- Obama: "The road ahead will be long."
- Mirziyoyev: "Biz bir daryo bo‘lib oqishimiz kerak."
3.2. Farqli jihatlar:
- Ingliz siyosiy nutqlari odatda muvozanatli, statistik ma’lumotlarga boy va
murakkab sintaktik tuzilishga ega.
- O‘zbek siyosiy nutqlari esa ko‘proq xalqona, emotsional va an’anaviy iboralarga
boy.
3.3. Pragmatik strategiyalar:
- Har ikki arbob ham birlashtiruvchi, ishontiruvchi va motivatsion strategiyalardan
foydalangan.
- O‘zbek siyosiy nutqlarida xalq bilan yaqinlik va milliy g‘urur elementlari
kuchliroq bo‘lsa, ingliz siyosiy nutqlarida global qarash va xalqaro birlik mavzulari
ustuvor.
4. Discussion
Tadqiqot shuni ko‘rsatdiki, siyosiy nutqlar lingvosemantik jihatdan
umumiylikka ega bo‘lishi mumkin, ammo ularning milliy-madaniy konteksti ularni
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–6_Июнь –2025
187
farqlantiradi. Masalan, o‘zbek siyosiy nutqlari an’anaviylik va xalqona tildan
foydalanishga urg‘u beradi, bu esa tinglovchiga yaqinlik hissini kuchaytiradi. Ingliz
nutqlari esa xalqaro auditoriyani nazarda tutgan holda, ob’yektiv va analitik
yondashuv bilan ajralib turadi.
Conclusion
Ingliz va o‘zbek siyosiy arboblari nutqlari orasida ko‘plab semantik va
pragmatik umumiyliklar mavjud bo‘lsa-da, ularning tipologiyasi tili, madaniyati va
siyosiy kontekstiga ko‘ra farqlanadi. Siyosiy diskurs tahlili bu farqlarni aniqlash va
tushunishda muhim vosita bo‘lib xizmat qiladi.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Hilton, P. (2004).
Analysing Political Discourse
. Routledge.
2.
Fairclough, N. (1995).
Critical Discourse Analysis
. Longman.
3.
Karimov, I. (1996).
Yuksak ma’naviyat — yengilmas kuch
. Toshkent.
4.
Mirziyoyev, Sh. (2020).
Yangi O‘zbekiston strategiyasi
.
5.
Yuldasheva, G. (2019). Siyosiy diskurs va lingvistik tipologiya. // Filologiya
masalalari, №2.
