MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–3_ Май –2025
92
O’ZBEKISTONDA ESTRADA SANʼATINING RIVOJLANISHI:
TARIXIY YO’L VA ZAMONAVIY HOLAT
Ikromova Madina Karimqul qizi,
O‘zbekiston Davlat konservatoriyasi qoshidagi
Botir Zokirov nomidagi O‘zbekiston Milliy estrada
sanʼati instituti magistrature bosqichi talabasi
Annotatsiya:Ushbu maqolada estrada san’atining o‘zbek musiqa
madaniyatiga kirib kelishi, o‘zbek milliy estrada san’atining rivojlanishi, shuningdek,
ushbu san’at turi taraqqiyotida o‘zbek bastakorlarining hissasi va ularning ijodiy
uslublari haqida ilmiy ma’lumotlar va qarashlar bayon etilgan.
Asosiy tushunchalar (Kalit so‘zlar): estrada, ta’lim, tarbiya, ma’naviyat,
san’at, bilim, ko‘nikma, ohang, qo‘shiq.
Oʻzbek sanʼatining shakllanishi uzoq tarixiy va madaniy bosqichlarni bosib
oʻtgan boʻlib, har bir davrda oʻziga xos yoʻnalishlar va ifoda uslublari bilan boyib
borgan. Bugungi kunda sanʼatning eng ommabop va keng tarqalgan yoʻnalishlaridan
biri bu — estrada sanʼatidir. Estrada sanʼati ayniqsa XX asrning ikkinchi yarmidan
boshlab jadal surʼatlarda rivojlana boshladi.
Estrada — keng auditoriyaga moʻljallangan sahnaviy ijod shakli boʻlib, oʻz
ichiga musiqa, vokal, raqs, satira va boshqa ko‘ngilochar janrlarni oladi. Oʻzbekistonda
estrada sanʼati xalq musiqasi va klassik anʼanalarning sinteziga asoslangan holda
shakllandi. Bu uygʻunlik tufayli milliylik va zamonaviylik unsurlarini oʻzida jamlagan
yangi sahnaviy ifoda vositalari paydo boʻldi.
Oʻzbekiston Milliy ensiklopediyasida «estrada» tushunchasi ispancha
ildizga ega boʻlib, keng maʼnoda sahnaviy ko‘ngilochar sanʼat shakllarini, tor maʼnoda
esa professional sahna sanʼatini anglatadi. Chet elda bu soha «music-hall» (Angliya),
«variete», «kabare» (Fransiya), «show» (AQSh) kabi nomlar bilan tanilgan.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–3_ Май –2025
93
Oʻzbek estradasining rivojlanish yoʻli ikki asosiy yo‘nalishda kechdi. Bir
tomondan, xalq og‘zaki ijodi va an’anaviy musiqasi sahna talablariga moslashtirildi
(masalan, Tamaraxonim va M. Qori-Yoqubovning laparlari, Yusufjon qiziqning
askiyadan ilhomlangan chiqishlari). Ikkinchi tomondan esa xorijiy janr va uslublarning
kirib kelishi natijasida yangi sahna shakllari yuzaga keldi.
60–70-yillarda radio va televideniyening rivojlanishi estrada sanʼatining
keng ommaga tarqalishiga turtki berdi. Shu yillarda birinchi estrada guruhlari, yakka
ijrochilar va bastakorlar sahnaga chiqdi. Tez orada bu sanʼat sohasi xalq orasida
ommabop bo‘lib, keng auditoriyani qamrab ola boshladi. 1991 yilda Oʻzbekiston
mustaqillikka erishgach, estrada sanʼati yangi bosqichga koʻtarildi. Milliy iftixor,
tarixiy xotira va madaniy merosga asoslangan asarlar katta talab bilan kutib olina
boshladi. Davlat tomonidan estrada sanʼatiga boʻlgan eʼtibor — mukofotlar, festivallar
va ijodiy muassasalar orqali namoyon boʻldi. Xususan, 2020-yil 2-dekabrdagi
Prezident qarori (PQ–4908) bilan Botir Zokirov nomidagi Milliy estrada sanʼati
instituti tashkil etildi. Mazkur institutning asosiy vazifalari orasida — malakali
mutaxassislar tayyorlash, ilmiy-tadqiqot ishlari olib borish, milliy estrada namunalarini
nota asosida saqlab qolish, ijodiy maktablarni rivojlantirish kabi masalalar mavjud.
Zamonaviy o‘zbek estrada sanʼati janrlar xilma-xilligi, milliy va jahon
musiqiy an’analarining uygʻunligi, yoshlar faolligi va ijtimoiy ahamiyati bilan ajralib
turadi. Estrada nafaqat ko‘ngilochar vosita, balki estetik tarbiya, vatanparvarlik ruhini
shakllantiruvchi omil sifatida ham katta rol o‘ynaydi. Estrada sanʼati rivoji 1940-
yillardan boshlab vokal-instrumental ansambllar va simfo-djaz orkestrlari faoliyati
bilan bevosita bogʻliq. M. Jolkov tomonidan tashkil etilgan «Myuzik-xoll», N. Zinin
asos solgan simfo-djaz orkestri, 1957-yilda tuzilgan «Yoshlar» (Ёшлик) ansambli kabi
jamoalar ushbu yo‘nalishning asosiy tamal toshlarini qo‘ygan.
Botir Zokirov, Lola va Nozima Zokirovalar, Farmon Sodiqova, Rustam
Nomozov kabi ijrochilar o‘zbek estradasining asoschilari sifatida tilga olinadi.
Ularning ijodi xalq anʼanalari va zamonaviy sahna sanʼatining uyg‘unlashuvidan
namuna bo‘ldi. Shuningdek, M. Mirzayev, Sh. Ramazonov, S. Yudakov, M. Burhonov
kabi bastakorlarning qoʻshiqlari zamonaviy estrada repertuarini boyitdi. Ularning
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–3_ Май –2025
94
asarlari orqali milliy estrada sanʼati oʻziga xos yoʻnalishga ega boʻlib, xalq orasida
keng tarqaldi.
Xulosa qilib aytganda, Oʻzbek estrada sanʼati uzoq tarixiy yoʻlni bosib oʻtib,
bugungi kunda oʻzining milliylikka boy, yangilanishga ochiq va badiiy qimmatga ega
tarmogʻiga aylangan. Bu sanʼat xalqning maʼnaviy hayotida muhim oʻrin egallab
kelmoqda.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Ahmedova S.
O‘zbek musiqasi: an’analar va zamonaviylik. — Toshkent: Fan,
2005. — 240 bet.
(
Mazkur kitob o‘zbek musiqasining evolyutsiyasiga, shu jumladan, estrada san’ati
rivojiga xalq an’analariga asoslangan holda bag‘ishlangan.
)
2.
Xalilov F.X.
XX asrning ikkinchi yarmida O‘zbekistonning musiqa san’ati. —
Toshkent: Fan, 2001. — 276 bet.
(
O‘zbek estradasi tarixi, orkestrlar va vokal-ansambllarning rivojlanishi bo‘yicha
asosiy manbalardan biri.
)
3.
Zokirov B.
Mening qalbim musiqasi: Ijodiy sahifalar. — Toshkent: Musiqa
nashriyoti, 1998. — 190 bet.
(
O‘zbek estradasining asoschilaridan biri Botir Zokirovning ijodi, intervyulari va
tahlillar to‘plami.
)
4.
Muxamedova G.
O‘zbekistonda musiqiy ijrochilik tarixi. — Toshkent:
O‘zbekiston, 2010. — 220 bet.
(
Ijrochilik san’atining rivojlanish bosqichlari, jumladan, milliy estrada shakllanishi
haqida ma’lumot beradi.
)
5.
Yunusova A.
O‘zbekiston estrada musiqasi: manbalari va rivoji. —
Samarqand: SamGIIT, 2012. — 198 bet.
(
XX asr boshidan to hozirgi kungacha O‘zbekiston estradasi sahnasining shakllanishi
va taraqqiyotini o‘rgangan ilmiy tadqiqot.
)
