MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_ Май –2025
273
KICHIK MAKTAB YOSHIDAGI BOLALARNI O’QISH VA O’YIN
FAOLIYATIDAGI QIZIQISHLARI
Qo’qon Universiteti Andijon Filiali
Boshlang’ich ta’lim yo’nalishi 1-kurs
talabasi Poshaxo’jayeva Ozodaxon
Xayrullo Qizi
Anotatsiya: Maqolada kichik maktab yoshidagi bolalarning qiziqishlari va
ularning shaxsiy rivojlanishidagi roli keng tahlil etiladi. Bolalar qiziqishlari orqali
dunyoni anglaydi, bilimga intilishi kuchayadi va ijodkorlik salohiyati rivojlanadi.
Tadqiqotda qiziqishlarning shakllanishiga ta’sir qiluvchi omillar – oilaviy muhit,
ta’limiy jarayon, o‘qituvchining yondashuvi va tengdoshlar bilan munosabatlar
yoritiladi. Shuningdek, qiziqishlarni aniqlash, rag‘batlantirish va ularga mos sharoit
yaratish bo‘yicha metodik tavsiyalar beriladi. Ushbu mavzu zamonaviy ta’limda
dolzarb hisoblanadi, chunki har bir bolaning qiziqishi uning individual rivojlanish
yo‘lini belgilab beradi.
Annotation: This article explores the interests of primary school-aged children
and their crucial role in personal development. Through their interests, children learn
about the world, strengthen their motivation to study, and develop creative potential.
The study analyzes factors influencing the formation of interests, including family
environment, educational settings, teacher attitudes, and peer interactions. Practical
methods for identifying, encouraging, and supporting children's interests are
discussed. This topic is considered highly relevant in modern education, as each child's
interests shape their individual path of growth and learning.
Аннотация: В статье рассматриваются интересы детей младшего
школьного возраста и их важная роль в личностном развитии. Через интересы
дети познают окружающий мир, повышают мотивацию к обучению и
развивают творческие способности. Анализируются факторы, влияющие на
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_ Май –2025
274
формирование интересов: семейная среда, образовательный процесс, подход
учителя.
Kalit so'z: Kichik maktab yoshi, bolalar qiziqishlari, shaxsiy rivojlanish,
ijodiy tafakkur, o'quv motivatsiyasi, pedagogik yondashuv, ijtimoiy muhit, ta’lim
psixologiyasi.
Key words : Primary school age, children's interests, personal development, creative
thinking, learning motivation, pedagogical approach, social environment,
educational psychology.
Ключевое слова: Младший школьный возраст, интересы детей,
личностное
развитие,
творческое
мышление,
учебная
мотивация,
педагогический подход, социальная среда, психология образования.
Kichik
maktab
yoshidagi
bolalarning
qiziqishlari
Inson hayotida har bir rivojlanish davri o‘ziga xos psixologik va pedagogik
xususiyatlarga ega. Kichik maktab yoshi (6–10 yosh) esa bola shaxsining asosiy
xususiyatlari shakllana boshlaydigan, bilim olish jarayoni faol boshlanadigan muhim
bosqich hisoblanadi. Bu davrda bolalar atrof-muhitga nisbatan katta qiziqish bilan
qaraydilar, turli faoliyat turlarini sinab ko‘rishga intiladilar. Aynan shu yillarda
shakllanadigan qiziqishlar ularning kelajakdagi shaxsiy rivojlanishiga, ijtimoiy
faoliyatiga va kasb tanlashiga katta ta’sir ko‘rsatadi.
Bolalarning qiziqish tushunchasi va uning ahamiyati
Qiziqish – bu bolaning ongli faoliyatini belgilovchi, ichki ehtiyojidan kelib
chiqadigan hissiy-ruhiy holatdir. Psixologlar fikriga ko‘ra, qiziqish bola faoliyatining
boshlang‘ich nuqtasidir. Qiziqish mavjud bo‘lgan joyda o‘rganish oson, bilimlar esa
mustahkam bo‘ladi. Kichik maktab yoshidagi bolalar uchun esa qiziqish nafaqat bilim
olishda, balki muloqot qilishda, ijodkorlikda, xarakter shakllanishida ham asosiy omil
sanaladi.
Qiziqishlarning turlari va yo‘nalishlari
Kichik maktab yoshidagi bolalarda quyidagi asosiy qiziqish turlari kuzatiladi:
1. O‘yin faoliyatiga qiziqishO‘yinlar bu yoshdagi bolalar uchun nafaqat
ko‘ngilochar mashg‘ulot, balki dunyoni o‘rganish vositasidir. Rolli o‘yinlar (“do‘ktor”,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_ Май –2025
275
“o‘qituvchi”, “sotuvchi”) orqali bolalar kattalar dunyosini o‘zlashtiradilar. O‘yin
davomida ularning muloqot ko‘nikmalari, liderlik qobiliyati va ijodiy tasavvuri
rivojlanadi.
2. Tabiatga va fanlarga qiziqish
Bolalar jonivorlar, o‘simliklar va tabiat hodisalariga katta qiziqish bilan
qaraydilar. Ular oddiy hodisalarni izohlashga harakat qiladilar, tajriba o‘tkazishga
qiziqadilar. Bu – kelajakdagi ilm-fan asoslarini shakllantirishga xizmat qiladi.
3. Ijodiy faoliyatga qiziqish Bu yoshdagi bolalar rasm chizish, qo‘shiq aytish,
she’r yodlash, qo‘l mehnati bilan shug‘ullanishga qiziqadilar. Ushbu faoliyatlar
bolaning o‘zini ifoda etishiga, ichki dunyosini boyitishiga imkon beradi.
4. O‘qish va ertaklarga qiziqish
Bolalar hikoyalar, ertaklar, sarguzasht kitoblar orqali o‘z fantaziyasini
kengaytiradilar. Agar o‘qituvchi va ota-ona bu qiziqishni to‘g‘ri qo‘llab-quvvatlasa, bu
hayot
davomida
o‘qishga
bo‘lgan
muhabbatni
shakllantiradi.
5. Axborot texnologiyalariga qiziqish Bugungi kunda bolalar texnika va gadjetlarga
erta yoshdan qiziqadilar. Bu qiziqish salbiy va ijobiy tomonga yo‘nalishi mumkin,
shuning uchun ota-ona va o‘qituvchilarning nazorati muhim. Qiziqishlar
shakllanishiga ta’sir etuvchi omillar
Qiziqishlar tasodifiy shakllanmaydi. Ular quyidagi omillar asosida rivojlanadi:
Oila muhiti: Ota-onaning bolaga e’tibori, ko‘rsatgan namunasi va rag‘batlantirishi bola
qiziqishining
shakllanishida
asosiy
rol
o‘ynaydi.
Maktab muhiti: O‘qituvchining darsni qanday olib borishi, bolani qanday
rag‘batlantirishi
ularning
o‘quv
motivatsiyasini
belgilaydi.
Do‘stlar va jamiyat: Bolaning yaqin do‘stlari, o‘yin muhitidagi tajribalari yangi
qiziqishlarning paydo bo‘lishiga sabab bo‘ladi.
Axborot manbalari: Televizor, internet, bolalar uchun mo‘ljallangan dasturlar
– bular ham bolaning qiziqishiga ta’sir etadi.
Qiziqishlarni
rivojlantirishda
ota-ona
va
o‘qituvchi
roli
Qiziqishlar tabiiy jarayon sifatida paydo bo‘lsa-da, uni to‘g‘ri yo‘naltirish kerak. Bu
borada quyidagi tavsiyalar muhim: Bolaning savollariga sabr bilan javob berish.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_ Май –2025
276
Uning sevimli mashg‘ulotlariga vaqt ajratish. Biror narsaga qiziqayotganini sezgan
zahoti
unga
mos
kitoblar,
o‘yinlar,
tajribalar
taklif
qilish.
Yutuqlarini rag‘batlantirish, tanqid qilmaslik.
Shaxsiy
qiziqishlar
va
o‘zini
anglashning
boshlanishi
Kichik maktab yoshidagi davr bola ongida "men kimman?", "nima menga yoqadi?",
"nimaga qiziqaman?" kabi dastlabki savollar paydo bo‘ladigan bosqichdir. Bu davrda
bola o‘z qiziqishlari orqali o‘zini anglashga, shaxsiy identifikatsiyani shakllantirishga
intiladi. Misol uchun, hayvonotga qiziqqan bola kelajakda biologiyaga, o‘qishga
ishtiyoqmand
bola
esa
adabiyotga
moyil
bo‘lishi
mumkin.
Ijtimoiy qiziqishlarning shakllanishi Qiziqishlar faqat individual holat emas, balki
ijtimoiy munosabatlarning mahsuli hamdir. Sinfdoshlar, guruhdoshlar, aka-ukalar yoki
opalarning qiziqishlari bolaga kuchli ta’sir ko‘rsatadi. Kichik yoshdagi bolalar
ko‘pincha o‘z tengdoshlariga taqlid qilib yangi qiziqishlar hosil qiladilar. Bu jarayon
orqali bola nafaqat yangi bilim va ko‘nikmalarni egallaydi, balki ijtimoiy rollarni ham
o‘rganadi.
Qiziqishlar va xarakter bog‘liqligi Psixologik tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, bolaning
qiziqishlari uning xarakter xususiyatlariga hamohang shakllanadi. Masalan, faol,
tashabbuskor bolalar harakatli, jamoaviy o‘yinlarga qiziqsa, xotirjam va kuzatuvchan
bolalar esa rasmlarga, hikoyalar o‘qishga, konstruktiv mashg‘ulotlarga (lego, qurilish
o‘yinlari) moyil bo‘ladi. Shu sababli qiziqishlarni kuzatish orqali boladagi xarakter
jihatlarini ham aniqlash mumkin. Qiziqishlar orqali muammoli xulqni aniqlash va
tuzatish Pedagog va psixologlar bolalarning qiziqishlariga e’tiborli bo‘lish orqali
ularning ichki muammolarini erta aniqlashlari mumkin. Masalan, agar bola hech
narsaga qiziqmasa, bu depressiv holat, e’tiborsizlik yoki o‘ziga ishonchsizlik alomati
bo‘lishi mumkin. Aksincha, haddan ortiq qiziqish bildirayotgan faoliyatlari esa
stressdan qochish shakli bo‘lishi mumkin. Shu bois qiziqishlar nafaqat tarbiyaviy, balki
diagnostik vosita hamdir.
Madaniy
muhit
va
milliy
qadriyatlar
roli
Qiziqishlar shakllanishida oila va jamiyatdagi madaniy muhit katta rol o‘ynaydi.
O‘zbek xalq ertaklari, milliy san’at va urf-odatlarga qiziqtirish orqali bolada milliy
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_ Май –2025
277
o‘zlik va estetik did shakllanadi. Har bir hududning o‘ziga xos folklor va an’analari
bolalarning ruhiy olamini boyitadi va bu orqali ular madaniy merosga hurmat bilan
qarashga
o‘rganadilar.
Qiziqishlar
va
ijodkorlikning
bog‘liqligi
Ijodiy qobiliyatlar ko‘pincha bolaning qiziqishlari bilan bog‘liq holda rivojlanadi.
Bolada qanday faoliyat turiga qiziqish kuchli bo‘lsa, o‘sha yo‘nalishda ijodkorlik
ko‘proq namoyon bo‘ladi. Masalan, tasviriy san’atga qiziqqan bola ranglar bilan
noan’anaviy ifodalar yaratadi, musiqa bilan shug‘ullanuvchi esa ohang orqali
kayfiyatini ifodalaydi. Shuning uchun qiziqishlarni rag‘batlantirish ijodiy tafakkurni
ham qo‘llab-quvvatlaydi.
Xulosa: Kichik maktab yoshidagi bolalarning qiziqishlari – bu ularning
shaxsiy va ijtimoiy rivojlanishining tabiiy va ajralmas qismidir. Qiziqishlar bolaning
ruhiy holatini barqarorlashtiradi, o‘quv faoliyatiga bo‘lgan ijobiy munosabatini
shakllantiradi hamda ichki motivatsiyani mustahkamlaydi. Bu yoshdagi bolalarda
kuzatiladigan turli qiziqishlar – o‘yin, ijodkorlik, tabiatga mehr, hikoyalarga bo‘lgan
ishtiyoq – ularning individual qobiliyatlarini aniqlash va rivojlantirish uchun muhim
yo‘nalishlardir.
Zamonaviy pedagogika va psixologiyada bolalarning qiziqishlarini aniqlash va
ularga mos shart-sharoit yaratish ta’lim va tarbiya jarayonining asosiy tamoyillaridan
biri sifatida qaralmoqda. Bolaning qiziqishlariga mos yondashuv uning bilimlarni
o‘zlashtirishini osonlashtiradi, ijodiy tafakkurini ochadi, mustaqil fikrlashga undaydi
va o‘ziga bo‘lgan ishonchini kuchaytiradi.
Shuni unutmaslik kerakki, bola uchun qiziqish — bu vaqtinchalik
xursandchilik emas, balki shaxsning shakllanishida muhim o‘rin tutadigan ichki
ehtiyojdir. Agar bu ehtiyojlar e’tiborsiz qoldirilsa, bola o‘z salohiyatini to‘liq ro‘yobga
chiqara olmaydi. Aksincha, agar bola o‘z qiziqishlarini izchil rivojlantirishga imkon
topsa, u o‘zini anglagan, faol, ijtimoiy moslashgan va kelajakka tayyor inson bo‘lib
shakllanadi.
Ota-onalar, o‘qituvchilar va pedagogik muhit vakillari bolalarning
qiziqishlarini chuqur anglab, ularni ijobiy yo‘nalishda qo‘llab-quvvatlashi kerak. Bu,
nafaqat ta’lim samaradorligini oshiradi, balki har bir bolaning o‘z individual yo‘lini
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_ Май –2025
278
topishiga va jamiyatda munosib o‘rin egallashiga xizmat qiladi. Shunday ekan, har bir
boladagi qiziqish – bu uning kelajakdagi hayot yo‘li va kasbiy yo‘nalishining ilk
ko‘zgusidir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. D. Axmedova, Psixologiya va bolaning rivojlanish bosqichlari. (2016).
2. Z. Sh. Rasulova, Boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining individual xususiyatlari va
ularga yondashuv. (2017).
3 .N. Karimova, Bolaning ijodiy tafakkurini rivojlantirishda qiziqishning roli. (2018).
4. M. Saidova, Zamonaviy ta’limda boshlang‘ich sinf o‘quvchilarining qiziqishlarini
rivojlantirish texnologiyalari. (2019)
5. G. Qodirova, Boshlang‘ich ta’lim psixologiyasi. (2020)
6. O. Musurmonova, & D. Mamajonova, Ta’lim jarayonida o‘quvchilarning
faolligini oshirishda qiziqishning o‘rni. (2021).
7. M. Sobirova, Axborot texnologiyalari va bolalarning yangi turdagi qiziqishlari.
(2022).
