MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
41
DEVIAND XULQ-IJTIMOIY PEDAGOGIK MUAMMO SIFATIDA
Xojiakbarova Omina Alisher Qizi
–‘’UNIVERSITY OF MENEGMENT
AND FUTURE TECHNOLOGIES’’ universiteti S554-23 PPO’ guruh talabasi
Anotatsiya:
Deviant xulq, odamning ijtimoiy me'yorlarga, qoidalar va
odatlarga zid bo'lgan xatti-harakatlarini ifodalaydi. Bu holat, asosan, jamiyat
tomonidan qabul qilingan normativ xulq-atvorlarning buzilishi sifatida qaraladi.
Deviant xulqning shakllanishi ko'plab omillarga, jumladan, genetik, psixologik,
ijtimoiy va madaniy ta'sirlarga bog'liq bo'lishi mumkin. Yoshlar orasida deviantsiya,
o'zgaruvchan ijtimoiy sharoitlar, ta'limdagi muammolar, oilaviy nizolar va boshqa
turli xil omillar tufayli keng tarqalgan.
Pedagogik nuqtai nazardan, deviantsiya – bu o'quvchilarning yoki
yoshlarning normativ xulq-atvor me'yorlaridan chetga chiqishi, ularning ta'lim
jarayoniga va ijtimoiy hayotga moslashishidagi qiyinchiliklarni anglatadi. Bunday
holatlar, o'z navbatida, o'quvchilarning akademik muvaffaqiyatlariga, ijtimoiy o'zaro
aloqalariga, va ular bilan ishlashdagi pedagogik yondashuvlarga jiddiy ta'sir
ko'rsatishi mumkin.
Deviant xulqni tahlil qilish va unga to'g'ri pedagogik yondashuvni ishlab
chiqish jamiyatda ma'naviy va ijtimoiy barqarorlikni ta'minlashda muhim
ahamiyatga ega. Ijtimoiy pedagogika, bu turdagi xulqni o'rgatish va unga qarshi
kurashish, yoshlarning salbiy xulq-atvorlarini oldini olish va ularni ijtimoiy normaga
mos ravishda tarbiyalash uchun samarali metodlarni ishlab chiqish uchun zarurdir.
Deviant xulq bilan bog'liq pedagogik muammolarni hal etishda, ota-onalar,
pedagoglar, psixologlar va boshqa mutaxassislarning hamkorligi katta ahamiyatga
ega. Bunday yondashuvlar yoshlarni o'z hayotiga mas'uliyatli yondashishga, jamiyat
me'yorlariga moslashishga va ijtimoiy muhitda muvaffaqiyatli bo'lishga yordam
beradi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
42
Kalit sozlar:
Deviant xulq, Ijtimoiy me'yorlar Pedagogik yondashuv Xatti-
harakatlar Jamiyat me'yorlari Ijtimoiy tarbiya Akademik muvaffaqiyat
O'quvchilarni tarbiyalashYoshlar orasida deviantsiya Ta'lim jarayoni Oila va
maktab Ijtimoiy muhit Profilaktika Salbiy xatti-harakatlar Xulq-atvorni
shakllantirish Ta'lim tizimi Shaxsiy rivojlanish Ijtimoiy integratsiya Pedagogik
yordam Axloqiy qadriyatlar Psixologik omillar Jamiyatda barqarorlik Shaxsiy
mas'uliyat Yoshlarda xulqni to'g'ri yo'naltirish Ta'limda innovatsion metodlar Xulqni
o'zgartirish Ijtimoiy ko'nikmalar Rivojlanish nuqtai nazari O'qituvchilarning rol
Pedagogik muammolar
Kirish:
Deviant xulq – bu odamlarning ijtimoiy va madaniy me'yorlar,
an'analar va qoidalarga zid bo‘lgan xatti-harakatlaridir. U turli shakllarda namoyon
bo‘lishi mumkin, jumladan, jinoyatchilik, ichkilikbozlik, giyohvandlik, uyatli
xulqlar, beg‘araz va noma'lum xatti-harakatlar, o‘zini boshqa ijtimoiy guruhlar bilan
aloqada tutishda qiyinchiliklar va boshqalar. Deviant xulqning rivojlanishi ijtimoiy
tizimdagi, oila, maktab yoki kengroq jamiyatdagi omillar ta'sirida yuzaga keladi.
Pedagogik nuqtai nazardan, deviantsiya – bu o‘quvchilarning ta'lim
jarayonida, o‘quvchilarning ijtimoiy va akademik rivojlanishidagi muammolarni
anglatadi. Bu xatti-harakatlar faqat yoshlarning o‘ziga emas, balki ta'lim tizimi,
oilaviy munosabatlar va ijtimoiy muhitga ham ta'sir qiladi. Maktabda yoki jamiyatda
deviant xulq bilan kurashish nafaqat yomon xatti-harakatlarni bartaraf etishga, balki
ularning ijtimoiy va psixologik rivojlanishini ham qo‘llab-quvvatlashga qaratilgan.
Deviand xulq atvor sabablari
Deviant xulqning sabablari ko‘plab ijtimoiy va psixologik omillarga bog‘liq.
Ularning orasida ota-onalarning yomon tarbiyasi, maktabda akademik qiyinchiliklar,
o‘z-o‘zini anglashdagi muammolar, jamiyatda tengsizliklar, genetik va nevrologik
omillar, shuningdek, madaniyat va ijtimoiy normativlarning o‘zgarishi kabi omillar
mavjud. Bularning barchasi yoshlarning normativ xulqdan chetga chiqishiga olib
kelishi mumkin.
Deviant xulq bilan bog‘liq pedagogik muammolarni hal etishda samarali
yondashuvlar zarur. Ta'lim tizimida deviant xulqni oldini olish va unga qarshi
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
43
kurashishda asosiy ahamiyatga ega bo‘lgan usullardan biri bu profilaktik pedagogik
ishlardir. Bu ishlar ijtimoiy me'yorlarni tushuntirish, to‘g‘ri xulq-atvorni o‘rgatish,
o‘quvchilarda ma'naviy-axloqiy qadriyatlarni rivojlantirishga qaratilgan bo‘ladi.
Shuningdek, maktabda psixologik yordam ko‘rsatish, o‘quvchilarni o‘z xatti-
harakatlarini tushunishga yordam berish va ularni ijtimoiy muhitga moslashtirish
uchun maxsus dasturlar ishlab chiqish zarur.
Deviant xulqni tahlil qilish va unga to‘g‘ri pedagogik yondashuvlarni ishlab
chiqish jamiyatdagi ijtimoiy va ma'naviy barqarorlikni ta'minlashda katta rol
o‘ynaydi. Bunday pedagogik yondashuvlar yoshlarning salbiy xulqlarini bartaraf
etish, ularni ijtimoiy me'yorlarga mos ravishda rivojlantirish, shuningdek, ijtimoiy
integratsiyani qo‘llab-quvvatlashga yordam beradi. Pedagoglarning asosiy
vazifalaridan biri o‘quvchilarga ijtimoiy muhitda to‘g‘ri xulq-atvorni ko‘rsatish va
ularga o‘z xatti-harakatlarini ijtimoiy muhitga moslashtirishni o‘rgatishdir. Bu esa,
o‘z navbatida, yoshlarni ijtimoiy mas'uliyatli, ma'naviy qadriyatlar bilan to‘la va
jamiyatga foydali a'zolar qilib tarbiyalashga yordam beradi.
Shu bilan birga, deviantsiya bilan kurashishda ota-onalar, pedagoglar va
psixologlar o‘rtasida samarali hamkorlik muhim ahamiyatga ega. Oilaviy muhitda
yoshlarning rivojlanishiga to‘g‘ri yo‘l ko‘rsatish, maktabda esa ijtimoiy va ma'naviy
tarbiyani kuchaytirish kerak. Bundan tashqari, deviant xulqning oldini olish va unga
qarshi kurashish uchun jamiyatda ijtimoiy adolat va tenglikni ta'minlash ham zarur.
Shunday qilib, deviantsiya ijtimoiy pedagogik muammo sifatida yoshlarning
ta'limi va rivojlanishiga ta'sir qiladigan murakkab fenomen hisoblanadi. Buni hal etish
uchun samarali pedagogik, psixologik va ijtimoiy yondashuvlar zarur bo‘lib,
jamiyatning har bir a'zosi bu jarayonda faol ishtirok etishi kerak.
Deviant xulq — bu shaxsning jamiyat tomonidan belgilangan me'yorlardan,
qadriyatlar va ijtimoiy qoidalardan chetga chiqadigan xatti-harakatlarini ifodalovchi
ijtimoiy fenomenadir. Bu holat odatda jamiyat tomonidan noto‘g‘ri yoki yomon deb
baholangan xulq-atvorlar, jumladan, jinoyatchilik, ichkilikbozlik, giyohvandlik va
boshqa ijtimoiy me'yorlarga zid bo‘lgan harakatlar bilan bog‘liq. Deviant xulqning
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
44
shakllanishi va rivojlanishi ko‘plab omillar, jumladan, oila, maktab, ijtimoiy muhit va
shaxsning ichki psixologik holati bilan bevosita bog‘liqdir.
Pedagogik nuqtai nazardan, deviant xulq o‘quvchilar yoki yoshlarning ta'lim
jarayonida, ularning akademik va ijtimoiy rivojlanishida yuzaga keladigan muammo
sifatida qaraladi. Maktab yoshlarining xatti-harakatlari ko‘pincha ularning shaxsiy va
ijtimoiy hayotiga ta'sir qiladi, shuning uchun deviant xulqning oldini olish va unga
to‘g‘ri pedagogik yondashuvni ishlab chiqish jamiyatda salbiy ijtimoiy oqibatlarning
oldini olishga yordam beradi.
Deviant xulqning sabablari turlicha bo‘lib, ular ijtimoiy, iqtisodiy va
psixologik omillar bilan bog‘liq. Oila va jamiyatdagi muammolar, yomon ta'lim,
axloqiy va ma'naviy qadriyatlarning zaifligi yoshlarning deviant xulqini
shakllantirishda asosiy omillar sifatida qaraladi. Bunday xulqlar, ayniqsa, yoshlar
orasida keng tarqalgan bo‘lib, ularga qaratilgan profilaktik choralar va pedagogik
yordamni zarur qiladi.
Deviant xulqni pedagogik muammo sifatida o‘rganish, o‘quvchilarning salbiy
xatti-harakatlarini bartaraf etish va ularni ijtimoiy me'yorlarga moslashtirishga
qaratilgan samarali yondashuvlarni ishlab chiqish imkonini beradi. Ta'lim tizimi
o‘quvchilarni faqat akademik bilimlar bilan ta'minlab qolmasdan, balki ularning
shaxsiy va ijtimoiy rivojlanishiga ham e'tibor qaratishi kerak. Buning uchun maktabda
axloqiy tarbiya, ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirish va shaxsni ijtimoiy hayotga
moslashtirish bo‘yicha kompleks pedagogik yondashuvlar zarurdir.
Shunday qilib, deviantsiya bilan bog‘liq pedagogik muammolarni o‘rganish
va ularga samarali yechimlar ishlab chiqish jamiyatdagi barqarorlikni ta'minlash,
yoshlarning sog‘lom va ma'naviy jihatdan to‘g‘ri rivojlanishiga yordam berishda
muhim ahamiyatga ega.
Deviant Xulq Belgilari
Deviant xulq — bu odamlarning ijtimoiy me'yorlar va qoidalarga zid bo‘lgan,
jamiyat tomonidan salbiy baholangan xatti-harakatlaridir. Deviant xulqning bir necha
asosiy belgilarini quyidagi tarzda tasniflash mumkin:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
45
1.
Ijtimoiy Me'yorlar va Qoidalarga Qarshi Xatti-Harakatlar:
Deviant
xulq odatda jamiyat tomonidan belgilangan me'yorlarga, axloqiy qadriyatlar va
qoidalarga zid keladi. Bu, masalan, jinoyatchilik, ichkilikbozlik, giyohvand
moddalarni suiiste'mol qilish kabi holatlar bo‘lishi mumkin.
2.
Normativlar Buzilishi:
Deviant xulq normativlarning buzilishi bilan
ajralib turadi. Odamlar o‘z xatti-harakatlarini jamiyatning odatdagi qoidalarga
moslashtirish o‘rniga, ulardan chetga chiqadilar. Bu, o‘z navbatida, ijtimoiy
izolyatsiya yoki salbiy munosabatlar keltirib chiqarishi mumkin.
3.
Jamiyat tomonidan Salbiy Baholash:
Deviant xulq jamiyat yoki oila
tomonidan salbiy baholanadi. Odamlarning xatti-harakatlari, odatda, axloqiy
me'yorlarga zid kelganligi uchun qoralash yoki jazolashga sabab bo‘ladi.
4.
Ijtimoiy Izolyatsiya yoki Muvaffaqiyatsizlik:
Deviant xulq ko‘pincha
shaxsni jamiyatdan izolyatsiya qiladi, chunki bu shaxslar ijtimoiy qoidalarga rioya
qilishmaydi. Buning natijasida ularning ijtimoiy integratsiyasi murakkablashadi va
ular jamiyatning boshqa a'zolaridan chetlashtirilishi mumkin.
5.
Tashqi Va Ichki Sabablar:
Deviant xulq ko‘pincha tashqi (ijtimoiy
muhit, oilaviy muammolar, ta'limda qiyinchiliklar) va ichki (psixologik holatlar,
shaxsiy muammolar) sabablarga asoslanadi. Odamlar o‘z xatti-harakatlarini
o‘zgartirish uchun jismoniy yoki psixologik qo‘llab-quvvatlashni qidirishlari
mumkin.
6.
Ijtimoiy Normalarini Buzishdagi Qayta-Qayta Xulq:
Deviant xulq
ba'zi hollarda qayta-qayta takrorlanadi. Masalan, doimiy ravishda jinoyatchilik qilish,
alkogol va giyohvand moddalarni suiiste'mol qilish kabi xatti-harakatlar ko‘pincha
odatga aylanadi.
7.
Sof Raqamlarni (Jinoyatchilik, Suicid va boshqa) Anglatish:
Deviant
xulq ko‘plab jinoyat turlarida, masalan, o‘g‘irlik, hibsga olish, kuch ishlatish yoki
intihar kabi holatlarda o‘zini namoyon qiladi.
8.
Davomiy Muammolar va Xulqni Nazorat Qilishdagi Qiyinchiliklar:
Deviant xulq odatda, shaxsning o‘z xatti-harakatlarini to‘g‘rilashda muammolarga
duch kelishi va bu holatni nazorat qilishda qiyinchiliklar bilan bog‘liqdir.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
46
9
Jamiyat tomonidan Salbiy Qabul Qilish:
Deviant xulq jamiyat
tomonidan odatda salbiy yoki nojo‘ya deb qabul qilinadi. Odamlarning bunday xatti-
harakatlari, odatda, qonunlar yoki axloqiy qoidalar bilan to‘qnashadi. Masalan,
jinoyatchilik, giyohvand moddalaridan foydalanish, o‘g‘irlik, noto‘g‘ri muloqotlar
yoki boshqa anti-sotsial xatti-harakatlar jamiyatda qoralash va jazolashga olib keladi.
10
Normativlarga Qarshi Harakatlar:
Deviant xulq jamiyat
tomonidan belgilangan me'yorlarga qarshi bo‘lishi bilan ajralib turadi. Me'yorlar
jamiyatning xulq-atvorini tartibga solish uchun ishlab chiqilgan bo‘lib, deviantsiya
bu me'yorlardan chetga chiqishni anglatadi. Bunday xatti-harakatlar, o‘z navbatida,
jamiyatni tartibsizlikka olib kelishi mumkin.
11
Aksariyat Xulqlarining Davomiyligi:
Deviant xulq ko‘pincha vaqt
o‘tgach, doimiy yoki takroriy xatti-harakatlarga aylanishi mumkin. O‘quvchilar yoki
yoshlar tomonidan bir necha marta sodir etilgan deviant xulqlar, ularni ijtimoiy
jihatdan chetlashtirishi va jamiyatga integratsiya qilishda qiyinchiliklar yaratishi
mumkin.
12
Shaxsning Psixologik Va Ijtimoiy Muammolariga Bog‘liqlik:
Deviant xulq ba'zan shaxsning psixologik va ijtimoiy holatlaridan kelib chiqadi.
Masalan, ota-onalar bilan muammolar, ta'limdagi qiyinchiliklar, iqtisodiy va ijtimoiy
farqlar, yoki ichki psixologik jarayonlar (yolg‘izlik, depressiya va boshqalar) deviant
xulqni kuchaytirishi mumkin.
13
Ijtimoiy Integratsiya Muammolari:
Deviant xulq ko‘pincha
shaxsning ijtimoiy muhitga moslashishdagi qiyinchiliklaridan dalolat beradi. Ijtimoiy
izolyatsiya, jamiyatda qabul qilinishdagi qiyinchiliklar va do‘stlar bilan aloqalarining
o‘zgarmasligi deviant xulqni rivojlantirishga sabab bo‘lishi mumkin.
14
O‘zgacha Shaxsiy Qadrlar Va Xulq-Ijtimoiy Qarorlar:
Deviant xulq
ko‘plab hollarda, o‘zgacha shaxsiy qarashlar va qiymatlarni aks ettiradi. Jamiyatning
umumiy qoidalari bilan kelishmovchiliklar va o‘z qadriyatlarini boshqalarga
majburan qabul qildirishga intilish deviant xulqni keltirib chiqarishi mumkin.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
47
15
Jamiyatning Me'yorlariga Zarar Yetkazish:
Deviant xulq
jamiyatning tartibi va barqarorligiga jiddiy zarar yetkazishi mumkin. Masalan,
jinoyatlarning yuqori darajada tarqalishi, jamoat joylarida o‘g‘irliklar yoki yo‘l
harakati qoidalarining buzilishi jamiyatda xavfsizlik muammolarini keltirib
chiqaradi.
16
G‘ayrioddiy Xatti-Harakatlar:
Deviant xulq ko‘pincha jamiyat
tomonidan kutilmagan yoki g‘ayrioddiy deb baholangan xatti-harakatlar shaklida
namoyon bo‘ladi. Bu, masalan, ekstremal sport turlari, jamoat joylarida yolg‘iz yoki
nojo‘ya xulq-atvorni namoyish etish, noma'lum yoki qo‘pol xulqni ifodalash kabi
holatlar bo‘lishi mumkin.
17
Qonunbuzarlik Va Jinoyatchilik:
Deviant xulq jinoyatlarni, ya'ni
qonunlarni buzishni o‘z ichiga oladi. Bular, o‘g‘irlik, avtohalokatlar, jinoyat
tashkilotlariga aloqador bo‘lish, yo‘l harakati qoidalarining buzilishi kabi holatlar
orqali namoyon bo‘ladi. Bunday xatti-harakatlar jamiyatda hukumat va huquqni
muhofaza qilish organlarining aralashuvini talab qiladi.
18
Xulqiy Ta'limotlarning Buzilishi:
Deviant xulq ko‘pincha o‘rgatish
yoki ta'limotlarga qarshi bo‘lishi mumkin. Maktabda o‘quvchilarning o‘qishdan bosh
tortishlari, muallimlarga qarshi so‘zlashishi, yoki o‘quvchilarning sinfda nutq
so‘zlashdagi yoki xulq-atvorlaridagi qoidalarni buzishi misol bo‘lishi mumkin.
19
Buzilgan O‘zini Hiss Etish:
Deviant xulq shaxsning o‘zini tanish va
anglash jarayoniga ta'sir qilishi mumkin. Ba'zi odamlar o‘zlariga nisbatan past baho
berishlari, o‘zlarini jamiyatdan chetda qoldirishlari yoki o‘z xatti-harakatlarining
salbiy ta'sirini tushunmasliklari mumkin.
20
Maqsadga Erishish Yo‘llari:
Deviant xulq ba'zan maqsadlarga
erishishning noan'anaviy yoki nomaqbul usullari sifatida ko‘riladi. Bu
o‘quvchilarning sinfda muvaffaqiyatga erishish uchun akademik yo‘llar o‘rniga
adolatsiz yoki manipulyativ yo‘llar qo‘llanishi mumkin.
Xulosa
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
48
Deviant xulq — bu jamiyat tomonidan belgilangan me'yorlardan chetga
chiqadigan va ijtimoiy qoidalarga zid bo‘lgan xatti-harakatlar bo‘lib, u o‘zining
ijtimoiy, psixologik va pedagogik jihatlari bilan ta'lim va tarbiya tizimida katta
ahamiyatga ega. Deviant xulqning asosiy sabablari oila, jamiyat, ta'lim muassasalari
va shaxsning psixologik holatlariga bog‘liqdir. Bu xulq turli shakllarda, masalan,
jinoyat, giyohvand moddalarni suiiste'mol qilish, ichkilikbozlik, ta'lim jarayonidagi
muvaffaqiyatsizliklar va boshqa nojo‘ya xatti-harakatlar orqali namoyon bo‘ladi.
Pedagogik nuqtai nazardan, deviant xulq yoshlar orasida jiddiy muammo
sifatida qaraladi, chunki bu ularning ta'lim olishlariga, ijtimoiy integratsiyasiga va
kelajakdagi muvaffaqiyatlariga salbiy ta'sir ko‘rsatadi. Maktab va ta'lim muassasalari
bu muammoni hal qilishda o‘ta muhim rol o‘ynaydi. O‘quvchilarni faqat akademik
bilimlar bilan ta'minlab qolmasdan, ularning shaxsiy va ijtimoiy rivojlanishiga ham
e'tibor qaratish zarurdir.
Deviant xulqni bartaraf etishda o‘qituvchilarning, ota-onalarning va
jamiyatning hamkorligi muhimdir. Buning uchun ta'limda innovatsion pedagogik
usullar, axloqiy tarbiya va ijtimoiy ko‘nikmalarni rivojlantirishga qaratilgan
kompleks yondashuvlar zarur.
Shuningdek, deviant xulqning oldini olish va uni to‘g‘rilashda individual
yondashuv va psixologik yordamning ahamiyati katta. O‘quvchilarning psixologik
holatini tushunish va ularga kerakli qo‘llab-quvvatlashni taqdim etish deviant
xulqning kamayishiga yordam beradi.
Xulosa qilib aytganda, deviant xulq ijtimoiy pedagogik muammo sifatida
yoshlarning ijtimoiy va ta'limdagi muvaffaqiyatlari uchun tahdid soladi. Uni bartaraf
etish uchun jamiyatning barcha qatlamlari, shu jumladan, ta'lim tizimi, oila va boshqa
ijtimoiy institutlarning o‘zaro hamkorligi zarur. Shunday qilib, deviant xulqni
kamaytirish va yoshlarni ijtimoiy me'yorlarga moslashtirish jamiyatning barqaror
rivojlanishi uchun muhim ahamiyatga
FOYDALANGAN ADABIYOTLAR:
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_Май –2025
49
1. Sulaymon Amirqulovich Xaydarov. (2024). O’quvchilarni tarbiyashda ijtimoiy
fanlarni o’qitishni didaktik imkoniyatlari. SCIENCE AND EDUCATION
SCIENTIFIC JOURNAL. 5.1.B.271-275.
2. Хайдаров, С. (2023). Pedagogik faoliyatda oʼqituvchi oʼzida kompetentlik
sifatlarini shakillantirishi. Цифровизация современного образования: проблема и
решение, 1(1), 64–67.
3. Ҳайдаров, С. А. (2023). ТАРИХ ДАРСЛАРИДА САНЪАТ АСАРЛАРИДАН
ФОЙДАЛАНИШНИНГ УСУЛЛАРИ. Oriental renaissance: Innovative,
educational, natural and social sciences, 3(1/2), 92-96.
4. Xайдаров C. (2024). Spiritual influence on child education in families. Web of
Teachers: Inderscience Research. 2 (11). 203-205.
5. Xайдаров C. (2025). Oилаларда фарзанд тарбиясига руҳий таъсир ўтказиш.
Modern Education and Development. 3 (17). 23-27.
6. Khaydarov S.A. (2025). The role of the use of fine arts in teaching the history of
the country. Modern Education and Development. 3 (17). 28-33.
7. Xaydarov S.A. (2025). Ijtimoiy-gumanitar fanlarda raqamli metodlardan
foydalanish yo’llari. NEW RENAISSANCE international scientific journal. 2(1).
91-94.
8. Xaydarov S.A. (2025). Yoshlarda vatanparvarlik hissini tarbiyalashda Boburnoma
asariga ishlangan miniatyuralarning ahamiyati. Til va adabiyot.uz. 2.11-12.
