MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
27
PYTHON DASTURLASH TILIDA REQUEST KUTUBXONASI
YORDAMIDA HTTP SO‘ROVLAR BILAN ISHLASH
Raximov Quvvatali Ortiqovich –
Farg‘ona davlat universiteti amaliy matematika va
informatika kafedrasi kafedrasi dotsenti, t.f.f.d(PhD)
Tojimamatov Israil Nurmatovich
Farg’ona davlat universiteti katta o’qituvchisi
Jo’rayeva Mohira Lochinbek qizi
Farg’ona davlat universiteti
mohirajorayea927@gmail.com
Annotatsiya: Ushbu maqolada Python dasturlash tilining Requests
kutubxonasi yordamida HTTP so‘rovlar bilan ishlashning nazariy va amaliy jihatlari
chuqur tahlil qilinadi. Tadqiqotda Requests kutubxonasining asosiy xususiyatlari,
HTTP so‘rov turlari (GET, POST, PUT, DELETE, PATCH), autentifikatsiya
mexanizmlari, xatolarni boshqarish va veb-ilovalarni avtomatlashtirishda
qo‘llanilishi o‘rganiladi. Maqolada kutubxonaning zamonaviy dasturiy loyihalardagi
ahamiyati, uning foydalanuvchi uchun qulay API interfeysi va veb-xizmatlar bilan
integratsiyasi tahlil qilinadi. Pythonning boshqa HTTP kutubxonalariga (masalan,
urllib.request) nisbatan Requests kutubxonasining afzalliklari va cheklovlari
muhokama qilinadi. Tadqiqot ilmiy adabiyotlar tahliliga asoslanib, Requests
kutubxonasini samarali qo‘llash bo‘yicha tavsiyalar beradi va kelajakda sun’iy
intellekt va avtomatlashtirilgan veb-skraping texnologiyalari bilan integratsiyasi
istiqbollarini ko‘rib chiqadi.
Kalit so'zlar: Python, Requests kutubxonasi, HTTP so‘rovlar, GET, POST,
autentifikatsiya, xatolarni boshqarish, veb-skraping, API integratsiyasi, dasturiy
loyihalash, avtomatlashtirish
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
28
Annotation: This article provides a comprehensive analysis of the theoretical
and practical aspects of handling HTTP requests using the Requests library in the
Python programming language. The study explores the core features of the Requests
library, types of HTTP requests (GET, POST, PUT, DELETE, PATCH),
authentication mechanisms, error handling, and its application in automating web
applications. The article evaluates the significance of the library in modern software
projects, its user-friendly API, and its integration with web services. The advantages
and limitations of the Requests library compared to other Python HTTP libraries
(e.g., urllib.request) are discussed. Based on a systematic review of scientific
literature, the study offers recommendations for the effective use of the Requests
library and examines its future prospects for integration with artificial intelligence
and automated web scraping technologies.
Key words: Python, Requests library, HTTP requests, GET, POST,
authentication, error handling, web scraping, API integration, software design,
automation
Аннотация: В данной статье проводится глубокий анализ
теоретических и практических аспектов работы с HTTP-запросами с
использованием библиотеки Requests в языке программирования Python.
Исследование охватывает основные характеристики библиотеки Requests,
типы HTTP-запросов (GET, POST, PUT, DELETE, PATCH), механизмы
аутентификации, обработку ошибок и применение в автоматизации веб-
приложений. В статье анализируется значение библиотеки в современных
программных проектах, её удобный для пользователя API и интеграция с веб-
сервисами. Рассматриваются преимущества и ограничения библиотеки
Requests по сравнению с другими HTTP-библиотеками Python (например,
urllib.request). Исследование основано на анализе научной литературы и
предлагает рекомендации по эффективному использованию библиотеки
Requests, а также обсуждает перспективы её интеграции с технологиями
искусственного интеллекта и автоматизированного веб-скрейпинга.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
29
Ключевые слова: Python, библиотека Requests, HTTP-запросы, GET,
POST, аутентификация, обработка ошибок, веб-скрейпинг, интеграция API,
проектирование программ, автоматизация
HyperText Transfer Protocol (HTTP) zamonaviy veb-ilovalarning asosiy
aloqa protokoli bo‘lib, u mijoz (client) va server o‘rtasidagi ma’lumot almashinuvini
ta’minlaydi. Python dasturlash tilida HTTP so‘rovlar bilan ishlash uchun bir nechta
kutubxonalar mavjud bo‘lsa-da, Requests kutubxonasi o‘zining foydalanuvchi uchun
qulay API interfeysi va oddiyligi tufayli eng mashhur hisoblanadi. Ushbu kutubxona
HTTP so‘rovlarning murakkab jarayonlarini soddalashtirib, dasturchilarga veb-
xizmatlar bilan oson integratsiyalash imkonini beradi. Requests kutubxonasi GET,
POST, PUT, DELETE va PATCH kabi HTTP usullarini qo‘llab-quvvatlaydi,
shuningdek, autentifikatsiya, seanslarni boshqarish va xatolarni boshqarish kabi ilg‘or
xususiyatlarni taqdim etadi.
Ushbu maqolada Requests kutubxonasining asosiy xususiyatlari, HTTP
so‘rovlar bilan ishlashning amaliy usullari va uning zamonaviy dasturiy loyihalardagi
ahamiyati ilmiy asosda tahlil qilinadi. Tadqiqotning maqsadi – Requests
kutubxonasining funksionalligini chuqur o‘rganish, uning afzalliklarini boshqa
kutubxonalarga nisbatan taqqoslash va ilovalar yaratishda samarali qo‘llash bo‘yicha
tavsiyalar ishlab chiqish. Maqola foydalanuvchi sinfi va API integratsiyasi
misollarida ushbu tushunchalarni amaliy kontekstda ko‘rib chiqadi.
Usullar:
Tadqiqot tizimli adabiyotlar tahlili (systematic literature review)
metodologiyasiga asoslanadi. So‘nggi o‘n yillikda chop etilgan ilmiy maqolalar,
Pythonning rasmiy hujjatlari (docs.python.org), Requests kutubxonasining rasmiy
hujjatlari va veb-ilovalar bo‘yicha qo‘llanmalar tahlil qilindi. Tadqiqotda Requests
kutubxonasining HTTP so‘rovlar bilan ishlashdagi samaradorligi, autentifikatsiya
mexanizmlari, xatolarni boshqarish va veb-skrapingdagi qo‘llanilishi o‘rganildi.
Shuningdek, urllib.request va HTTPX kabi boshqa HTTP kutubxonalar bilan
taqqoslash amalga oshirildi. Amaliy misollar sifatida foydalanuvchi ma’lumotlarini
API orqali boshqarish va veb-sahifalarni skrap qilish jarayonlari tahlil qilindi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
30
Tadqiqot jarayonida ilmiy manbalarga asoslangan holda taqqoslash, sintez va empirik
tahlil usullari qo‘llanildi.
Natijalar:
Tadqiqot Requests kutubxonasining Python dasturlash tilida
HTTP sorovlar bilan ishlashda eng samarali va keng tarqalgan vosita ekanligini
tasdiqladi Ushbu bolimda kutubxonaning funksional xususiyatlari HTTP sorov turlari
autentifikatsiya mexanizmlari xatolarni boshqarish strategiyalari va zamonaviy
ilovalardagi qollanilishi chuqur tahlil qilinadi Tahlil Pythonning boshqa HTTP
kutubxonalari xususan urllibrequest va HTTPX bilan taqqoslashga asoslanadi
shuningdek ilmiy adabiyotlar va amaliy qollanmalar tahliliga tayanadi Tadqiqot
Requests kutubxonasining afzalliklari cheklovlari va kelajakdagi istiqbollarini ham
keng yoritadi
Requests kutubxonasining funksional xususiyatlari:
Requests kutubxonasi
HTTP sorovlar bilan ishlash jarayonlarini soddalashtirish uchun yaratilgan bo‘lib
foydalanuvchi uchun qulay va intuitiv API interfeysiga ega Tadqiqot shuni ko‘rsatdi
ki kutubxona HTTP protokolining barcha asosiy usullarini qollab-quvvatlaydi va
mijoz-server aloqasini samarali boshqarish uchun keng funksiyalar to‘plamini taqdim
etadi Ushbu funksiyalar URL parametrlarini sarlavhalar va malumotlarni avtomatik
boshqarishni o‘z ichiga oladi bu dasturchilarga qolda kodlash zaruratini bartaraf
qiladi Seanslar doimiy ulanishlarni ta’minlash va kuki malumotlarini boshqarish
imkonini beradi bu bir nechta sorovlar orasida holatni saqlashda muhim ahamiyatga
ega JSON formatidagi malumotlarni avtomatik qayta ishlash REST API’lar bilan
ishlashni osonlashtiradi Timeout sozlamalari qayta urinish strategiyalari va SSL
sertifikatlarini tekshirish tizimning ishonchliligini oshiradi Tahlillar Requests
kutubxonasining oddiy va samarali API interfeysi tufayli keng qollanilishini
tasdiqladi bu esa dasturchilarga murakkab HTTP operatsiyalarini minimal harakat
bilan amalga oshirish imkonini beradi
HTTP sorov turlari va ularning vazifalari:
HTTP sorovlar mijoz va server
orasidagi malumot almashinuvining asosini tashkil etadi Requests kutubxonasi
barcha asosiy HTTP usullarini qollab-quvvatlaydi va har biri o‘ziga xos maqsadlarga
xizmat qiladi GET sorovlar serverdan malumot olish uchun ishlatiladi masalan veb-
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
31
sahifa mazmunini yoki API resurslarini olishda bu usul eng keng tarqalgan bo‘lib
malumotlar o‘zgartirilmasdan faqat o‘qiladi POST sorovlar serverga malumot
yuborish uchun ishlatiladi masalan foydalanuvchi formasini yuborish yoki API orqali
yangi resurs yaratishda xavfsiz malumotlarni uzatishda muhim ahamiyatga ega PUT
sorovlar serverdagi mavjud resursni yangilash yoki yangi resurs yaratish uchun
ishlatiladi bu usul idempotent xususiyatga ega ya’ni bir xil sorovni qayta yuborish
natijasi o‘zgarmaydi DELETE sorovlar serverdagi resursni o‘chirish uchun ishlatiladi
bu malumotlarni butunlay olib tashlashda qollaniladi PATCH sorovlar resursning
faqat bir qismini yangilash uchun ishlatiladi bu malumotlarni qisman o‘zgartirishda
samarali hisoblanadi HEAD sorovlar faqat sorov sarlavhalarini olish uchun ishlatiladi
bu resursning mavjudligini tekshirish yoki meta-malumotlarni olishda foydalidir
Tahlillar shuni ko‘rsatdi ki Requests kutubxonasi ushbu usullarni soddalashtirilgan
shaklda qollab-quvvatlaydi va dasturchilarga har bir usulning funksional
imkoniyatlarini to‘liq ishlatishni ta’minlaydi GET va POST sorovlar veb-skraping va
API integratsiyasida eng ko‘p qollaniladi PUT va PATCH esa malumotlarni
yangilashda muhim rol o‘ynaydi
Autentifikatsiya mexanizmlari va xavfsizlik:
Requests kutubxonasi turli
autentifikatsiya mexanizmlarini qollab-quvvatlaydi bu xavfsiz veb-xizmatlar bilan
ishlashda muhim ahamiyatga ega Tadqiqotda Basic Authentication OAuth JWT
(JSON Web Token) va Digest Authentication kabi autentifikatsiya turlari tahlil qilindi
Basic Authentication foydalanuvchi nomi va parolni ishlatadigan oddiy usul bo‘lib
kichik loyihalarda qollaniladi OAuth murakkab API’lar bilan ishlashda keng
tarqalgan bo‘lib token asosida autentifikatsiyani ta’minlaydi JWT zamonaviy va
xavfsiz usul sifatida token orqali foydalanuvchi identifikatsiyasini amalga oshiradi
Digest Authentication esa shifrlangan parollar orqali yuqori xavfsizlikni ta’minlaydi
Tahlillar shuni ko‘rsatdi ki Requestsning autentifikatsiya mexanizmlari veb-xizmatlar
bilan xavfsiz integratsiyani ta’minlaydi ammo murakkab autentifikatsiya turlari
masalan OAuth 20 qoshimcha kutubxonalar talab qilishi mumkin bu esa loyiha
murakkabligini oshiradi Xavfsizlik nuqtai nazaridan SSL sertifikatlarni tekshirish va
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
32
HTTPS protokolidan foydalanish malumotlar maxfiyligini ta’minlashda muhim
hisoblanadi
Xatolarni boshqarish va tizim ishonchliligi:
Requests kutubxonasi xatolarni
boshqarish uchun keng imkoniyatlar taqdim etadi bu tizimning ishonchliligini
oshirishda muhim rol o‘ynaydi Tadqiqotda timeout mexanizmi SSL sertifikatlarni
tekshirish qayta urinish strategiyalari va HTTP status kodlariga asoslangan xato
boshqaruvi tahlil qilindi Timeout sozlamalari sorovlarning uzoq davom etishini oldini
oladi va real vaqt ilovalarida kechikishlarni kamaytiradi SSL tekshiruvi HTTPS
sorovlarning xavfsizligini ta’minlaydi bu malumotlarning maxfiyligi va yaxlitligini
kafolatlaydi Qayta urinish strategiyalari tarmoq uzilishlari yoki server xatolarida
avtomatik qayta sorov yuborish imkonini beradi.
Xulosa
Tadqiqot Python dasturlash tilidagi Requests kutubxonasining HTTP
so‘rovlar bilan ishlashda eng samarali va keng qo‘llaniladigan vosita ekanligini
tasdiqladi Ushbu kutubxona foydalanuvchi uchun qulay API interfeysi orqali HTTP
protokolining barcha asosiy usullarini qo‘llab-quvvatlaydi va mijoz-server aloqasini
soddalashtiradi Kutubxona GET POST PUT DELETE PATCH va HEAD kabi so‘rov
turlarini samarali boshqaradi shuningdek autentifikatsiya mexanizmlari xatolarni
boshqarish va seanslarni boshqarish kabi ilg‘or xususiyatlarni taqdim etadi Tahlillar
shuni ko‘rsatdi ki Requestsning intuitiv dizayni va moslashuvchanligi uni veb-
skraping API integratsiyasi avtomatlashtirish va ma’lumotlar tahlili kabi sohalarda
muhim vositaga aylantiradi Basic Authentication OAuth JWT va Digest
Authentication kabi xavfsizlik mexanizmlarini qo‘llab-quvvatlashi kutubxonani
xavfsiz veb-xizmatlar bilan ishlashda ishonchli qiladi Xatolarni boshqarish
imkoniyatlari xususan timeout sozlamalari SSL sertifikatlarni tekshirish va qayta
urinish strategiyalari tizimning barqarorligini oshiradi va katta hajmdagi so‘rovlar
bilan ishlashda samaradorlikni ta’minlaydi Pythonning urllibrequest kabi standart
kutubxonalariga nisbatan Requests foydalanuvchi uchun qulaylik va avtomatik
boshqaruv jihatidan sezilarli afzalliklarga ega bo‘lsa HTTPX kabi zamonaviy
kutubxonalar bilan taqqoslaganda asinxron ilovalar uchun biroz cheklovlarga ega
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
33
Biroq Requestsning oddiy API va keng qo‘llanilishi uni umumiy dasturiy loyihalar
uchun ideal tanlovga aylantiradi Tadqiqot shuni ko‘rsatdi ki Requests veb-ilovalarni
testlash serverlarni monitoring qilish va katta hajmdagi ma’lumotlarni yig‘ish kabi
sohalarda keng qo‘llaniladi Kelajakda sun’iy intellekt asosidagi ma’lumotlar tahlil
tizimlari va avtomatlashtirilgan veb-skraping texnologiyalari bilan integratsiyasi
Requestsning imkoniyatlarini yanada kengaytiradi Sun’iy intellekt yordamida real
vaqt rejimida ma’lumot yig‘ish va tahlil qilish imkoniyatlari kutubxonaning
kelajakdagi ilovalarda muhim rol o‘ynashini ta’minlaydi Avtomatlashtirilgan testlash
va monitoring tizimlari Requestsning xatolarni boshqarish va seans boshqaruvi
xususiyatlaridan foydalanish orqali yanada rivojlanadi Dasturchilarga Requestsni
samarali qo‘llash uchun timeout va qayta urinish strategiyalarini sozlash SSL
xavfsizligini ta’minlash va murakkab autentifikatsiya turlari uchun qo‘shimcha
kutubxonalar bilan integratsiyani ko‘rib chiqish tavsiya etiladi Ushbu yondashuvlar
Requestsning dasturiy loyihalardagi samaradorligini va ishonchliligini oshiradi Shu
bilan birga kelajakdagi asinxron ilovalar uchun HTTPX kabi kutubxonalar bilan
hamkorlik Requestsning qo‘llanilish sohasini kengaytiradi va zamonaviy dasturiy
ta’minot ishlab chiqishda yangi imkoniyatlar ochadi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Tojimamatov, I. N., Olimov, A. F., Khaydarova, O. T., & Tojiboyev, M. M.
(2023).
CREATING
A
DATA
SCIENCE
ROADMAP
AND
ANALYSIS. PEDAGOGICAL SCIENCES AND TEACHING METHODS, 2(23),
242-250.
2.
Тожимаматов, И. Н. (2023). ЗАДАЧИ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНОГО
АНАЛИЗА ДАННЫХ. PEDAGOG, 6(4), 514-516.
3.
Muqaddam, A., Shahzoda, A., Gulasal, T., & Isroil, T. (2023). NEYRON
TARMOQLARDAN
FOYDALANIB
TASVIRLARNI
ANIQLASH
USULLARI. SUSTAINABILITY
OF
EDUCATION,
SOCIO-ECONOMIC
SCIENCE THEORY, 1(8), 63-74.
4.
Raximov, Q. O., Tojimamatov, I. N., & Xo, H. R. O. G. L. (2023). SUNIY
NЕYRON TARMOQLARNI UMUMIY TASNIFI. Scientific progress, 4(5), 99-107.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
34
5.
Ortiqovich, Q. R., & Nurmamatovich, T. I. (2023). NEYRON TARMOQNI O
‘QITISH USULLARI VA ALGORITMLARI. Scientific Impulse, 1(10), 37-46.
6.
Tojimamatov, I. N., Mamalatipov, O., Rahmatjonov, M., & Farhodjonov, S.
(2023). NEYRON TARMOQLAR. Наука и инновация, 1(1), 4-12.
7.
Tojimamatov, I. N., Mamalatipov, O. M., & Karimova, N. A. (2022). SUN’IY
NEYRON TARMOQLARINI O ‘QITISH USULLARI. Oriental renaissance:
Innovative, educational, natural and social sciences, 2(12), 191-203.
8.
Muqaddam, A., Shahzoda, A., Gulasal, T., & Isroil, T. (2023). NEYRON
TARMOQLARDAN
FOYDALANIB
TASVIRLARNI
ANIQLASH
USULLARI. SUSTAINABILITY
OF
EDUCATION,
SOCIO-ECONOMIC
SCIENCE THEORY, 1(8), 63-74.
9.
Raximov, Q. O., Tojimamatov, I. N., & Xo, H. R. O. G. L. (2023). SUNIY
NЕYRON TARMOQLARNI UMUMIY TASNIFI. Scientific progress, 4(5), 99-107.
10.
Raxmatjonova, M. N., & Tojimamatov, I. N. (2023). BIZNESDA SUNIY
INTELEKT
TEXNOLOGYALARI
VA
ULARNI
AHAMIYATI. Лучшие
интеллектуальные исследования, 11(3), 46-52.
11.
Tojimamatov, I., Soliyeva, X., & Israilova, R. (2025). FAYL NOMLARINI
QISQARTIRISH
ALGORITMLARI. Академические
исследования
в
современной науке, 4(26), 45-52.
12.
Nurmamatovich, T. I. (2025). MONGODB DA BIG DATA BILAN ISHLASH
USULLARI. YANGI O‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR JURNALI, 2(8),
792-798.
13.
Nurmamatovich, T. I. (2025). MOBIL OPERATSION SISTEMALARNING
KELAJAGI. Лучшие интеллектуальные исследования, 44(5), 133-139.
14.
Nurmamatovich, T. I., & Umidjon o‘g, M. Z. S. (2025). BERILGANLAR
BAZASIDA HAYOTIY SIKL. Лучшие интеллектуальные исследования, 44(5),
169-178.
15.
Nurmamatovich, T. I., & Umidjon o‘g, M. Z. S. (2025). MASHINA KODLARI
BILAN ISHLASH. Лучшие интеллектуальные исследования, 44(5), 159-168.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
35
16.
Nurmamatovich,
T.
I.
(2025).
BERILGANLAR
BAZASI
ADMINISTRATORI. Лучшие интеллектуальные исследования, 44(5), 276-282.
17.
Tojimamatov, I. (2025). ADO-NET TEXNOLOGIYASI YORDAMIDA
HISOBOTLAR
VA
FORMALARNI
SHAKLLANTIRISH. Академические
исследования в современной науке, 4(25), 122-126.
18.
Nurmamatovich, T. I. (2025). STATISTIKA SOHASIDA AXBOROT
TIZIMLARI
VA
TEXNOLOGIYALARINI
SINTAKSIS
TAXLIL
QILISH. Лучшие интеллектуальные исследования, 44(4), 157-166.
19.
Nurmamatovich, T. I. (2025). AXBOROTLARNI TAQDIM ETISH VA
ULAR BILAN ISHLASH. Лучшие интеллектуальные исследования, 44(4), 135-
140.
20.
Tojimamatov, I., & Abduvaliyev, X. (2025). KO ‘P FOYDALANUVCHILI
BBBT ARXITEKTURASI. Инновационные исследования в науке, 4(5), 16-22.
21.
Tojimamatov, I., & Xolmurod o‘g, A. O. H. (2025, May). SQL SERVERDA
CHEKLASHLAR.
In CONFERENCE
OF
MODERN
SCIENCE
&
PEDAGOGY (Vol. 1, No. 1, pp. 409-413).
22.
Tojimamatov, I., & Abdulhafizov, I. (2025). OBYEKTLAR VA
ATRIBUTLAR. BRIDGING THE GAP: EDUCATION AND SCIENCE FOR A
SUSTAINABLE FUTURE, 1(1), 107-112.
23.
Tojimamatov, I. N., & Iminova, G. I. (2025). SEMANTIK OBEKT MODELI
VA KATTA MA'LUMOTLAR (BIG DATA). ОБРАЗОВАНИЕ И НАУКА В XXI
ВЕКЕ, (58-3).
