MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
400
INGLIZ VA O'ZBEK SIYOSIY DISKURSINING LINGVISTIK
TIPOLOGIYASIDAGI O'XSHASH VA FARQLI XUSUSIYATLARI
Tojiboyev Muhammadjon Mansurjon o’g’li,
Turan International University, Faculty of Humanities and Pedagogy,
M. Lin AU-23 group, master)
1. Kirish (Introduction)
Siyosiy diskurs – bu siyosiy arboblar tomonidan omma bilan aloqa qilishda
qo‘llaniladigan nutqiy faoliyat shaklidir. Har bir mamlakat siyosiy madaniyati va til
tizimiga asoslangan holda, siyosiy diskurs o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘ladi.
Ushbu tezisda ingliz va o‘zbek siyosiy diskurslari lingvistik jihatdan tahlil qilinib,
ularning o‘xshash va farqli tomonlari tipologik nuqtai nazardan ochib beriladi.
2. Tadqiqot metodlari (Methods)
Tadqiqotda quyidagi metodlar qo‘llanildi:
Diskursiv tahlil
– siyosiy nutqlarning kontekstual va kommunikativ
tahlili;
Lingvosemantik tahlil
– so‘z va iboralarning ma’noviy funksiyasini
aniqlash;
Tipologik taqqoslash
– ikki tildagi siyosiy nutqlar o‘rtasidagi
strukturaviy va uslubiy farqlarni aniqlash.
Tahlil obyekti sifatida Shavkat Mirziyoyev va Islom Karimov (o‘zbek siyosiy
diskursi), hamda Barack Obama va Winston Churchill (ingliz siyosiy diskursi)
nutqlari tanlab olindi.
3. Natijalar (Results)
3.1. O‘xshashliklar:
Har ikki diskursda
birlik, taraqqiyot, xalq manfaatlari, kelajak
kabi
tushunchalar asosiy semantik maydonni tashkil qiladi.
Ritorik usullar
– ruxlantirish, savol-javob shakli, takrorlash, qarama-
qarshilik (contrast) – siyosiy nutqlarda faol qo‘llaniladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–5_Июнь –2025
401
Emotsional birliklar
: “hope”, “progress”, “xalqimizning buyuk
salohiyati”, “mustaqil kelajak” kabi iboralar nutqning ijobiy konnotatsiyasini
mustahkamlaydi.
3.2. Farqli jihatlar:
Aspekt
O‘zbek siyosiy diskursi
Ingliz siyosiy diskursi
Tonalitet
Emotsional, xalqona, iliq
Neytralroq, analitik
Leksika
Milliy-madaniy
birliklarga
boy
(maqollar, hikmatlar)
Formal, universal tushunchalarga
yo‘naltirilgan
Sintaksis
Oddiy
va
murakkab
jumlalar
almashib keladi
Murakkab
sintaktik
konstruksiyalar ustun
Pragmatika
Xalq
bilan
yaqinlikni
mustahkamlash
Auditoriyani rasmiy ishontirish
Misollar
:
Mirziyoyev:
“Yurtimizning ertasi, farzandlarimizning kelajagi bugungi
mehnatimizga bog‘liq.”
Obama:
“Change will not come if we wait for some other person or some
other time.”
4. Muhokama (Discussion)
Ingliz va o‘zbek siyosiy diskurslaridagi umumiy jihatlar ularning
funksional
birligi
(ishontirish, ruxlantirish) bilan izohlanadi. Biroq farqli jihatlar har bir
millatning
madaniy qadriyatlari
,
an’anaviy til me’yorlari
va
siyosiy kontekstiga
bog‘liq holda shakllanadi. Masalan, o‘zbek siyosiy diskursida milliylik va xalqona
ifodalar ustuvor, ingliz siyosiy nutqlari esa xalqaro me’yorga va raqamli asosga
tayangan.
5. Xulosa (Conclusion)
Tahlil shuni ko‘rsatadiki, ingliz va o‘zbek siyosiy diskurslari lingvistik
tipologiyasi o‘ziga xos leksik, semantik va pragmatik jihatlarga ega. Ularning
o‘xshashligi — siyosiy kommunikatsiya maqsadida umumiy strategiyalardan
foydalanishida; farqlari esa — til, madaniyat va an’anaviy siyosiy uslublarda
namoyon bo‘ladi.
