MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–1_Июнь –2025
92
POLIKLINIKALARDA RAQAMLI NAVBAT TIZIMINING JORIY
ETILISHI: SAMARADORLIK VA QULAYLIK JIHATLARI
Andijon Davlat Texnika Instituti talabasi,
Rustamova Nodiraxon
Annotatsiya: Ushbu maqolada poliklinika va tibbiy muassasalarda raqamli
navbat tizimining joriy etilishi va uning samaradorlikka hamda bemorlar uchun
yaratilgan qulayliklarga ta’siri tahlil qilinadi. An’anaviy navbat jarayonlari bilan
solishtirib, raqamlashtirilgan tizim bemorlar oqimini optimallashtirish, shifokorlar
ishini tartibga solish va xizmat ko‘rsatish sifati oshishiga qanday hissa qo‘shishi
ko‘rsatib beriladi. Shuningdek, tizimni joriy etishning texnik va tashkiliy jihatlari,
foydalanuvchi interfeysi qulayligi hamda tibbiy muassasa boshqaruviga ta’siri
yoritilgan. Maqolada real tajriba natijalari asosida raqamli navbat tizimining
afzalliklari va takomillashtirish imkoniyatlari muhokama qilinadi.
Kalit so‘zlar: Raqamli navbat tizimi, poliklinika, tibbiy xizmat, bemorlar
oqimi, avtomatlashtirish, sifatni oshirish, shifokor jadvali, vaqtni tejash, sog‘liqni
saqlashda IT, elektron xizmatlar.
Kirish
Bugungi kunda sog‘liqni saqlash tizimida samaradorlik va xizmat ko‘rsatish
sifatini oshirish masalalari eng dolzarb va ustuvor yo‘nalishlardan biridir. Aholining
tibbiy xizmatlarga bo‘lgan ehtiyoji tobora oshib borayotgani sababli, sog‘liqni
saqlash muassasalarida xizmatlar ko‘rsatish jarayonlarini samarali boshqarish zarurati
kuchaymoqda. Ayniqsa, poliklinikalar kabi tibbiy muassasalarda bemorlar oqimini
to‘g‘ri yo‘naltirish, navbatlarni boshqarish va kutish vaqtini qisqartirish xizmat sifati
va bemorlarning qoniqishini oshirishda muhim rol o‘ynaydi. An’anaviy navbat
tizimlari ko‘pincha uzoq va tartibsiz navbatlarga olib keladi, bu esa nafaqat
bemorlarning vaqtini behuda sarflashiga, balki ularda norozilik va stress paydo
bo‘lishiga sabab bo‘ladi. Shifokorlar uchun ham bu tizim ish yukining noto‘g‘ri
taqsimlanishiga olib kelib, samaradorlik darajasini pasaytiradi. Shu sababli,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–1_Июнь –2025
93
zamonaviy axborot-kommunikatsiya texnologiyalari yordamida navbat tizimini
raqamlashtirish ehtiyoji yuzaga kelmoqda. Raqamli navbat tizimlari orqali bemorlar
navbatga oldindan yozilish, shifokorlar jadvalini onlayn ko‘rish va o‘z navbatlarini
real vaqt rejimida kuzatish imkoniga ega bo‘ladilar. Poliklinikalarda raqamli navbat
tizimini joriy etish nafaqat kutish vaqtini qisqartirish, balki tibbiy xizmat ko‘rsatish
jarayonlarini optimallashtirish, resurslardan samarali foydalanish va boshqaruvni
yanada shaffoflashtirish imkonini beradi. Bundan tashqari, bemorlarning mobil
qurilmalari orqali tizimga kirishi va o‘z navbatlarini boshqarishi orqali ularning
qulayligi va qoniqishi oshadi, bu esa sog‘liqni saqlash tizimiga nisbatan ijobiy
munosabatni mustahkamlaydi. Shu nuqtai nazardan, mazkur maqola poliklinikalarda
raqamli navbat tizimining joriy etilishi jarayonlarini, uning samaradorlikka ta’sirini
va bemorlar uchun yaratadigan qulayliklarni har tomonlama o‘rganishga qaratilgan.
Tadqiqot doirasida tizimning texnik imkoniyatlari, undan foydalanishning amaliy
jihatlari hamda xizmat ko‘rsatish sifatini oshirishdagi roli tahlil qilinadi. Maqola
natijalarida raqamli navbat tizimini joriy etish bo‘yicha tavsiyalar berilib, uning
sog‘liqni saqlash muassasalarida kengroq qo‘llanilish istiqbollari ko‘rib chiqiladi.
Adabiyotni o‘rganish
So‘nggi yillarda sog‘liqni saqlash sohasida axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarini joriy etish bo‘yicha ko‘plab tadqiqotlar olib borilgan. Raqamli
navbat tizimlari ayniqsa bemorlar oqimini boshqarish va xizmat ko‘rsatish sifatini
oshirishda muhim vosita sifatida ko‘rilmoqda. Masalan, Xalqaro sog‘liqni saqlash
tashkilotining (WHO) 2020–2025 yillarga mo‘ljallangan raqamli sog‘liqni saqlash
strategiyasida tibbiyot muassasalarida elektron xizmatlarni kengaytirish va bemorlar
uchun qulay onlayn tizimlarni yaratish zarurligi ta’kidlangan (WHO, 2020). Bu
strategiya doirasida raqamli navbat tizimlari bemorlarning kutish vaqtini kamaytirish,
xizmat sifatini oshirish va sog‘liqni saqlash tizimining samaradorligini yaxshilashda
muhim rol o‘ynashi qayd etilgan. Shuningdek, Laudon va Laudon (2021) o‘zlarining
“Management Information Systems” asarlarida axborot tizimlarining tashkilotlarda
samaradorlikni oshirishda tutgan o‘rnini keng yoritib, tibbiyot sohasida ham shunday
tizimlarni joriy etish muhimligini ta’kidlaydilar. Ularning fikricha, raqamli tizimlar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–1_Июнь –2025
94
nafaqat ish jarayonlarini avtomatlashtirishga, balki ma’lumotlarni real vaqt rejimida
boshqarishga yordam beradi, bu esa xizmat ko‘rsatishda sifatni sezilarli darajada
oshiradi. Mahalliy olimlar orasida Raxmonqulov va Yo‘ldoshev (2020) tibbiyot
muassasalarida axborot tizimlarini samarali qo‘llash usullarini o‘rganib, ayniqsa
poliklinikalarda navbatlarni boshqarish jarayonlarini avtomatlashtirish orqali xizmat
sifatini yaxshilash bo‘yicha amaliy takliflar ishlab chiqqanlar. Ularning tadqiqotlarida
raqamli navbat tizimlari nafaqat bemorlarning vaqtini tejash, balki tibbiyot
xodimlarining ish yukini tartibga solishda ham katta ahamiyatga ega ekanligi
ta’kidlangan. Boshqa bir manbada, Sattorov va Qodirov (2022) elektron navbat
tizimlarini joriy etishning texnik va tashkiliy tomonlarini chuqur tahlil qilib, ularning
samaradorligi va bemorlar qoniqishini oshirishdagi ijobiy ta’sirlarini ko‘rsatganlar.
Shu bilan birga, ular tizimni joriy etishda yuzaga kelishi mumkin bo‘lgan
qiyinchiliklar va ularga yechim yo‘llarini ham bayon qilgan. Xalqaro ilmiy
maqolalarda ham raqamli navbat tizimining tibbiyot muassasalarida qo‘llanilishi
bo‘yicha bir qator izlanmalar mavjud. Masalan, MDPI jurnalidagi “Healthcare Queue
Optimization Through Digital Solutions”
maqolasida bemorlar oqimini
optimallashtirish uchun zamonaviy algoritmlar va onlayn tizimlar qo‘llanilishi tahlil
qilinadi (2022). Ushbu maqola raqamli tizimlarning samaradorligini oshirish va
xizmat sifatini yaxshilash bo‘yicha ilg‘or texnologiyalarni taqdim etadi.
Umuman olganda, mavjud adabiyotlar tibbiy muassasalarda raqamli navbat
tizimlarini joriy etish nafaqat kutish vaqtini qisqartirish, balki xizmat ko‘rsatish
sifatini oshirish, ma’lumotlar oqimini samarali boshqarish va bemorlar uchun
qulaylik yaratishda muhim omil ekanligini ko‘rsatadi. Shu bilan birga, tizimlarni
muvaffaqiyatli joriy etish uchun texnik, tashkiliy va inson omillariga alohida e’tibor
qaratish zarurligi ta’kidlanadi.
Asosiy qism
1. Poliklinikalarda an’anaviy navbat tizimining kamchiliklari
An’anaviy navbat tizimlari poliklinikalarda ko‘p yillar davomida qo‘llanilib
kelmoqda. Ushbu tizimlarda bemorlar shifokor qabuliga yozilish uchun ko‘pincha
shifoxona yoki poliklinika binosiga kelib, navbat raqamini olishadi va kutishadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–1_Июнь –2025
95
Biroq, bu jarayon ko‘plab noqulayliklarni keltirib chiqaradi. Jumladan, uzoq kutish
vaqti, tartibsizlik, ma’lumotlarning qo‘lda yuritilishi, xodimlar va bemorlar orasida
tushunmovchiliklar yuzaga kelishi kabi muammolar mavjud. Bu esa nafaqat bemorlar
uchun stress manbai, balki tibbiyot xodimlarining ish samaradorligiga ham salbiy
ta’sir ko‘rsatadi.
2. Raqamli navbat tizimining mohiyati va afzalliklari
Raqamli navbat tizimi bemorlar uchun qulayliklar yaratish va tibbiy xizmat
ko‘rsatish jarayonini optimallashtirishga qaratilgan axborot-kommunikatsiya
texnologiyalarini o‘z ichiga oladi. Ushbu tizim yordamida bemorlar internet orqali
o‘z vaqtida shifokorga yozilish, navbat holatini real vaqt rejimida kuzatish
imkoniyatiga ega bo‘ladilar. Shuningdek, tizim poliklinika xodimlariga bemorlar
oqimini boshqarish va shifokorlarning ish yukini rejalashtirishda yordam beradi.
Raqamli tizimning asosiy afzalliklari quyidagilardan iborat:
1)
Kutish vaqtining qisqarishi:
Bemorlar oldindan yozilib, aniq vaqtni
bilganligi sababli poliklinikada keraksiz kutish vaqtini kamaytiradi.
2)
Tartib-intizomning
yaxshilanishi:
Navbatlar
elektron
tarzda
boshqarilgani uchun tartibsizlik va noroziliklar kamayadi.
3)
Ma’lumotlarni aniq va tezkor boshqarish:
Bemorlar va shifokorlar
haqidagi ma’lumotlar elektron tizimda saqlanib, boshqaruv osonlashadi.
4)
Resurslardan samarali foydalanish:
Shifokorlarning ish grafigi aniq
rejalashtiriladi, ish yuklari teng taqsimlanadi.
3. Poliklinikalarda raqamli navbat tizimini joriy etish jarayoni. Raqamli
navbat tizimini joriy etish bosqichlari quyidagicha amalga oshiriladi:
1)
Talablarni aniqlash:
Poliklinikaning xususiyatlari, bemorlar oqimi va
shifokorlar soni aniqlanadi.
2)
Texnik infratuzilmani tayyorlash:
Kompyuter, server, internet aloqasi va
dasturiy ta’minotlar o‘rnatiladi.
3)
Tizimni ishlab chiqish va sozlash:
Maxsus dasturiy ta’minot tanlanadi
yoki ishlab chiqiladi, foydalanuvchi uchun qulay interfeys yaratiladi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–1_Июнь –2025
96
4)
Xodimlar va bemorlarni o‘qitish:
Tizimdan samarali foydalanish uchun
barcha foydalanuvchilar o‘qitiladi.
5)
Sinov va ishga tushirish:
Tizim sinovdan o‘tkazilib, ishga tushiriladi va
doimiy monitoring qilinadi.
4. Raqamli navbat tizimining bemorlarga ta’siri.Tizim bemorlarga quyidagi
qulayliklarni taqdim etadi:
Navbat holatini kuzatish:
Bemorlar o‘z navbatlari qachon yetishini onlayn
ko‘rish imkoniga ega bo‘ladilar.
Masofadan yozilish:
Shifokorga yozilish uchun poliklinikaga kelishga hojat
qolmaydi.
Xizmat sifatining oshishi:
Kutish vaqti qisqarishi bemorlar qoniqishini
oshiradi.
Stress kamayishi:
Tizimning ishonchliligi va qulayligi tufayli bemorlardagi
stress kamayadi.
5. Raqamli tizimning tibbiyot muassasasiga foydalari. Poliklinika boshqaruvi
uchun raqamli navbat tizimi quyidagi afzalliklarni beradi:
Ma’lumotlarni tahlil qilish:
Bemorlar oqimi haqida aniq statistik
ma’lumotlar olinadi.
Resurslarni boshqarish:
Shifokorlar va xodimlar ish grafigi samarali
rejalashtiriladi.
Xizmat ko‘rsatish sifatining nazorati:
Muammolar tez aniqlanib, ularni
bartaraf etish imkoniyati yaratiladi.
Shaffoflik va hisobdorlik:
Tizim boshqaruvda shaffoflikni oshiradi va
hisobdorlikni ta’minlaydi.
Xulosa
Poliklinikalarda raqamli navbat tizimining joriy etilishi bemorlar oqimini
samarali boshqarish va tibbiy xizmat sifatini oshirishda muhim ahamiyatga ega
ekanligi aniqlandi. An’anaviy navbat tizimlarining kamchiliklari, xususan uzoq
kutish vaqti, tartibsizlik hamda ma’lumotlarni qo‘lda yuritish muammolari raqamli
tizimlar yordamida samarali hal qilinmoqda. Raqamli navbat tizimi bemorlarga
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-27
Часть–1_Июнь –2025
97
qulayliklar yaratib, ularning vaqtini tejash, stress darajasini kamaytirish va
xizmatlardan qoniqish darajasini oshirish imkonini beradi. Shuningdek, tizim
poliklinika boshqaruvi uchun ma’lumotlarni boshqarish, ish yukini muvozanatlash va
xizmat sifatini nazorat qilishda samarali vosita hisoblanadi. Shu sababli, sog‘liqni
saqlash muassasalarida raqamli navbat tizimini joriy etish va doimiy
takomillashtirishga katta e’tibor qaratish lozim.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
World Health Organization (WHO). (2020).
Global strategy on digital health
2020–2025
. Geneva: WHO Press.
2.Laudon, K. C., & Laudon, J. P. (2021).
Management Information Systems:
Managing the Digital Firm
(16th ed.). Pearson.
3. Raxmonqulov, S. A., & Yo‘ldoshev, D. M. (2020). Tibbiyot muassasalarida
axborot tizimlarining samarali qo‘llanilishi.
O‘zbekiston Tibbiyot Jurnali
, 3(4), 45-
52.
4. Sattorov, O., & Qodirov, R. (2022). Elektron navbat tizimlarini joriy etishning
texnik va tashkiliy tomonlari.
Sog‘liqni saqlash texnologiyalari jurnali
, 5(2), 78-85.
5. Healthcare Queue Optimization Through Digital Solutions
. (2022).
MDPI
Healthcare Journal
, 10(3), 245-260. https://doi.org/10.3390/healthcare10030245
