MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_ Май –2025
14
LOGISTIKANING YASHIL IQTISODIYOTGA TA’SIRI VA
EKONOMIK TOZA TRANSPORTLAR
Hazratov Jasur Toxir o’g’li
Navoiy Davlat Konchilik Va Texnologiyalar Universiteti
39A-24 Logistika guruhi 1-bosqich talabasi
Annotatsiya: Ushbu tezisda logistika sohasining yashil iqtisodiyotga
ko‘rsatadigan taʼsiri va ekologik toza transport vositalarining ahamiyati tahlil
qilingan. Yashil logistika konsepsiyasi orqali resurslardan oqilona foydalanish, atrof-
muhitga salbiy ta’sirni kamaytirish va iqtisodiy samaradorlikni ta’minlash
imkoniyatlari ko‘rib chiqilgan. Ekologik toza — xususan, elektr va gibrid transport
vositalarining amaliyotda qo‘llanishi va ularning ijtimoiy-iqtisodiy foydalari misollar
bilan asoslab berilgan. Tadqiqot natijalari shuni ko‘rsatadiki, yashil logistika tizimi
barqaror rivojlanish va aylanma iqtisodiyot tamoyillarini qo‘llab-quvvatlab,
zamonaviy transport infratuzilmasining ekologik barqarorligiga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar: yashil logistika, yashil iqtisodiyot, ekologik transport, karbonat
angidrid emissiyasi, barqaror rivojlanish, elektr transport vositalari, aylanma
iqtisodiyot.
Kirish:
So‘nggi yillarda global miqyosda ekologik muammolar va iqlim
o‘zgarishlari dolzarb masalaga aylangan. Bu holat iqtisodiy faoliyatning barcha
sohalarida, jumladan, logistika tizimida ham ekologik yondashuvlarni talab etmoqda.
Yashil logistika — bu ekologik toza, energiya tejamkor va barqaror transport va
ta’minot zanjiri tizimlarini joriy etish orqali atrof-muhitga salbiy ta’sirni kamaytirishga
qaratilgan yondashuvdir.
Asosiy qism:
Yashil logistika tushunchasi va uning iqtisodiy ahamiyati
Yashil logistika — bu mahsulotlar, xizmatlar va axborot oqimlarini ekologik
jihatdan xavfsiz va barqaror tarzda boshqarish tizimidir. Uning asosiy maqsadi —
atrof-muhitga salbiy ta’sirni minimallashtirish, energiya sarfini kamaytirish va
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_ Май –2025
15
chiqindilarni kamaytirishdir. Yashil logistika nafaqat ekologik foyda keltiradi, balki
iqtisodiy samaradorlikni ham oshiradi. Masalan, yoqilg‘i sarfini kamaytirish orqali
xarajatlar qisqaradi, bu esa korxonalar uchun qo‘shimcha daromad manbai bo‘lishi
mumkin. Shuningdek, yashil logistika korxonalarning ijtimoiy mas’uliyatini oshiradi
va ularning brend qiymatini kuchaytiradi.
2. Ekologik toza transport vositalari va ularning afzalliklari
Ekologik toza transport vositalari — bu atrof-muhitga minimal zarar
yetkazadigan, energiya tejamkor va chiqindilarni kamaytiruvchi transport vositalaridir.
Bular qatoriga elektr avtomobillar, vodorod yoqilg‘isida ishlovchi transport vositalari
va gibrid avtomobillar kiradi. Masalan, DHL kompaniyasi Germaniyada 6 100 ta elektr
velosiped, 13 500 ta elektr uch g‘ildirakli transport vositasi va 23 000 ta elektr yetkazib
berish furgonlarini joriy etgan. Natijada, 2022 yilda kompaniya karbonat angidrid
emissiyasini 1 million tonnaga kamaytirishga erishgan.
Shuningdek, elektr transport vositalari shahar muhitida "oxirgi mil" yetkazib
berish jarayonida an’anaviy dizel transport vositalariga nisbatan 60% tezroq va
samaraliroq bo‘lishi aniqlangan. Bu esa nafaqat ekologik, balki iqtisodiy jihatdan ham
foydali hisoblanadi.
3. Yashil logistikaning yashil iqtisodiyotga ta’siri
Yashil logistika yashil iqtisodiyotning ajralmas qismidir. U atrof-muhitni
muhofaza qilish, resurslardan samarali foydalanish va chiqindilarni kamaytirish orqali
iqtisodiy barqarorlikka erishishga xizmat qiladi. Tadqiqotlar shuni ko‘rsatadiki, yashil
logistika amaliyotlari korxonalarning barqaror rivojlanishiga ijobiy ta’sir ko‘rsatadi,
ularning raqobatbardoshligini oshiradi va yangi bozor imkoniyatlarini yaratadi.
Bundan tashqari, yashil logistika aylanma iqtisodiyot tamoyillarini qo‘llab-
quvvatlaydi, ya’ni mahsulotlar va materiallarni qayta ishlash, qayta foydalanish va
chiqindilarni minimallashtirish orqali resurslardan samarali foydalanishni ta’minlaydi.
Xulosa:
Yashil logistika va ekologik toza transport vositalari atrof-muhitni
muhofaza qilish, iqtisodiy samaradorlikni oshirish va barqaror rivojlanishni
ta’minlashda muhim rol o‘ynaydi. Ular orqali korxonalar nafaqat ekologik, balki
iqtisodiy va ijtimoiy foyda ham oladilar. Shu bois, logistika sohasida yashil
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_ Май –2025
16
texnologiyalarni joriy etish va ekologik toza transport vositalaridan foydalanishni
kengaytirish zarur. Bu nafaqat korxonalar, balki jamiyat va atrof-muhit uchun ham
foydalidir.
Foydalanilgan adabiyotlar:
1.
Чекулаева, К. (2024). РОЛЬ УПРАВЛЕНИЯ КОРПОРАТИВНОЙ
СОЦИАЛЬНОЙ ОТВЕТСТВЕННОСТИ В РАЗВИТИИ ДЕЯТЕЛЬНОСТИ
ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ.
Экономическое развитие и анализ
,
2
(8),
448-457.
2.
Ашурова, Н., Чекулаева, К., & Ачилов, М. (2025). АНАЛИЗ
ЗАРУБЕЖНОГО
ОПЫТА
МОДЕЛЕЙ
КСО:
РОЛЬ
БИЗНЕСА
В
ПРЕОДОЛЕНИИ ГЛОБАЛЬНЫХ КРИЗИСОВ.
Передовая экономика и
педагогические технологии
,
2
(1), 248-261.
3.
Ашурова, Н., & Чекулаева, К. (2024). ОСНОВЫ МЕТОДОЛОГИИ
УПРАВЛЕНИЯ КОРПОРАТИВНОЙ СОЦИАЛЬНОЙ ОТВЕТСТВЕННОСТИ
ПРОМЫШЛЕННЫХ ПРЕДПРИЯТИЙ.
Экономическое развитие и анализ
,
2
(9),
234-242.
4.
Ашурова, Н., & Чекулаева, К. (2024). РОЛЬ СОЦИАЛЬНОГО
ПАРТНЕРСТВА В СОВЕРШЕНСТВОВАНИИ НАЛОГОВОЙ ПОЛИТИКИ
РЕСПУБЛИКИ УЗБЕКИСТАН.
Передовая экономика и педагогические
технологии
,
1
(1), 232-240.
5.
Bakoev, K. N., & Chekulaeva, K. A. (2021). ECONOMETRIC ANALYSIS OF
INDUSTRIAL PRODUCTION’S VARIANCE IN THE SECTION OF CITIES AND
DISTRICTS OF THE NAVOI REGION.
Frontline Marketing, Management and
Economics Journal
,
1
(08), 7-14.
6.
Бакоев, Х. Н., & Чекулаева, К. А. (2021). ДИСПЕРСИОННЫЙ АНАЛИЗ
ПРОМЫШЛЕННОГО ПРОИЗВОДСТВА В РАЗРЕЗЕ ГОРОДАХ И РАЙОНАХ
НАВОИЙСКОЙ ОБЛАСТИ. In
ЭКОНОМИКА В ТЕОРИИ И НА ПРАКТИКЕ:
АКТУАЛЬНЫЕ ВОПРОСЫ И СОВРЕМЕННЫЕ АСПЕКТЫ
(pp. 149-152).
7.
Чекулаева, К. А. (2021). ОСОБЕННОСТИ СОВЕРШЕНСТВОВАНИЯ
ГЕОЛОГО-ЭКОНОМИЧЕСКОЙ
ОЦЕНКИ
И
РАЦИОНАЛЬНОГО
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_ Май –2025
17
ИСПОЛЬЗОВАНИЯ
ОСВОЕНИЯ
МРАМОРНЫХ
МЕСТОРОЖДЕНИЙ.
Universum: технические науки
, (12-2 (93)), 62-66.
8.
Чекулаева, К. А. (2011).
Разработка организационно-экономического
механизма рационального использования месторождений мрамора
(Doctoral
dissertation, Московский государственный горный университет).
9.
Чекулаева, К. А., & Эйрих, В. И. Экономика и управление на предприятии
(по отраслям).
Экономика и управление
,
100
, 87-90.
10.
Rabbonaqulovich, C. S. (2020). Advantages and distinctive features of venture
capital. SAARJ Journal on Banking & Insurance Research, 9(3), 17-22.
11.
Rabbonaqulovich, C. S. (2022). VENTURE CAPITAL AS AN ECONOMIC
CATEGORY. European International Journal of Multidisciplinary Research and
Management Studies, 2(05), 83-87.
12.
Rabbonaqulovich, C. S. (2021). The role of venture capital in the innovative
development of a transformed economy. ACADEMICIA: An International
Multidisciplinary Research Journal, 11(10), 1746-1752.
13.
Rabbonaqulovich,
C.
S.
(2024).
VENCHUR
KAPITALI
SHAKLLANISHINING ILMIY-NAZARIY ASOSLARI.
Economics and Innovative
Technologies
,
12
(5), 22-33.
14.
Chulliyev, S. (2024). INNOVATSION JARAYONLAR BILAN VENCHUR
KAPITALI O ‘RTASIDAGI BOG ‘LIQLIK VA UNGA TA’SIR QILUVCHI
OMILLAR.
Iqtisodiy taraqqiyot va tahlil
,
2
(5), 67-74.
15.
Чуллиев, С. (2024). O ‘ZBEKISTONDA INNOVATSION TADBIRKORLIK
VA VENCHUR FONDLARINI QO ‘LLAB-QUVVATLASHNING USTUVOR YO
‘NALISHLARI.
Economics and Innovative Technologies
,
12
(3), 1-14.
16.
Latipov, N., Komilova, N., Makhmudov, B., Berdiev, K., Moslemzadeh, M.,
Chulliyev, S., ... & Hamroyev, M. (2024). Econometric modeling and forecasting of
environmental conditions of cities and population health problems: Case study of
Navoi and Zarafshan cities. Macedonian Journal of Ecology and Environment, 26(2),
169-181.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_ Май –2025
18
17.
Cho‘lliyev,
S.
(2022).
O‘ZBEKISTONDA
TRANSFORMATSIYALASHAYOTGAN IQTISODIYOTNING INNOVATSION
RIVOJLANISHIDA VENCHUR KAPITALNING O‘RNI.
Economics and Innovative
Technologies
,
10
(5), 297-306.
18.
Chulliyev, S. R. (2021). VENCHUR KAPITALI IQTISODIYOTNI
INNOVASION RIVOJLANTIRISH OMILI SIFATIDA.
Oriental renaissance:
Innovative, educational, natural and social sciences
,
1
(10), 596-602.
19.
Чуллиев, С. Р. (2020). СОСТОЯНИЕ ВЕНЧУРНОЙ ИНВЕСТИЦИИ В
УЗБЕКИСТАНЕ.
РЕДАКЦИОННАЯ КОЛЛЕГИЯ
,
67
.
20.
Чўллиев, С. Р. (2021). ЎЗБЕКИСТОНДА ВЕНЧУР КАПИТАЛИНИНГ
ШАКЛЛАНИШИ.
Scientific progress
,
2
(7), 543-547.
21.
Чўллиев,
С.
Р.
(2020).
ИҚТИСОДИЁТНИ
ИННОВАЦИОН
РИВОЖЛАНТИРИШДА ВЕНЧУР КАПИТАЛИДАН ФОЙДАЛАНИШНИНГ
ХОРИЖ ТАЖРИБАСИ.
Иқтисодиётда инновация
,
4
(3).
22.
Чуллиев, С. Р. (2024, October). РАҚАМЛИ ИҚТИСОДИЁТНИНГ
РИВОЖЛАНИШИДА ВЕНЧУР КАПИТАЛИНИНГ РОЛИ. In
International
Conference on Adaptive Learning Technologies
(Vol. 10, pp. 16-18).
23.
Chulliyev Suhrob Rabbonaqulovich. (2024). The Significance of Venture
Capital on the Digital Economy. American Journal of Business Practice, 1(7), 47–52.
https://semantjournals.org/index.php/AJBP/article/view/508
24.
Chulliyev Suhrob Rabbonaqulovich. (2024). Scientific-Theoretical Basis of
Venture Capital. American Journal of Business Practice, 1(6), 46–51. Retrieved from
https://semantjournals.org/index.php/AJBP/article/view/252
25.
Чуллиев, С. (2024). ВЗАИМОСВЯЗЬ ИННОВАЦИОННЫХ ПРОЦЕССОВ
С ВЕНЧУРНЫМ КАПИТАЛОМ И ФАКТОРАМИ, ВЛИЯЮЩИМИ НА
ИННОВАЦИОННЫЕ ПРОЦЕССЫ. Экономическое развитие и анализ, 2(5), 67-
74.
26.
Rashidov, M., & Toshimov, S. (2023). МИНТАҚАЛАРДА ЭРКИН
ИҚТИСОДИЙ ВА КИЧИК САНОАТ ЗОНАЛАРИНИ ЖОЙЛАШТИРИШ
ЗАРУРИЯТИ.
Economics and Innovative Technologies
,
11
(4), 175-186.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-26
Часть–2_ Май –2025
19
27.
Rashidov, M., & Toshimov, S. (2023). МИНТАҚАЛАРДА ЭРКИН
ИҚТИСОДИЙ ВА КИЧИК САНОАТ ЗОНАЛАРИНИ ЖОЙЛАШТИРИШ
ЗАРУРИЯТИ.
Economics and Innovative Technologies
,
11
(4), 175-186.