MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
408
MAKTABGACHA TA’LIM TASHKILOTLARIDA STEM
TA’LIMNING AHAMIYATI
Buxoro viloyati Peshku tumani 20-DMTT tarbiyachisi
Hikmatova Muhabbat Ixtiyorovna
ANNOTATSIYA: Ushbu maqolada maktabgacha ta’lim tashkilotlarida
STEM (Science, Technology, Engineering, Art, Mathematics) ta’lim tizimining
ahamiyati tahlil qilinadi. Zamonaviy ta’lim jarayonida nazariy bilimlarni amaliy
faoliyat bilan uyg‘unlashtirish muhim ahamiyat kasb etadi. STEAM ta’limi orqali
bolalar nafaqat bilimga ega bo‘ladilar, balki uni kundalik hayotda qo‘llashni
o‘rganadilar. Maqolada STEAM yondashuvining asosiy tamoyillari, uning farqlari,
afzalliklari va bolalar rivojlanishiga ta’siri yoritilgan. Tadqiqot natijalari shuni
ko‘rsatadiki, bu tizim bolalarning kreativ fikrlashi, muammolarni hal qilish
ko‘nikmalari va texnologik savodxonligini oshirishga xizmat qiladi.
Kalit so‘zlar: STEM ta’lim, STEAM, maktabgacha ta’lim, innovatsion
pedagogika, amaliy yondashuv, kreativ fikrlash, texnologik savodxonlik.
Kirish
Bugun shiddat bilan rivojlanayotgan zamonda maktabgacha ta’lim
tashkilotlarida STEM ta’limining o‘rni beqiyos. Ushbu qisqartma quyidagi fanlar
majmuasini ifodalaydi: S — science (tabiiy fanlar), T — technology (texnologiya), E
— engineering (muhandislik), A — art (san’at) va M — math (matematika). Ushbu
yo‘nalishlar zamonaviy dunyoda eng muhim fanlar qatoriga kiradi va ta’lim tizimida
asosiy tendensiyalardan biri sifatida rivojlanmoqda. STEAM ta’limi amaliy
yondashuvni qo‘llash hamda barcha beshta sohani yagona tizimga
integratsiyalashuviga asoslangan bo‘lib, nazariya va amaliyotni birlashtirishni o‘z
oldiga maqsad qilib qo‘yadi.
Asosiy qism
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
409
1. STEM ta’limining mohiyati va afzalliklari
STEM ta’limi bolalarning ilmiy tafakkurini rivojlantirishga qaratilgan. Ushbu
tizim quyidagi afzalliklarni ta’minlaydi:
Nazariya va amaliyotning uyg‘unligi
– bolalar o‘rganayotgan nazariy
bilimlarni darhol amalda qo‘llash imkoniga ega bo‘ladilar.
Ijodiy fikrlash va muammolarni hal qilish
– STEAM modeli orqali
bolalar real hayotdagi masalalarni turli fanlar integratsiyasi orqali hal qilishni
o‘rganadilar.
Texnologik va ilmiy savodxonlik
– bolalar dasturlash, muhandislik va
tabiiy fanlar sohasidagi asosiy bilimlarga ega bo‘lishadi.
Jamoada ishlash
– loyiha va guruhli ishlarda qatnashish orqali bolalar
jamoaviy ish ko‘nikmalarini rivojlantiradilar.
2. Maktabgacha ta’limda STEM ta’limining qo‘llanilishi
Maktabgacha yoshdagi bolalar uchun STEM ta’limini joriy etish turli yo‘llar
bilan amalga oshirilishi mumkin. Quyida asosiy usullar keltirilgan:
2.1. O‘yin asosidagi o‘rganish
Bolalar STEM elementlarini o‘yin jarayoni orqali o‘zlashtirishadi.
Misollar:
Qum va suv yordamida muhandislik tajribalari o‘tkazish.
LEGO konstruktorlari orqali muhandislik asoslarini o‘rganish.
Oddiy robototexnika modellarini yaratish.
2.2. Eksperiment va tajribalar
Bolalar ilmiy eksperimentlar orqali tabiiy qonuniyatlarni o‘rganishadi.
Misollar:
Suvning qaynashi va bug‘lanishi haqida tajribalar.
Yorug‘lik va ranglarning aralashishini kuzatish.
Magnetizm va statik elektr hodisalarini o‘rganish.
2.3. Kichik loyihalar va ijodiy ishlar
Loyihalar orqali bolalar bir necha fanlarni o‘z ichiga olgan topshiriqlarni
bajaradilar.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
410
Misollar:
“Koinot” mavzusida modellar yaratish.
Qayta ishlash (recycling) va ekologiya mavzularida ijodiy ishlar.
3D shakllarni yasash va dizayn qilish.
3. STEM ta’limining samaradorligi bo‘yicha tadqiqot natijalari
Tadqiqotlar STEM ta’limining bolalar rivojlanishiga sezilarli ta’sir
ko‘rsatishini tasdiqlaydi:
2018-yil Amerika Ta’lim Tadqiqotlari Jamiyati
tadqiqotiga ko‘ra,
STEM dasturlarida qatnashgan bolalar maktabga tayyorgarlik ko‘rsatkichlarida 30%
yuqori natijalarga ega bo‘lishgan.
Finlandiya ta’lim tizimi
STEM yondashuvini joriy etish natijasida
o‘quvchilarning ilmiy va matematik savodxonligi bo‘yicha yuqori natijalarga
erishgan.
O‘zbekiston Pedagogika Ilmiy Tadqiqot Instituti
tadqiqotlari shuni
ko‘rsatdiki, maktabgacha ta’lim muassasalarida STEM metodlaridan foydalangan
bolalar an’anaviy ta’lim olgan bolalarga qaraganda ijodiy fikrlash va muhandislik
ko‘nikmalariga ega bo‘lishadi.
Xulosa
STEM ta’limining maktabgacha ta’lim tizimiga joriy etilishi bolalarning
ijodiy fikrlashi, ilmiy va texnik bilimlarni chuqur o‘zlashtirishiga xizmat qiladi.
Ushbu yondashuv bolalarni nafaqat nazariy bilim bilan ta’minlaydi, balki amaliy
faoliyatga jalb etib, ularning kelajakdagi muvaffaqiyatiga asos yaratadi. Shuning
uchun, maktabgacha ta’lim muassasalarida STEM ta’lim tizimini keng joriy etish
ta’lim samaradorligini oshirishga xizmat qiladi.
FOYDALANILGAN ADABIYOTLAR
1.
National Science Foundation (2018). STEM Education Research.
2.
Finlandiya ta’lim tizimi bo‘yicha UNESCO hisobotlari (2020).
3.
O‘zbekiston Pedagogika Ilmiy Tadqiqot Instituti tadqiqot natijalari (2023).
4.
American Education Research Association (2018). The Impact of STEM
Education in Early Childhood.
MODERN EDUCATION AND DEVELOPMENT
Выпуск журнала №-22
Часть–5_ Март –2025
411
5.
Bruner, J. (1961). The Process of Education. Harvard University Press.
6.
Piaget, J. (1952). The Origins of Intelligence in Children. W. W. Norton &
Company.
