MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
374
TIBBIYOTDA NIZOLI VAZIYATLAR
Olimova Dano Shakirovna
Toshkent tibbiyot akademiyasi Urganch filiali,
O‘zbek tili va adabiyoti kafedrasi mudiri p.f.n dotsent.
Sapoyev Qodirbergan Otabek o’gli
Toshkent tibbiyot akademiyasi Urganch filiali
Bolalar xirurgiyasi yo‘nalishi magistranti.
Annotatsiya. Ushbu maqolada tibbiyot sohasida yuzaga keladigan nizoli
vaziyatlar, ularning kelib chiqish sabablari, turlari va hal etish usullari tahlil qilinadi.
Muallif tibbiyot xodimlari, bemorlar va ularning qarindoshlari o‘rtasida yuzaga
keladigan ziddiyatlarni ijtimoiy-psixologik va huquqiy nuqtai nazardan ko‘rib chiqadi.
Shuningdek, maqolada nizoli vaziyatlarning oldini olish, ularni boshqarish va hal
etishda kommunikatsiyaning ahamiyati yoritilgan. Tadqiqot natijalariga asoslangan
tavsiyalar keltirilgan.
Kalit so‘zlar: tibbiyot, nizoli vaziyat, bemor huquqlari, tibbiyot etikasi,
kommunikatsiya, sog‘liqni saqlash, nizolarni boshqarish
Tibbiyot inson salomatligi va hayoti bilan bevosita bog‘liq bo‘lgan eng muhim
sohalardan biridir. Shu sababli, ushbu sohada yuzaga keladigan har qanday muammo
yoki tushunmovchilik katta oqibatlarga olib kelishi mumkin. Oxirgi yillarda tibbiyot
muassasalarida tibbiyot xodimlari va bemorlar o‘rtasida kelib chiqayotgan nizoli
vaziyatlar soni ortmoqda. Bu esa sog‘liqni saqlash tizimida xizmat sifati va ishonchga
salbiy ta’sir ko‘rsatmoqda.
Tibbiyot sohasida nizoli holatlarning psixologik jihatlari muhim ahamiyatga
ega. Odamlar orasida “Agar bemor dori bilan tuzalmagan bo‘lsa, uni jarrohlar
operatsiya orqali davolaydi” degan qarash mavjud. Terapevtik usullarga nisbatan
jarrohlik aralashuvlari ko‘plab bemorlar va ularning yaqinlari uchun jiddiy psixologik
bosim va sinov hisoblanadi. Shu bois, boshqa tibbiy yo‘nalishlar kabi jarrohlik
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
375
sohasida ham psixologik yordam muhim sanaladi. Bu holat jarrohlik kasbini tanlagan
har bir talaba tomonidan tushunilishi zarur.
Jarrohlikda
tez-tez
uchraydigan
shoshilinch
operatsiyalar,
vaqt
yetishmovchiligi, bemor va shifokor o‘rtasida o‘ziga xos psixologik muhitni vujudga
keltiradi. Jarrohlikda, boshqa tibbiy yo‘nalishlardan farqli o‘laroq, bemordan faol
ishtirok emas, balki sokinlik va ehtiyotkorlik talab etiladi. Ushbu kasbda muhim
xususiyat – tezda qaror qabul qilib, uni darhol bajarish zarurati (rejali operatsiyalardan
tashqari).
Ba’zida jarrohlar operatsiyaning sababi va kutilayotgan natijalari haqida
bemorni xabardor qilmaydi, bu esa bemorda qo‘rquv va xavotirga sabab bo‘lishi
mumkin. Natijada, bemor operatsiyadan voz kechishi yoki boshqa, ko‘proq axborot
beradigan jarrohga murojaat qilishi mumkin. Biroq yuqori malakali va mashhur
jarrohga ishonch shunchalik kuchli bo‘ladiki, bemor ba’zan uning qo‘pol munosabatini
ham e’tiborsiz qoldiradi.
Operatsiyalar bemorning ruhiy holatiga turlicha ta’sir ko‘rsatadi, chunki inson
tanasi va ongi bir butun tizimdir. Operatsiyadan so‘ng bemorning ruhiy muvozanati
ijobiy yoki salbiy tomonga o‘zgarishi mumkin – bu asosan natijaga bog‘liq. Agar
operatsiya muvaffaqiyatli o‘tsa, avvalgi qo‘rquv va tushunmovchiliklar yo‘qoladi.
Aksincha, salbiy natijalar esa jarrohga nisbatan norozilik va hatto janjalga olib kelishi
mumkin.
Shu sababli G‘arb mamlakatlarida operatsiya haqida barcha tafsilotlar – foydasi
va mumkin bo‘lgan asoratlari – bemorga va uning yaqinlariga tushunarli tilda,
deontologiya hamda tibbiy etika qoidalariga amal qilgan holda tushuntiriladi.
Shuningdek, nizoli vaziyatlarning sabablari turlicha bo‘lishi mumkin. Tibbiy
muolajalar va davolash jarayonlari ko‘pincha bemorlar uchun noaniq va murakkab
bo‘lishi mumkin. Bemorlar ko‘pincha o‘z holatlari haqida to‘liq ma’lumotga ega
emaslar, bu esa ularning shifokorlar bilan muloqotida noaniqliklar keltirib
chiqaradi. Masalan, davolash jarayonida bemor o‘zining holatini tushunmasligi yoki
shifokor tomonidan berilgan tavsiyalarni to‘g‘ri qabul qilmasligi mumkin.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
376
Bu esa o‘z navbatida nizoli vaziyatlarga olib keladi.Tibbiyotda etika va
qonunchilik masalalari ham nizolarni keltirib chiqarishi mumkin. Shifokorlar va
tibbiyot xodimlari bemorlar bilan ishlashda etik qoidalarga amal qilishlari kerak.
Biroq, ba’zan shifokorlar va bemorlar o‘rtasida etik masalalar yuzasidan
kelishmovchiliklar paydo bo‘ladi
Tibbiyotda nizolar quyidagi asosiy omillar tufayli kelib chiqadi:
Bemor va shifokor o‘rtasidagi noto‘g‘ri kommunikatsiya;
Xizmat ko‘rsatish sifati bo‘yicha norozilik;
Tibbiy xatoliklar yoki noto‘g‘ri tashxis;
Bemorning huquqlari buzilishi;
E’tiborsizlik yoki loqaydlik;
Moliyaviy yoki tashkiliy muammolar.
Nizoli vaziyatlarning turlari esa quydagicha bo‘lishi mumkin:
Huquqiy nizolar – bemorlarning sudga murojaat qilishi;
Axloqiy nizolar – tibbiy etika va kasb odobiga zid holatlar;
Tashkiliy nizolar – muassasa ichidagi ish taqsimoti, ma’suliyat bo‘linishi
bilan bog‘liq nizolar;
Shaxslararo nizolar – shifokorlar va bemorlar, hamshira va bemorlar
o‘rtasidagi tushunmovchiliklar.
1
Bundan tashqari, tibbiyot muassasalari ko‘pincha resurslar yetishmovchiligi
bilan yuzlashadi, bu esa bemorlarga sifatli xizmat ko‘rsatishda turli muammolarni
keltirib chiqaradi. Masalan, bemorlar kerakli yordamni o‘z vaqtida ololmasliklari yoki
to‘lov bilan bog‘liq muammolarga duch kelishlari mumkin. Bu kabi holatlar tibbiyot
xodimlari va bemorlar o‘rtasida tushunmovchilik va nizolarni yuzaga keltiradi.
Bunday muammolarni hal qilishda samarali muloqot muhim rol o‘ynaydi.
Tibbiyot xodimlari bemorlar bilan ochiq va do‘stona munosabatda bo‘lishlari, ularning
sog‘lig‘i, davolash bosqichlari va mumkin bo‘lgan natijalar haqida to‘liq tushuntirish
berishlari zarur. Shuningdek, bemorlarning savollariga sabr bilan javob berish,
1
Azizov M., Rasulov Z. “Tibbiy huquq asoslari.” – Toshkent: Yangi asr avlodi, 2021.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-24
Часть–2_ Апрель –2025
377
ularning xavotirlarini tinglash – bu ishonch muhitini yaratishga va kelib chiqadigan
ziddiyatlarning oldini olishga yordam beradi.
Bundan tashqari, tibbiyot muassasalarida nizoli vaziyatlarni hal qilish bo‘yicha
maxsus seminar va treninglar tashkil etilishi lozim. Ushbu mashg‘ulotlar orqali tibbiyot
xodimlari muloqot madaniyatini oshirib, muammoli holatlarni aniqlash va samarali hal
etish usullarini o‘rganadilar. Shifokorlar jamoaviy ishlash ko‘nikmalariga ega
bo‘lishlari va nizolarni bartaraf etishda birgalikda harakat qilishni o‘rganishlari
muhim.
Xulosa qilib aytganda, tibbiyotda yuzaga keladigan nizoli vaziyatlar sog‘liqni
saqlash tizimi ishtirokchilari o‘rtasidagi ishonchga va xizmat sifatiga bevosita ta’sir
qiladi. Shu sababli, bunday vaziyatlarni oldini olish va samarali boshqarish uchun
tibbiyot xodimlarining kommunikatsion, axloqiy va huquqiy bilimlarini muntazam
oshirib borish muhimdir. Har bir tibbiyot xodimi bemor bilan muloqotda ehtiyotkor,
tushunadigan va halol bo‘lishi kerak.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
Karimova S. “Tibbiy etikaga kirish.” – Toshkent: Tibbiyot nashriyoti, 2019.
2.
O‘zbekiston Respublikasi “Fuqarolarning sog‘lig‘ini saqlash to‘g‘risida”gi
Qonuni, 2006.
3.
Azizov M., Rasulov Z. “Tibbiy huquq asoslari.” – Toshkent: Yangi asr avlodi,
2021.
4.
Norman R. “Health Care Conflict Management.” Journal of Medical Ethics,
2018.
5.
Хабибуллин А. “Медицинская конфликтология.” – Москва: ГЭОТАР-
Медиа, 2020.
