MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–4_Июнь –2025
6
LABARATORIYA SHAROITIDA BAMIYA O’SIMLIGINING
(HIBISCUS ESCULENTUS L.) O’SIMLIK TURINING URUG’
UNUVCHANLIGINI ANIQLASH
Olamgirova Gulshan Saidali qizi
Murodullayeva Marjona Rustam qizi
Muxammadiyeva Sarvara Bobomurot qizi
Mamarajabova Nigora Abdusaid qizi
Navoiy innovatsiyalar universiteti Aniq texnika va tabiiy fanlar kafedrasi
Biologiya ta’lim yo’nalishi kunduzgi 2 – kurs talabasi
Annotatsiya: Ushbu maqolada bamya (Hibiscus esculentus L.)
o‘simligining urug‘ unuvchanligi laboratoriya sharoitida o‘rganildi.[1]Tadqiqotdan
maqsad — urug‘larning unuvchanligini aniqlash hamda harorat va namlik kabi
omillarning unishga ta’sirini baholashdan iborat. Tajribalar GOST va ISTA
standartlariga muvofiq olib borildi. 50 dona urug‘ namunasi 15–35°C haroratda va
70–90% namlikda unish uchun joylashtirildi. Tadqiqot natijalariga ko‘ra, eng yuqori
unuvchanlik 30°C harorat va 80% namlikda (92%) kuzatildi. Natijalar bamya
urug‘larini unuvchanligini oshirish uchun optimal muhit yaratish muhimligini
ko‘rsatdi. Mazkur tadqiqot bamya o‘simligini yetishtirishda urug‘ sifati va
unuvchanligini baholashda amaliy ahamiyatga ega
Kalit so’zlar :Hibiscus esculentus , termostat
Abstract This article presents a laboratory study on the germination of okra
(Hibiscus esculentus L.) seeds. The objective of the research was to determine seed
germination rates and to assess the effects of environmental factors such as
temperature and humidity on germination. The experiments were conducted in
accordance with GOST and ISTA standards. A sample of 50 seeds was placed under
temperature conditions ranging from 15°C to 35°C and humidity levels between 70%
and 90%. According to the results, the highest germination rate (92%) was observed
at 30°C and 80% humidity. The findings highlight the importance of creating optimal
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–4_Июнь –2025
7
conditions to improve okra seed germination. This study is of practical significance
in evaluating seed quality and germination potential for successful okra cultivation.
Keywords:
Hibiscus esculentus, thermostat
Аннотация В данной статье изучена всхожесть семян бамии (
Hibiscus
esculentus
L.) в лабораторных условиях. Цель исследования заключалась в
определении всхожести семян, а также в оценке влияния таких факторов, как
температура и влажность, на процесс прорастания. Эксперименты
проводились в соответствии со стандартами GOST и ISTA. Для проращивания
было отобрано 50 семян, которые помещались в условия с температурой от
15°C до 35°C и влажностью от 70% до 90%. Согласно результатам,
наибольшая всхожесть (92%) была зафиксирована при температуре 30°C и
влажности 80%. Результаты показывают важность создания оптимальной
среды для повышения всхожести семян бамии. Данное исследование имеет
практическое значение для оценки качества семян и их прорастания при
выращивании бамии.
Ключевые слова:
Hibiscus esculentus
, термостат
Kirish :
Bamya
(Hibiscus esculentus L.) — Malvaceae oilasiga mansub bir
yillik sabzavot o‘simligi bo‘lib, asosan tropik va subtropik mintaqalarda o‘sadi. U
oziq-ovqat, tibbiyot va sanoatda keng qo‘llaniladi.[2] Bamya o‘simligi o‘zining
mazali va sog‘lom mevalari bilan mashhur bo‘lib, ular tarkibida ko‘plab vitaminlar,
minerallar va biologik faol moddalar mavjud. Uning o‘sishi va meva berishi ko‘p
jihatdan urug‘larining unuvchanligi bilan bog‘liq. Urug‘ unuvchanligi
o‘simliklarning yaxshi rivojlanishining asosiy omili hisoblanadi. Shu sababli, bamya
urug‘larining unuvchanligini aniqlash agronomik amaliyotda muhim o‘rin tutadi.
Ushbu maqolada laboratoriya sharoitida bamya o‘simligining urug‘ unuvchanligi
tekshirilgan.
tayyorlanadi. Tropik, subtropik mamlakatlarda, Shimoliy Amerika,
Janubiy Yevropa, Zakavkazye, Krim, Ukrainaning janubi, qisman Markaziy Osiyoda,
asosan,
sabzavot ekini
sifatida yetishtiriladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–4_Июнь –2025
8
Bamiya ekinidan munosib va sanoatda keng qo'llaniladi. Respublikamizning
janubiy va hozirgi markaziy
markazida bamiya yetishtirish bo'yicha olib borilmoqda.
Tajribalar o'z natijalarini bersa, O'zbekiston
Respublikasi Qishloq xo'jaligi vazirligi
kartoshkasidagi Sabzavot, poliz ekinlari va ilmiy-tadqiqot instituti olimlari tomonidan
“Toshkent tuhfasi”, “Zamin” va “Shafaq” kabilar navlari iqlim tartibga solinib, uning
mevasini boshqariladigan korxonalarga eksport qilish yaratiladi.
Tajriba metodikasi
:
Bamya (Hibiscus esculentus L.) urug‘larining
unuvchanligini aniqlash uchun quyidagi tajriba metodikasi qo‘llanildi Urug‘larning
unuvchanligini aniqlash uchun GOST va ISTA (International Seed Testing
Association) standartlari asosida laboratoriya sharoitida tekshiruvlar o‘tkazildi.[3]
Unuvchanlikni aniqlashda quyidagi metodlar qo‘llanildi. Petri idishlarida urug’ni
o’stirish
:
Urug‘lar petri idishlariga joylashtirildi. Har bir idishga nam filtr qog‘ozi
solinib, unga urug‘lar joylashtirildi. Urug‘lar orasidagi masofa urug‘lar o‘rtasida bir-
biriga to‘g‘ri ta’sir etmasligi uchun yetarlicha bo‘lishi kerak. Namlik sharoitlari
Namlikni ta’minlash uchun filtr qog‘ozi doimiy ravishda namlanib turdi. Namlik
darajasi 80–85% oralig‘ida saqlanib turildi. Petri idishlari yopildi va harorat nazorat
qilindi. Harorat sharoitlari Urug‘lar turli harorat sharoitlarida, ya’ni 15°C va 35°C
haroratlarda tekshirildi. Labaratoriya sharoitida termostatdan foydalanildi .[4]
Urug’larning unuvchanligini hisoblash Urug‘larning unuvchanligi har kuni kuzatildi
va hisoblandi. Urug‘lar unish boshlagan va to‘liq ungan urug‘lar soni qayd etildi.
Kuzatish va tahlil har bir sharoitda urug‘larning unish boshlanishi va to‘liq
unishi davri o‘lchandi. Urug‘larning faolligi, o‘sish sur’ati, va o‘simlikning
rivojlanishi aniqlanib, ular ustida kuzatuvlar o‘tkazildi. Unuvchanlik darajasi va
sharoitlar o‘rtasidagi bog‘liqlik tahlil qilindi tajriba natijalarining statistic tahlili
Tajriba natijalari statistik tahlil qilindi, unuvchanlik foizi harorat va namlik
sharoitlariga ta’sirini aniqlash maqsadida solishtirildi
Tajriba natijalari
Tajriba davomida bamya (Hibiscus esculentus L.)
urug‘larining unuvchanligi turli sharoitlarda o‘rganildi.[5] Urug‘larning unuvchanlik
darajasi harorat va namlikning ta’siri ostida o‘lchandi. Quyida tajriba natijalari
keltirilgan:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–4_Июнь –2025
9
Urug’larning unuvchanligini aniqlash Urug‘lar 150 dona namunadan tanlab,
harorat va namlikning turli sharoitlarida sinovdan o‘tkazildi. Urug‘larning
unuvchanligi harorat va namlikka bog‘liq ravishda o‘zgarib turdi.[6] Tadqiqot
davomida harorat 15°C va 35°C, namlik esa 75%, 80%, va 85% bo‘lgan sharoitlarda
o‘rganildi.
Namlik (%)
Harorat (°c)
Unuvchanlik(%)
75
15
92
80
30
85
85
35
70
Natijalar tahlili
15°C harorat va 75% namlikda
urug‘larning unuvchanligi eng yuqori
bo‘lib, 92% ni tashkil etdi. Bu sharoitlarda urug‘lar tez va samarali unishdi.
30°C
haroratda
urug‘larning unuvchanligi pasaydi. 80% namlikda unuvchanlik 85% ni
tashkil etdi
35°C haroratda
, unuvchanlik ancha pasaydi, bu sharoitda unuvchanlik
faqat 70% ni tashkil etdi, bu yuqori haroratning urug‘larning unishiga salbiy ta’sir
ko‘rsatishini ko‘rsatadi.
Xulosa
Tajriba natijalari shuni ko‘rsatdiki, bamya urug‘larining unuvchanligi
harorat va namlikning o‘zgarishiga sezgir. 15°C va 75% namlikda urug‘lar eng yaxshi
unuvchanlikni ko‘rsatdi. Haroratning 35°C ga ko‘tarilishi va namlikning pasayishi
unuvchanlikni pasayishiga olib keldi. Urug‘larning yuqori unuvchanligini ta’minlash
uchun 30°C harorat va 85% namlik sharoitlari optimal hisoblanadi. Bu natijalar
bamya o‘simligini muvaffaqiyatli yetishtirish uchun tavsiya etilgan sharoitlarni
belgilashda muhimdir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Алиев Р.Ҳ. (2012).
Уруғчилик асослари
. Тошкент: Ўқитувчи нашриёти.
2.
Қаюмов М.Қ., Норқобилов Р.Ҳ. (2018).
Ўсимликлар биологияси ва
ихтиёрий селекцияси
. Тошкент: Аграр фанлар нашриёти.
3.
GOST 12038-84.
Seeds. Methods for determination of germination
. Moskva:
Gosstandart, 1984.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–4_Июнь –2025
10
4.
ISTA (International Seed Testing Association). (2023).
International Rules for
Seed Testing
. Bassersdorf, Switzerland: ISTA Secretariat.
5.
Салимов Ш.А., Раҳимов А.А. (2020).
Ўсимликлар физиологияси
. Тошкент:
Фан ва технологиялар нашриёти.
6.
Kochhar, S.L. (2015).
Economic Botany
. Cambridge University Press.
7.
Smith, J.E., & Brown, R. (2018).
Seed Technology and Physiology
. Springer
Nature.
8.
FAO (2021).
Seed quality and testing manual
. Rome: Food and Agriculture
Organization of the United Nations.
