MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
20
“PYTHON DASTURINI KOMPYUTERGA O’RNATISH, UNING
MUHITI BILAN TANISHISH VA MA’LUMOTLARNI KONSOL ORQALI
CHIQARISH HAMDA KIRITISH”
RAXIMOV QUVVATALI ORTIQOVICH –
Fargʻona davlat universiteti amaliy matematika va
informatika kafedrasi kafedrasi dotsenti, t.f.f.d(PhD)
ABDUBANNOBOVA DIYORAXON ILHOMJON QIZI
Fargʻona davlat unversiteti talabasi
abdubannobovadiyoraxon@gmail.com
TOJIMAMATOV ISRAIL NURMATOVICH
Fargʻona davlat unversiteti katta o‘qituvchisi
Annotatsiya: Mazkur maqolada zamonaviy dasturlash tillari ichida keng
tarqalgan, yuqori darajadagi va ko‘p maqsadli Python dasturlash tilining
kompyuterga o‘rnatilishi, dasturlash muhiti bilan ishlashning ilmiy-metodik jihatlari
hamda foydalanuvchi bilan dastur o‘rtasidagi interaktiv muloqotni tashkil etuvchi
print() va input() funksiyalarining nazariy va amaliy imkoniyatlari keng yoritilgan.
Maqola Python tilining o‘qitish jarayonidagi afzalliklarini, uning algoritmik
fikrlashni
rivojlantirishdagi
rolini
va
axborot
texnologiyalari
sohasida
qo‘llanilayotgan ilmiy-tadqiqot vositasi sifatidagi salohiyatini tahlil etadi.
Shuningdek, maqolada IDLE muhiti orqali dasturiy tajribalarning interaktiv asosda
amalga oshirilishi, foydalanuvchi kiritmalarini qayta ishlash va natijalarni chiqish
orqali tasvirlash kabi elementlar dasturiy modellashtirishda qanday ilmiy
yondashuvlar asosida qo‘llanishi kerakligi tushuntiriladi. Ushbu maqola Python
dasturlash tilini endi o‘rganayotgan o‘quvchilar, dasturchilar, shuningdek, tahliliy
va avtomatlashtirilgan yechimlar yaratish bilan shug‘ullanuvchi ilmiy tadqiqotchilar
uchun metodik va nazariy asos bo‘lib xizmat qiladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
21
Kalit soʻzlar: Python, dasturlash muhiti, IDLE, interpretator, print(), input(),
interaktivlik, foydalanuvchi interfeysi, algoritmik tafakkur, raqamli savodxonlik.
Abstract: This article extensively covers the implementation of the high-level
and multi-purpose Python programming language, which is widespread among
modern programming languages, on a computer, the scientific and methodological
aspects of working with the programming environment, and the theoretical and
practical capabilities of the print() and input() functions, which form an interactive
dialogue between the user and the program. The article analyzes the advantages of
the Python language in the teaching process, its role in the development of
algorithmic thinking, and its potential as a research tool used in the field of
information technology. The article also explains what scientific approaches should
be used in software modeling, such as the interactive implementation of programming
experiments through the IDLE environment, the processing of user input, and the
representation of results through output. This article serves as a methodological and
theoretical basis for students who are just learning the Python programming
language, programmers, and scientific researchers involved in the creation of
analytical and automated solutions.
Keywords: Python, programming environment, IDLE, interpreter, print(),
input(), interactivity, user interface, algorithmic thinking, digital literacy.
Аннотация : В статье подробно рассматриваются вопросы
реализации
на
ЭВМ
языка
программирования
Python,
широко
распространенного
среди
современных
языков
программирования,
высокоуровневого и многоцелевого языка программирования, научные и
методические аспекты работы со средой программирования, теоретические
и практические возможности функций print() и input(), формирующих
интерактивный диалог между пользователем и программой. В статье
анализируются преимущества языка Python в процессе обучения, его роль в
развитии алгоритмического мышления и потенциал как исследовательского
инструмента, применяемого в сфере информационных технологий. В статье
также поясняется, какие научные подходы следует использовать при
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
22
программном моделировании, такие как интерактивная реализация
программных экспериментов через среду IDLE, обработка пользовательского
ввода и представление результатов через output. Статья служит
методической и теоретической основой для студентов, только изучающих
язык программирования Python, программистов и научных исследователей,
занимающихся созданием аналитических и автоматизированных решений.
Ключевые
слова:
Python,
среда
программирования,
IDLE,
интерпретатор, print(), input(), интерактивность, пользовательский
интерфейс, алгоритмическое мышление, цифровая грамотность.
Python — bu yuqori darajadagi, umumiy maqsadli, talqinli (interpreted)
dasturlash tili bo‘lib, zamonaviy ilmiy-tadqiqot va amaliy muhandislik jarayonlarida
keng qo‘llanilmoqda. Uning sintaksisi soddaligi, semantik jihatdan tozaligi va kuchli
standart kutubxonalarga egaligi sababli, Python bugungi kunda fan, texnika, tibbiyot,
iqtisodiyot, ta’lim va boshqa sohalarda faol foydalanilayotgan vositaga aylangan.
Python dasturini kompyuterga o‘rnatish foydalanuvchining platformasiga
mos rasmiy distribyutivni (python.org) tanlash orqali amalga oshiriladi. Dastur
o‘rnatilishida "Add Python to PATH" opsiyasi belgilansa, foydalanuvchi operatsion
tizim darajasida Python buyruqlariga to‘g‘ridan-to‘g‘ri murojaat qila oladi. Bu esa
tizim muhiti bilan ishlash, dasturiy avtomatlashtirish, skript yozish va ular yordamida
tahlil ishlarini olib borishga imkon yaratadi. Bu bosqich kompyuter fanlari
metodologiyasi nuqtai nazaridan muhim dastlabki qadam hisoblanadi.
Python o‘rnatilgach, u bilan ishlash uchun bir nechta muhitlar mavjud bo‘lib,
ulardan eng soddasi IDLE hisoblanadi. IDLE (Integrated Development and Learning
Environment) — Python uchun ishlab chiqilgan integratsiyalashgan o‘quv muhiti
bo‘lib, unda kod yozish, ishga tushirish va natijani darhol kuzatish imkoniyati
mavjud. Bu muhit talaba yoki tadqiqotchi tomonidan yozilgan kodning mantiqiy
to‘g‘riligini sinovdan o‘tkazish va iterativ (takroriy) eksperimentlar asosida tahlil
qilishni ta’minlaydi.
Dasturchi bilan kompyuter o‘rtasidagi muloqotni tashkil etuvchi eng muhim
vositalar – bu print() va input() funksiyalaridir. print() funksiyasi dasturdan chiqish
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
23
ma’lumotlarini foydalanuvchiga ko‘rsatishda ishlatiladi. U foydalanuvchining
dasturdagi algoritmik ketma-ketlikni tushunishini osonlashtiradi. input() funksiyasi
esa foydalanuvchidan matn yoki son shaklida ma’lumot olish imkonini beradi. Bu
ikki funksiya orqali dasturchi oddiy interaktiv tizimlar – kalkulyatorlar, tahliliy
vositalar, savol-javob dasturlari yaratishi mumkin.Masalan, foydalanuvchidan
yoshini so‘rab, tug‘ilgan yilini hisoblash:
python
КопироватьРедактировать
yosh = int(input("Yoshingizni kiriting: "))
print("Siz", 2025 - yosh, "yilda tug‘ilgansiz.")
Ushbu kod namunasi ilmiy nuqtai nazardan qaralganda, bir nechta muhim
elementlarni aks ettiradi: ma’lumotlarni olish (input), ularni kerakli turga o‘zgartirish
(type casting) va natijani mantiqiy ravishda qayta ishlash (processing), hamda
foydalanuvchiga yetkazish (output).
Bunday oddiy ko‘rinishdagi algoritmlar orqali dasturchi fundamental
tushunchalarni — o‘zgaruvchilar, ma’lumot turlari, funktsiyalar va ifodalar —
amaliyotda mustahkamlaydi. Bu esa chuqurroq matematik modellashtirish va tizimli
fikrlash asoslarini shakllantiradi.
Python’ning shunday imkoniyatlaridan foydalanib yozilgan dasturlar ko‘plab
ilmiy yo‘nalishlarda, jumladan, statistik tahlil, sun’iy intellekt, ma’lumotlar
vizualizatsiyasi va avtomatlashtirish sohalarida keng tatbiq etiladi. Bu holat Python
tilining nafaqat o‘quv dasturi sifatida, balki fundamental ilmiy-tadqiqot vositasi
sifatida ahamiyatini ko‘rsatadi.
Xulosa qilib aytganda, Python dasturining kompyuterga o‘rnatilishi, uning
interaktiv muhiti bilan ishlash, hamda foydalanuvchi bilan ma’lumot almashinuvi
funksiyalarining o‘zlashtirilishi zamonaviy axborot madaniyati va raqamli tafakkur
shakllanishida muhim bosqich hisoblanadi. Mazkur bilimlar, ayniqsa, ilmiy faoliyat
olib boruvchi mutaxassislar uchun eksperimentlarni avtomatlashtirish, ma’lumotlarni
modellashtirish va natijalarni tahlil qilishda muhim o‘rin tutadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
24
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
Tojimamatov, I. N., Olimov, A. F., Khaydarova, O. T., & Tojiboyev, M. M. (2023).
CREATING A DATA SCIENCE ROADMAP AND ANALYSIS. PEDAGOGICAL
SCIENCES AND TEACHING METHODS, 2(23), 242-250.
Тожимаматов, И. Н. (2023). ЗАДАЧИ ИНТЕЛЛЕКТУАЛЬНОГО АНАЛИЗА
ДАННЫХ. PEDAGOG, 6(4), 514-516.
Muqaddam, A., Shahzoda, A., Gulasal, T., & Isroil, T. (2023). NEYRON
TARMOQLARDAN
FOYDALANIB
TASVIRLARNI
ANIQLASH
USULLARI. SUSTAINABILITY
OF
EDUCATION,
SOCIO-ECONOMIC
SCIENCE THEORY, 1(8), 63-74.
Raximov, Q. O., Tojimamatov, I. N., & Xo, H. R. O. G. L. (2023). SUNIY NЕYRON
TARMOQLARNI UMUMIY TASNIFI. Scientific progress, 4(5), 99-107.
Ortiqovich, Q. R., & Nurmamatovich, T. I. (2023). NEYRON TARMOQNI O
‘QITISH USULLARI VA ALGORITMLARI. Scientific Impulse, 1(10), 37-46.
Tojimamatov, I. N., Mamalatipov, O., Rahmatjonov, M., & Farhodjonov, S. (2023).
NEYRON TARMOQLAR. Наука и инновация, 1(1), 4-12.
Tojimamatov, I. N., Mamalatipov, O. M., & Karimova, N. A. (2022). SUN’IY
NEYRON TARMOQLARINI O ‘QITISH USULLARI. Oriental renaissance:
Innovative, educational, natural and social sciences, 2(12), 191-203.
Muqaddam, A., Shahzoda, A., Gulasal, T., & Isroil, T. (2023). NEYRON
TARMOQLARDAN
FOYDALANIB
TASVIRLARNI
ANIQLASH
USULLARI. SUSTAINABILITY
OF
EDUCATION,
SOCIO-ECONOMIC
SCIENCE THEORY, 1(8), 63-74.
Raximov, Q. O., Tojimamatov, I. N., & Xo, H. R. O. G. L. (2023). SUNIY NЕYRON
TARMOQLARNI UMUMIY TASNIFI. Scientific progress, 4(5), 99-107.
Raxmatjonova, M. N., & Tojimamatov, I. N. (2023). BIZNESDA SUNIY
INTELEKT
TEXNOLOGYALARI
VA
ULARNI
AHAMIYATI. Лучшие
интеллектуальные исследования, 11(3), 46-52.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
25
Tojimamatov, I., Soliyeva, X., & Israilova, R. (2025). FAYL NOMLARINI
QISQARTIRISH
ALGORITMLARI. Академические
исследования
в
современной науке, 4(26), 45-52.
Nurmamatovich, T. I. (2025). MONGODB DA BIG DATA BILAN ISHLASH
USULLARI. YANGI O‘ZBEKISTON, YANGI TADQIQOTLAR JURNALI, 2(8),
792-798.
Nurmamatovich, T. I. (2025). MOBIL OPERATSION SISTEMALARNING
KELAJAGI. Лучшие интеллектуальные исследования, 44(5), 133-139.
Nurmamatovich, T. I., & Umidjon o‘g, M. Z. S. (2025). BERILGANLAR
BAZASIDA HAYOTIY SIKL. Лучшие интеллектуальные исследования, 44(5),
169-178.
Nurmamatovich, T. I., & Umidjon o‘g, M. Z. S. (2025). MASHINA KODLARI
BILAN ISHLASH. Лучшие интеллектуальные исследования, 44(5), 159-168.
Nurmamatovich,
T.
I.
(2025).
BERILGANLAR
BAZASI
ADMINISTRATORI. Лучшие интеллектуальные исследования, 44(5), 276-282.
Tojimamatov,
I.
(2025).
ADO-NET
TEXNOLOGIYASI
YORDAMIDA
HISOBOTLAR
VA
FORMALARNI
SHAKLLANTIRISH. Академические
исследования в современной науке, 4(25), 122-126.
Nurmamatovich, T. I. (2025). STATISTIKA SOHASIDA AXBOROT TIZIMLARI
VA
TEXNOLOGIYALARINI
SINTAKSIS
TAXLIL
QILISH. Лучшие
интеллектуальные исследования, 44(4), 157-166.
Nurmamatovich, T. I. (2025). AXBOROTLARNI TAQDIM ETISH VA ULAR
BILAN ISHLASH. Лучшие интеллектуальные исследования, 44(4), 135-140.
Tojimamatov, I., & Abduvaliyev, X. (2025). KO ‘P FOYDALANUVCHILI BBBT
ARXITEKTURASI. Инновационные исследования в науке, 4(5), 16-22.
Tojimamatov, I., & Xolmurod o‘g, A. O. H. (2025, May). SQL SERVERDA
CHEKLASHLAR.
In CONFERENCE
OF
MODERN
SCIENCE
&
PEDAGOGY (Vol. 1, No. 1, pp. 409-413).
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–3_Июнь –2025
26
Tojimamatov,
I.,
&
Abdulhafizov,
I.
(2025).
OBYEKTLAR
VA
ATRIBUTLAR. BRIDGING THE GAP: EDUCATION AND SCIENCE FOR A
SUSTAINABLE FUTURE, 1(1), 107-112.
Tojimamatov, I. N., & Iminova, G. I. (2025). SEMANTIK OBEKT MODELI VA
KATTA MA'LUMOTLAR (BIG DATA). ОБРАЗОВАНИЕ И НАУКА В XXI
ВЕКЕ, (58-3).
