MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–3_ Апрель –2025
363
SHOHRUX MIRZONING SIYOSIY MAYDONGA KIRIB KELISHI
USMONQULOV SHOHRUX G‘OFUR O‘G‘LI
MIRZO ULUG‘BEK NOMIDAGI O‘ZBEKISTON MILLIY UNIVERSITETI
TARIX FAKULTETI
ANNOTATSIYA.
Ushbu maqola Shohrux Mirzoning siyosiy maydonga kirib
kelishi, uning siyosiy faoliyati va mamlakatdagi ijtimoiy-siyosiy jarayonlarga ta'sirini
o'rganadi. Shohrux Mirzo, Temuriylar sulolasining muhim vakillaridan biri sifatida,
o'zining siyosiy karerasini qanday boshlaganini, mamlakat ichidagi murakkab
vaziyatlarda qanday strategiyalarni qo'llaganini va xalqaro aloqalarda qanday rol
o'ynaganini tahlil qiladi. Maqolada Shohrux Mirzoning siyosiy maydonga kirishi va
uning asosiy maqsadlari, shuningdek, o'z zamonining muhim siyosiy shaxslar bilan
munosabatlari ko'rib chiqiladi. Uning ichki siyosatda amalga oshirgan islohotlari,
iqtisodiy rivojlanish va madaniy merosni saqlash borasidagi sa'y-harakatlari,
shuningdek, xalqaro maydonda olib borgan diplomatik faoliyati batafsil tahlil etiladi.
Shohrux Mirzoning siyosiy faoliyati, shuningdek, Temuriylar davlati tarixidagi
o'zgarishlarga, ijtimoiy qatlamlar o'rtasidagi munosabatlarga va mamlakatning
kelajakdagi rivojlanishiga qanday ta'sir ko'rsatgani haqida fikrlar bildiriladi. Ushbu
maqola, Shohrux Mirzoning siyosiy maydonga kirib kelishi va uning tarixiy
ahamiyatini yanada chuqurroq tushunishga yordam beradi.
KALIT SO’ZLAR:
Mahalliy boshqaruv, soliq siyosati, madaniyat rivoji,
tarixiy ahamiyat, boshqaruv tizimi, barqarorlik, ilm-fan, hukumat tuzilishi.
АННОТАЦИЯ. В данной статье рассматривается выход Шахруха
Мирзы на политическую арену, его политическая деятельность и его влияние
на общественно-политические процессы в стране. Шахрух Мирза, как один из
важных представителей династии Тимуридов, анализирует, как он начинал
свою политическую карьеру, какие стратегии он использовал в сложных
внутриполитических ситуациях и какую роль он играл в международных
отношениях. В статье рассматривается выход Шахруха Мирзы на
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–3_ Апрель –2025
364
политическую арену и его основные цели, а также его отношения с важными
политическими деятелями своего времени. Подробно анализируются его
внутриполитические реформы, усилия по экономическому развитию и
сохранению культурного наследия, а также дипломатическая деятельность
на международной арене. Обсуждается политическая деятельность Шахруха
Мирзы, а также то, как она повлияла на изменения в истории государства
Тимуридов, взаимоотношения между социальными слоями и дальнейшее
развитие страны. Эта статья поможет вам понять выход Шахрукха Мирзы
на политическую арену и его историческое значение.
КЛЮЧЕВЫЕ СЛОВА: Местное самоуправление, налоговая политика,
культурное развитие, историческое значение, система управления,
стабильность, наука, государственная структура.
ANNOTATION. This article examines the entry of Shahrukh Mirza into the
political arena, his political activities and his impact on socio-political processes in
the country. It analyzes how Shahrukh Mirza, as one of the important representatives
of the Timurid dynasty, began his political career, what strategies he used in difficult
situations within the country, and what role he played in international relations. The
article examines Shahrukh Mirza's entry into the political arena and his main goals,
as well as his relations with important political figures of his time. His reforms in
domestic politics, efforts to promote economic development and preserve cultural
heritage, as well as his diplomatic activities in the international arena are analyzed
in detail. Opinions are expressed about how Shahrukh Mirza's political activities also
influenced changes in the history of the Timurid state, relations between social
classes, and the future development of the country. This article will help you
understand more deeply the entry of Shahrukh Mirza into the political arena and his
historical significance.
KEYWORDS: Local government, tax policy, cultural development, historical
significance, governance system, stability, science, government structure.
Shohrux yoshligidan ilmga berilgan shahzoda bo‘lgan. Qolaversa, uning
kelib chiqishi ona tomonidan asilzodalardan emas edi. Shu omilni ayrim tarixchilar
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–3_ Апрель –2025
365
Shohruxning taxt vorisi etib tayinlanmaganing sabablaridan biri bo‘lgan, deb
ta’kidlashadi. Qolaversa, taxt vorisi Pirmuhammad garchi Temurning nevarasi
bo‘lsa-da, Shohruxdan bir yosh katta bo‘lgan. Shubhasiz, yuqoridagi faktlar
Shohruhni taxt vorisi bo‘lishidan uzoqlashtirgan edi.
Tarixchilar Nizomiddin Shomiy, Abdurazzoq Samarqandiy va Xondamir
o‘zlarining asarlarida Shohrux Mirozni “xoqoni sayid”, “bahodir”, deya
ta’riflashgan. Shohrux Mirzoga nisbatan tarixiy manbalarda “ko‘ragon” unvoni
ishlatilmagan. Bu esa Shohruxni chingiziylar xonadoni bilan qarindoshlik rishtalari
yo‘qligidan darak beradi. Holbuki, “ko‘ragon” unvonini olish o‘sha davr taomiliga
ko‘ra katta obro‘-e’tibor hisoblangan.
Yoshlik yillari Samarqandda oʻtgan, shu yerda dunyoviy va diniy ta’lim
olgan. Amir Temur 1390-91-yillar Dashti Qipchoqqa va 1392-yil harbiy
mamlakatlarga 5 yillik yurishlari chogʻida Shohruxni mamlakatni boshqarishga
tayinlab qoldirgan. Koʻp oʻtmay, Amir Temur Shohruxni oʻz yoniga chaqirib oladi
va 17 yoshli Shohrux jangovar harakatlarda qatnasha boshlaydi. Amir Temur uni
lashkarning mangʻlay va juvangʻar qismlariga tayinlaydi, keyinroq esa, Samarqandga
qaytarib, poytaxtni boshqarib turishni topshiradi.
Temur Shohrux bilan hech qachon uning noroziligiga uchramaganiga
qaramay, u bilan yaqin aloqada bo‘lmagan ko‘rinadi. 1397 yilda Shohrux hokim etib
tayinlandi Xuroson otasi tomonidan, vitseregal kapitali bilan Hirot. Garchi bu muhim
mintaqa bo‘lgan bo‘lsa-da, bu Shohruhning akasiga topshirilgan lavozim edi Miran
Shoh ikkinchisi o‘n uch yoshga to‘lganida. Shohrux otasining hayoti davomida hech
qachon bu lavozimdan tashqariga ko‘tarilmagan. Bunga qo‘shimcha ravishda,
Temurning kampaniyasi paytida Xitoy, Shohruxning yosh o‘g'illari uning o‘zi o‘tib
ketayotganda kortejda faxrlanar edilar
1
.
Tarixiy manbalar ularning munosabatlari haqida hech qanday izoh
bermaydilar, ammo ba'zi bir dalillar mavjudki, aynan Shohruxning kelib chiqishi,
Temurning beparvo bo‘lishiga ta'sir qilgan, chunki u tug'ma tug'ilgan ayoldan farqli
1
Bo‘riyev O. Temuriylar davri yozma manbalarida Markaziy Osiyo (Tarixiygeografik lavhalar). – Toshkent.:
O‘zbekiston, 1996. −233 b
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–3_ Апрель –2025
366
o‘laroq, kanizakning o‘g'li bo‘lgan
.
Shu bilan bir qatorda, Temur Shohruxning
hukmronlik qilish uchun zarur bo‘lgan shaxsiy fazilatlarga ega emasligiga ishongan;
shahzoda shu paytgacha haddan tashqari kamtarlik va shaxsiy taqvodorlik obro‘siga
ega bo‘ldi. Bu, shuningdek, Islomga rioya qilish va qonunlarni rad etish bo‘lishi
mumkin Chingizxon Temur har doim juda hurmat qilgan va Shohruxni otasidan
begonalashtirishga olib kelgan.
Shohrux, qirol oilasining aksariyati bilan birga Temurni g'arbga qarshi
yurishida hamroh qildi Usmonli imperiyasibilan yakunlandi Anqara jangi 1402 yilda
Shohruh armiyaning chap qanotiga, Miranshoh o‘ngga va markazda Temurning o‘zi
qo‘mondonlik qildi. Avangardni Shohruxning ikki jiyani boshqargan. Jang
Temuriylarning g'alabasiga, shuningdek Usmonli Sultonni qo‘lga olish va
bo‘ysundirishga olib keldi. Bayezid I.
Shohrux Amir Temurning 7 yillik yurishida, xususan, Yaqin Sharqdagi harbiy
harakatlarda bevosita qatnashgan, lashkarning ilgʻor, mangʻlay, juvangʻar qismlarini
boshqargan; janglarda shaxsiy dov-yuraklik va mahorat namoyish etgan. Uni
adolatparvar, raiyat tinchligini koʻzlovchi shaxs sifatida bilganlar; qamalda qolgan
shaharlar aholisi aksari hollarda sulh taklifi bilan Shohruxga murojaat qilganlar va u
ham oʻz yordamini ayamagan. Ba’zi hollarda, Amir Temur Shohruxni lashkarning
oʻgʻruq qismini qoʻriqlashga mutasaddi qilgan. Sharafuddin Ali Yazdiy
“Zafarnoma”da yozishicha, Amir Temur hayotining keyingi yillarida Shohruxning
davlatdorlik sifatlariga alohida e’tibor bergan. Chunonchi, Xitoyga yurishi chogʻida,
saltanat xavfsizligini ta’minlash, xususan, harbiy oʻlkalarni idora etish kabi katta
mas’uliyatni Shohrux zimmasiga yuklaydi va uni Xurosonda qoldiradi. Sohibqiron
1391-92-yillar moʻgʻullar bosqini davrida butunlay xarob qilingan Banokat shahri
oʻrniga yangi shahar barpo etib, u yerga atrof yerlardan aholini koʻchirib obod qiladi
hamda uni Shohruxga suyurgʻol qiladi va bu shahar Shohruxiya nomi bilan shuhrat
topadi.
Shohrux Mirzoning siyosiy faoliyati 1397-yildan boshlanadi. O‘sha yili
Shohrux otasi tomonidan Xuroson hokimi etib tayinlanadi.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–3_ Апрель –2025
367
1405-yil 14-yanvar kuni Sohibqiron O‘tror shahriga yetib keladi va
kutilmaganda betob bo‘lib, to‘shakda yotib qoldi. O‘limi yaqinlashayotganini sezgan
Sohibqiron lashkar boshilarni va sultonlarni huzuriga chorlab shunday deydi.
“Anglab turibmanki, ruh qushi qalb qafasidan parvoz qilmoqchi. Tangri
taoloning dargohiga jonimni baxsh etyotibman. Sizlarni uning lutf-u marhamatiga
topshirdim. Obi diyda qilib o‘tirmanglar, oh-u nola chekmanglar, chunki bundan
foyda yo‘q. Ruhimni fotiha va takbir bilan shod etinglar”.
1992-yil nashr etilgan “Amir Temur o‘gitlari” to‘plamida Sohibqironing
so‘nggi vasiyati keltiriladi.
“Alhamdulilloh, Tangri taoloning yordamila ma’murayi olamni shunday zabt
etdimki, bugun tamoman Eron-u Turonda biron kishining boshqalarning ishiga
aralashish yoki jabr-u bepok qo‘lini bechoralarga ozor berish uchun ko‘tarishga
majoli yo‘qdir. Gunohim qancha ko‘p bo‘lsa ham kechiringlar. Tangri taoloning
mulkini beqiyos saxiylik bilan qo‘riqladim, zolimlarning taaruzli qo‘lini
mazlumlarning hayot etagidan yulub tashladim. Saltanat qurib o‘ltirganimda,
zo‘ravonning zaif ustidan zo‘ravonlik qilishiga yo‘l qo‘ymadim.
Xulosa. Shunday bo‘lsa-da, dunyo menga vafo qilmadi, sizlarga ham vafo
qilmaydi. Lekin zo‘ravonlikka monelik qilish, ishini kechiktirish mamlakatni xavf-u
g‘avg‘o ostida qoldiradi, jumlayi xaloyiqning huzur-halovatini buzib, maslag-u
tariqatning buzulishiga olib keladi. Qiyomat kuni buni bizdan so‘raydilar,
surishtiradilar.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR RO‘YXATI.
1.O‘ljayeva SH.M. Amir Temur va temuriylar davrida milliy davlatchilikning
rivojlanishi. – T.: Fan, 2005. −215 b.
2.O‘ljayeva SH.M. Amir Temur va temuriylar davrida milliy davlatchilikning
rivojlanishi. – T.: Fan, 2005. −215 b.
3..A. Hayitmetov. Temuriylar davri o‘zbek adabiyoti. Toshkent. 1996 y. −193 b
Ahmedov B.A. Tarixdan saboqlar. − T.: O‘qituvchi, 1994. −21 b
4. Ahmedov B.A. O‘zbekistonning atoqli tarixshunos olimlari (biobibliografik
ma'lumotnoma). – T.: Cho‘lpon, 2003. −115 b
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-23
Часть–3_ Апрель –2025
368
5. Boboyev H.B. Amir Temur va temuriylar saltanati. – T.: Kamalak, 1996. −189 b
6. Bo‘riyev O. Temuriylar davri ѐzma manbalarida Markaziy OSIYO
(Tarixiygeografik lavhalar). – T.: O‘zbekiston, 1996. −233 b
7. Bo‘riyev O. Temuriylar davri manbalarida Chag'oniѐn.–T.: Fan, 2000. −267b
8. O‘zbekiston davlatchiligi tarixi ocherklari / Mas'ul muharrirlar: D.A. 2002.−178 b
