MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
112
MEVALARDAN ELEKTR TOKINI OLISH
Muallif: Ro‘zimurodova Ra‘no Ulug‘bekova
O‘quv yurti: Buxoro Davlat Texnika Universiteti
Sana: 2025-yil
Anotatsiya
:
Ushbu maqolada mevalardan elektr tokini olishning ilmiy asoslari,
tajriba jarayoni va uning amaliy ahamiyati yoritilgan. Mevalar tarkibidagi kislotalar
yordamida galvanik element hosil qilish orqali kichik hajmda elektr energiyasi ishlab
chiqarish mumkinligi ko‘rsatib berilgan. Mazkur tajriba orqali o‘quvchilar
elektrokimyo va energiya aylanishi jarayonlari bilan tanishadilar.
Kalit so‘zlar
:
mevalar, elektr toki, galvanik element, limon batareyasi,
elektrokimyo, tajriba, tabiiy energiya
Kirish
Zamonaviy fan va texnologiya insoniyat hayotini yengillashtirishga xizmat
qiladi. Elektr energiyasi ham kundalik hayotimizda muhim o‘rin tutadi. Odatda elektr
toki issiqlik elektr stansiyalari, quyosh panellari yoki shamol generatorlari orqali
olinadi. Ammo ilm-fan olamida yana bir qiziqarli yo‘l — mevalardan elektr toki olish
usuli mavjud. Bu oddiy tajriba bo‘lib, ayniqsa maktab o‘quvchilari va talabalar uchun
qiziqarli va o‘rganishga arzigulik jarayondir.
Mevalardan elektr toki qanday olinadi?
Ba'zi mevalar, ayniqsa sitrus mevalari (limon, apelsin, greypfrut) tarkibida
kislotali moddalarga boy bo‘ladi. Ular elektrolit (ionlarni o‘tkazuvchi suyuqlik)
vazifasini bajaradi. Meva ichiga ikkita turli metall — masalan, mis (Cu) va rux (Zn)
tayoqchalar kiritiladi. Bu ikki metall orasida kimyoviy reaksiya yuz beradi va elektr
toki hosil bo‘ladi.
Zarur materiallar:
- 1 dona limon (yoki boshqa kislotali meva)
- 1 dona mis plastinka yoki tanga
- 1 dona rux plastinka yoki galvanizli mix
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-25
Часть–2_ Май –2025
113
- LED chiroq yoki kichik voltmetr
- Ulanish simlari
Ishlash prinsipi:
1.
Meva
ichidagi
kislota
elektrolit
vazifasini
bajaradi.
2. Rux oksidlanadi (elektronlarni yo‘qotadi), mis esa elektronlarni qabul qiladi.
3. Elektronlar tashqi zanjir orqali oqadi — bu esa elektr toki hisoblanadi.
4. Shu tarzda LED chiroq yonadi yoki voltmetrda kuchlanish ko‘rsatiladi (odatda 0.5
– 1 V gacha).
Xulosa
Mevalardan elektr energiyasi olish usuli sanoatda keng qo‘llanilmaydi, ammo
bu ilmiy tajriba ekologik toza, xavfsiz va o‘rgatish uchun juda foydalidir. Bu tajriba
orqali o‘quvchilar galvanik elementlar, elektrokimyo va energiya aylanishi haqida
ko‘proq tushuncha olishadi. Ilm-fanga bo‘lgan qiziqishni oshirishda bunday amaliy
tajribalar juda katta rol o‘ynaydi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1. Karimov, A., & Usmonov, Z. (2020). Umumiy kimyo. Toshkent: O‘zbekiston Milliy
Ensiklopediyasi nashriyoti.
2. Turg‘unov, A. (2018). Elektrokimyo asoslari. Samarqand: “Ilm ziyo” nashriyoti.
3. Ziyayev, S. (2021). “Oddiy tajriba orqali elektr toki hosil qilish”, Yosh fiziklar
jurnali, №2, 35–38-betlar.
4. Brown, T. L., LeMay, H. E., & Bursten, B. E. (2015). Chemistry: The Central
Science (13th ed.). Pearson Education.
5.
Khan
Academy.
(2023).
'How
a
lemon
battery
works.'
https://www.khanacademy.org (15.04.2025 holatiga ko‘ra).
6. YouTube kanali: Science Experiments, “How to Make Electricity from Fruits”.
7. Berdiyeva Z. M., Niyazov L. N. (2016). Use of information and communication
technologies in teaching the subject of chemistry in higher education institutions.
8. Berdiyeva Z. M. (2020). Spособы обучения учащихся решению химических
задач.
9.Berdiyeva Z. M. va boshq. (2023). ANALIZ РАСТИТЕЛЬНОГО ПОЛИФЕНОЛА.
