MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–3_ Апрель –2025
246
OILA PSIXOLOGIYASI VA UNING AHAMIYATI.
FAMILY PSYCHOLOGY AND IMPORTANCE
Andijon davlat pedagogika instituti dotsenti, PhD Vahobova
O’g’iloy Tolibjonovna Filologiya fakulteti talabasi
Sobirova Dilorom Muzaffarjon qizi
Annotatsiya: Ushbu maqolada oilaviy munosabatlarning inson ruhiyatiga
ta’siri tahlil qilinadi. Oilaviy muhitning shaxsiy rivojlanishga, psixologik
barqarorlikka va ijtimoiy moslashuvga ta’sirini yoritib beradi. Shuningdek, maqolada
oilaviy nizolar, ularning kelib chiqish sabablari va ularni hal etish yo ‘llari muhokama
qilinadi. Tadqiqot natijalari asosida oilaviy munosabatarni yaxshilashga qaratilgan
tavsiyalar beriladi.
Abstract: In this article, the impact of family relations on the human psyche is
analyzed. The family environment is covering the impact of personal development,
psychological stability and social adaptation gives. Also in the article, family disputes,
the causes of their origin and their solution.Dis of the development will be discussed.
Family attitudes based on the results of the study.The recommendations aimed to
improve will be given.
Kalit so‘zlar: Oila psixologiyasi, oilaviy munosabatlar, psixologik barqarorlik,
shaxsiy rivojlanish,ijtimoiylashuv,oilaviy nizolar.
Keywords: Family Psychology, Family, Psychological Sustainability, Personal
Development, Socialization, Family Disputes.
Har qanday jamiyat taraqqiyotida oilalarning, oilalar mustahkamligining o‘rni
beqiyosdir .Chunki tirik organizmning salomatligi uni tashkil qiluvchi har bir
hujayraning sog‘lomligiga bog‘liq bo‘lganidek , butun organizm o‘z faoliyatini
maqsadga muvofiq amalga oshirishida har bir hujayraning munosib o‘rni bo’lganidek,
oila ham davlat, jamiyat deb atalgan butun bir organizmni tashkil etuvchi
hujayradir.Jamiyat taraqqiyotining bugungi holati hozirgi zamon oilasi oldiga o‘ziga
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–3_ Апрель –2025
247
xos yangi ijtimoiy vazifalarni ham yuklaydiki, bularning barchasi hozirgi
yoshlarimizni oilaviy hayotga maxsus tayyorlash masalasi eng dolzarb masalalardan
biri bo‘lishligini taqazo qilmoqda.Shuning uchun psixologlar yoshlar va yosh oilalar
bilan ko‘proq muloqotda bo’lib, ularning qarashlarini o‘rganishmoqda. Oila rivojlansa
davlat rivojlanadi, shuning uchun avvalo rivojlanishni oiladan boshlash kerak. Oilaviy
ijtimoiylashuvning qadri va ahamiyati shundaki, uning ta’sirida birinchidan, shaxs
katta, mustaqil hayotga, jumladan, oilaviy hayotga tayyorlanadi, o‘ziga yarasha sifat
va fazilatlarni shakllantirib boradi, ikkinchidan, har tomonlama yetuk, barkamol, aqlli,
soh va salomat shaxs bo‘lib yetishish imkoniyatiga ega bo‘ladi. Ya’ni, oila va uning
sog‘lom ma’naviy muhiti bolani jamiyatda yashashga, o‘ziga o‘xshash shaxslar bilan
murosa qilish, hamkorlikda faoliyat yuritish, kasb-hunarli bo‘lish, muomalada ahloq-
odob normalariga bo‘ysunishga o‘rgatadi, psixologik jihatdan tayyorlaydi. Oilaviy
sotsializatsiya jarayonini bir tomonlama, ya’ni, farzandlar tarbiyasidagi roli bilan
cheklash tog‘ri bolmaydi
1
. Chunki ayniqsa, yosh oilada nikohdan so‘ng er va xotin
boshqa oila a’zolari jamiyatida xohlasa-xohlamasa o‘z-o‘zidan tarbiyalanib, xarakter
xislatlarini o‘zgartirib boradilar. Masalan, ilgari tortinchoq, uyatchan, ikkilanuvchan
yigit, uylangach, turmush ortog‘i nigohida obrosi mehr-muhabbat tufayli oshgan sari,
o‘zida kuch-qudratni, irodani sezib, dadil, faol, o‘ziga nisbatan ijobiy fikrli, aqlli, bosiq
bo‘lib borishi tabiiy. Kelinchak ham yangi xonadon sharoitiga ko‘nikib borgan sari,
uning an’analarini muvaffaqiyat bilan o‘zlashtirib borgan sari, turmush ortog‘ining
mehrli muhabbati, qaynnona va qaynotaning g‘amxorligi, e’tiborliligi oqibatida
yanada iffatli, sermulohazali, ziyrak va farosatli bolib, ozidagi ilgari mavjud ayrim
salbiy xarakter sifatlaridan qutulishi ham mumkin.
2
Bu – er va xotin uchun oila
muhitining yangi bosqichdagi ijtimoiylashuv maskani sifatidagi o‘rnini isbotlaydi.
Olimlar otkazilgan qator tadqiqotlar asosida ana shunday omillarning to‘rt guruhini
ajratganlar: ota-onalar o‘rtasida murosaning yo‘qligi, oilaviy o‘zaro munosabatlarni
mustahkamlash borasida aniq belgilangan ahloqiy tamoyillarning mavjud emasligi;
ota-onalarning ruhiy nosog‘lomligi va qonunbuzarligi; yashash sharoitlarining yaxshi
1
Социология семьи: Учебник / Под ред. проф. А.И. Антонова.- М.: ИНФРА-М, 2005 – С. 220
2
Андреенкова Н. Роль семьи на разных этапах социализации индивида // Динамика изменения
положения женщины и семья. – М.: 1972. – С
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–3_ Апрель –2025
248
emasligi, bolaning tolaqonli o‘sishi, dars tayyorlashi, jismonan chiniqishi uchun
sharoitlarning yetarli emasligi; maktab sharoitining talab darajasida emasligi kabilarni
misol qilib keltirish mumkin. Oilalarda hozirda mavjud bo‘lgan gender tafovut haqida
so‘z boradi. Ko‘plab o‘tkazilgan tadqiqotlar va turli yo‘nalish vakillarining feminizm
va jinslararo tafovutlar tog‘risidagi fikrlarini umumlashtirib, shuni e’tirof etish
mumkinki, ikkita asosiy shart aniqlanganda, jinsiy tafovutlar borligi tasdiqlanadi:jinsiy
tafovutlarning realligini erkak va ayoldagi u yoki bu psixik xususiyatlar mavjudligini
tasdiqlovchi farq kamida 10 % va undan yuqorini tashkil etgandagina tan olish; hech
bo‘lmaganda, bir jins 20 % dan kam bo‘lmagan ko‘rsatkichni namoyish etgan
natijalarnigina o‘rganib chiqish, ya’ni, bu – erkak yoki ayolda qayd etilgan shaxsiy
xususiyatlar yoki xulqqa to‘g‘ri tavsifnoma berilganini kamida 5-6 nafar
tekshirilayotgan insonlar yoki ekspertlar bir ovozdan ma’qullashganda. Ya’ni,
metodologik nuqtai nazardan, jinsiy tafovut bor. Hozirgi yoshlarda oilaga nisbatan
boʻlgan munosabati avvalgi odamlarnikiga qaraganda ancha yengil.Ajralishlar soni
ham kundan kunga koʻpaymoqda.Buning oldini olish uchun psixologlar yoshlar,yosh
oilalar bilan koʻproq suhbatlar olib borishyapti.Natijada yoshlarning oila borasidagi
qarashlari oʻzgarib bormoqda ekanligi ushbu statistik qoidalar rioya etilgandagina tan
olinadi. Davr talabidan kelib chiqayotgan bu vazifa ozbek psixologlari oldiga qator
muammolarni qoyish bilan birgalikda ulardan gender muammolari, jinsiy tafovutlar
masalasiga ilmiy jihatdan yondashishni taqozo etadi. SHuni alohida ta’kidlash joizki,
og’il va qizlarning ijtimoiy tasavvurlarida jinsiy tafovutlarga oid tushuncha, bilim va
konikmalar, stereotiplar eng avvalo oilada shakllanadi. SHuning uchun ham oila
psixologiyasi doirasida aynan jinsiy tafovutlar va gender muammolari organilishi va
amaliyotda qanday ekanligi tadqiq etilishi kerak. Gender psixologiyasi – psixologiya
fanining bir sohasidir. Boshqa sohalar singari u ham oz tarixiga ega. Ammo bu tarixni
XX asrning 70-yillaridan boshlab O‘rganish noo‘rin deb hisoblaymiz. Bundan tashqari,
uni fenemizm mevasi deyish ham noto‘g‘ri. Biroq fanning asosiy xizmati zamonaviy
psixologik muammolarga jamoatchilik fikrining jalb qilinishi hisoblanadi. Oila
psixologiyasi — bu oila ichidagi individual va o‘zaro munosabatlarning psixologik
jihatlarini o‘rganadigan ilmiy soha bo‘lib, unda oilaning har bir a’zosi o‘z hissiy holati,
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–3_ Апрель –2025
249
ruhiy xususiyatlari, o‘zaro munosabatlar va bu munosabatlarning oila tizimiga ta’siri
tahlil qilinadi.Oila psixologiyasining muhimligi shundaki, oila — insonning eng yaqin
va ko‘p vaqtini o‘tkazadigan ijtimoiy birlashmasidir, shu sababli uning psixologik
salomatligi va farovonligi insonning umumiy ruhiy holatiga katta ta’sir ko‘rsatadi.Oila
psixologiyasining markazida oila a’zolari o‘rtasidagi munosabatlar, ishonch, hurmat
va tushunishning shakllanishi yotadi. Oila ichidagi sog‘lom va o‘zgarmas
munosabatlar, oilaviy farovonlikni ta’minlashga, bir-birini qo‘llab-quvvatlashga va
hissiy ziddiyatlarni hal qilishga yordam beradi. Aksincha, salbiy psixologik muhit,
o‘zaro tushunmovchiliklar va doimiy xafagarchilik oila ichidagi ruhiy salomatlikni
buzishi mumkin.Oila psixologiyasidagi boshqa bir muhim jihat — bu oilaning
o‘zgaruvchan tabiatidir. Oila — bu jamiyatning asosiy birligi bo‘lib, unda psixologik
muhitning sog‘lomligi jamiyatning umumiy farovonligiga ta’sir qiladi. Oila ichidagi
yaxshi psixologik holat, o‘zaro hurmat va mehr-oqibat jamiyatda salbiy ijtimoiy xulq-
atvorning kamayishiga, ijobiy psixologik muhitning shakllanishiga olib keladi.
3
Shunday qilib, oila psixologiyasi, nafaqat oila ichidagi individual psixologik
salomatlikni, balki oilaning jamiyatdagi rolini, oila a’zolari orasidagi muammolarni hal
qilishning samarali usullarini o‘rganish va psixologik farovonlikni ta’minlashga katta
hissa qo‘shadi. Oila psixologiyasiga alohida e’tibor berish oilaning umumiy
farovonligi va ijtimoiy barqarorlik uchun muhimdir.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI :
1. D. Abdullayev, R.Yorqulov, N.Atabaev ( Oila psixologiyasi)
2. Vasila Karimova ( Oila psixologiyasi)
3. Sharipova, N. (2023). PHONETICS: UNLOCKING THE SOUNDS OF
LANGUAGE. В ZDIT (Т.
2, Выпуск 27, сс. 22–24). Zenodo. https://doi.org/10.5281/zenodo.10321056
4. Sharipova Nodira Shavkat Qizi, . (2024). TEACHING ENGLISH TO YOUNG
LEARNERS
3
Oila psixologiyasi oiladagi psixologik jarayonlar, munosabatlar va ularning inson ruhiy holatiga ta’sirini o‘rganadi.
Qarang: X. Karimov, “Oila psixologiyasi asoslari”, Toshkent, 2020.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–3_ Апрель –2025
250
USING CLIL METHOD IN CLASS. International Journal of Pedagogics, 4(06), 161–
164.
https://doi.org/10.37547/ijp/Volume04Issue06-29 .
5. Abdurasulov, J. (2024). PEDAGOGICAL PSYCHOLOGICAL ASPECTS OF
MILITARY
PATRIOTIC EDUCATION IN GENERAL SECONDARY EDUCATIONAL
INSTITUTIONS. В
INTERNATIONAL BULLETIN OF APPLIED SCIENCE AND TECHNOLOGY (Т.
4, Выпуск
